Thúc đẩy việc giảng dạy, bảo tồn, lan tỏa văn hóa Việt Nam ở nước ngoài

Bổ sung quy định cụ thể về thời hạn kéo dài nhiệm kỳ của Đại sứ

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, các đại biểu đồng tình với việc cần tiếp tục hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đại diện theo hướng bao quát các lĩnh vực hợp tác mới, phù hợp với yêu cầu phát triển và hội nhập quốc tế.

ĐBQH Đinh Công Sỹ (Phú Thọ) phát biểu tại tổ. Ảnh: Hồ Long

Thống nhất với việc sửa đổi quy định về phân cấp thẩm quyền cho Bộ trưởng Bộ Ngoại giao trong quyết định kéo dài nhiệm kỳ Đại sứ, đại biểu Đinh Công Sỹ (Phú Thọ) cho rằng, thực tiễn thời gian qua cho thấy tại một số địa bàn đặc thù, việc kéo dài nhiệm kỳ là cần thiết nhằm bảo đảm đáp ứng yêu cầu công việc.

Theo quy định tại Điều 32 của Luật hiện hành, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao chỉ có thẩm quyền quyết định kéo dài dưới 3 tháng; nếu vượt quá thời hạn này phải trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định. Điều này đã bộc lộ những bất cập, làm giảm tính linh hoạt trong xử lý công việc đối ngoại.

Đại biểu cho biết, ngày 12/6/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 134 về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực đối ngoại, theo đó chuyển thẩm quyền này từ Thủ tướng Chính phủ sang Bộ trưởng Bộ Ngoại giao là phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Do đó, việc luật hóa quy định này trong dự thảo luật là rất cần thiết, bảo đảm tính linh hoạt trong hoạt động đối ngoại và thực hiện các nhiệm vụ lãnh sự của các cơ quan đại diện Việt Nam tại nước ngoài.

Tuy nhiên, bên cạnh việc trao thẩm quyền, đại biểu đề nghị cần làm rõ các tiêu chí kéo dài nhiệm kỳ Đại sứ. Mặc dù luật có thể chỉ quy định ở mức nguyên tắc, nhưng vẫn cần định hướng rõ ràng, chẳng hạn như: khi Đại sứ đang thực hiện các nhiệm vụ đặc biệt, các chương trình hợp tác quan trọng chưa hoàn tất, hoặc trong những bối cảnh đặc biệt như khủng hoảng, dịch bệnh (điển hình như giai đoạn COVID-19), việc thay thế nhân sự có thể gây gián đoạn và ảnh hưởng đến hiệu quả công tác. Ngoài ra, việc kéo dài nhiệm kỳ cũng cần nhằm bảo đảm tính liên tục trong xử lý các vấn đề chiến lược trong quan hệ với nước sở tại.

Bên cạnh đó, dự thảo luật đã quy định theo hướng Bộ trưởng Bộ Ngoại giao có trách nhiệm báo cáo Chủ tịch nước, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ về việc kéo dài nhiệm kỳ Đại sứ. Đại biểu cho rằng quy định này là hợp lý, vừa bảo đảm phân cấp mạnh mẽ, vừa không buông lỏng trong kiểm soát. Tuy nhiên, cần bổ sung quy định Bộ trưởng Bộ Ngoại giao được phép kéo dài nhiệm kỳ của Đại sứ tối đa là bao nhiêu, ví dụ không quá 36 tháng. Trong trường hợp vượt quá thời hạn này, cần báo cáo và xin ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để xem xét, quyết định.

Không để mai một ngôn ngữ và bản sắc dân tộc

Liên quan đến quy định khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài giữ gìn bản sắc dân tộc, bảo tồn và lan tỏa tiếng Việt (tại khoản 3, Điều 9 của luật hiện hành và được sửa đổi tại khoản 4, Điều 1 của dự thảo luật), đại biểu hoàn toàn ủng hộ. Trên thực tế, việc dạy và học tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hiện nay chủ yếu do các hội đoàn tự tổ chức. Ở những nơi có cộng đồng người Việt mạnh, có những cá nhân tâm huyết, hoạt động này được triển khai rất hiệu quả, không chỉ cho con em người Việt mà còn thu hút cả người nước ngoài.

ĐBQH Bùi Thị Kim Tuyến (Phú Thọ) cho ý kiến vào dự án Luật. Ảnh: Hồ Long

Tuy nhiên, hoạt động này còn mang tính tự phát và phụ thuộc nhiều vào điều kiện từng địa bàn. Vì vậy, đại biểu cho rằng vai trò của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần được phát huy mạnh mẽ hơn. Quy định “khuyến khích” trong dự thảo luật hiện nay là cần thiết nhưng chưa đủ, do đó, cần bổ sung các cơ chế, chính sách cụ thể để cho các cơ quan đại diện hỗ trợ hoạt động này, đặc biệt là về nguồn lực tài chính và nhân lực.

Đại biểu Đinh Công Sỹ nêu quan điểm, các cơ quan đại diện cần được tạo điều kiện để phối hợp chặt chẽ với các hội đoàn người Việt tại nước sở tại, nhằm thúc đẩy việc giảng dạy, bảo tồn và lan tỏa tiếng Việt, cũng như gìn giữ văn hóa dân tộc. Điều này càng trở nên cấp thiết đối với các thế hệ trẻ ở nước ngoài - những đối tượng có nguy cơ "mai một" ngôn ngữ và bản sắc dân tộc nếu không được hỗ trợ kịp thời.

Đồng tình với ý kiến của đại biểu Đinh Công Sỹ, đặc biệt là nội dung liên quan đến việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. ĐBQH Bùi Thị Kim Tuyến (Phú Thọ) cho rằng, thực tiễn cho thấy, hoạt động này hiện đang được triển khai khá hiệu quả thông qua các hội, nhóm cộng đồng, xuất phát từ tinh thần yêu nước và sự gắn bó với quê hương của bà con kiều bào.

Tuy nhiên, liên quan đến điểm b, sửa đổi, bổ sung khoản 1, Điều 8 về thực hiện nhiệm vụ lãnh sự và bảo hộ công dân, đại biểu cho biết, việc quy định “thực hiện hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền” hiện chưa phân định rõ trách nhiệm pháp lý giữa cơ quan đại diện ở nước ngoài và các cơ quan trong nước. Trong thực tiễn, điều này có thể dẫn đến tình trạng chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm, đặc biệt trong các tình huống khẩn cấp, quy mô lớn. Do đó, đại biểu đề nghị cần xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ chế phối hợp và trách nhiệm cụ thể của từng bên, nhằm bảo đảm việc xử lý kịp thời, hiệu quả.

Có cơ chế đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ làm việc ở cơ quan đại diện

Cho ý kiến về chế độ đãi ngộ, đặc biệt là đối với con của cán bộ làm việc tại cơ quan đại diện tại khoản 3, Điều 26, đại biểu Bùi Thị Kim Tuyến nhất trí với việc bảo đảm chế độ đối với con chưa thành niên đi theo thành viên cơ quan đại diện. Tuy nhiên, cần thiết kế chính sách riêng phù hợp với đối tượng trẻ em, thay vì áp dụng tương tự như đối với phu nhân, phu quân.

ĐBQH Nguyễn Hải Long (Đà Nẵng) phát biểu về dự án Luật. Ảnh: Hồ Long

Cùng quan điểm, ĐBQH Nguyễn Hải Long (TP. Đà Nẵng) đề nghị, cần nghiên cứu điều chỉnh phù hợp với đặc thù học tập xuyên quốc gia. Ngoài ra, không nên khống chế trần không quá 20 tuổi và đang theo học chương trình phổ thông, nhằm tạo điều kiện cho cán bộ yên tâm công tác.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Hải Long cũng nhấn mạnh, việc bổ sung quy định triển khai chuyển đổi số và thực hiện hành chính số trong hoạt động và giao dịch của cơ quan đại diện tại khoản 4, Điều 11 là cơ chế phù hợp với yêu cầu hội nhập quốc tế. Theo đại biểu, đặc thù của cơ quan đại diện là 3 năm 1 nhiệm kỳ, nếu không có cơ chế quản lý số, lưu trữ thì những kiến thức, kinh nghiệm của cán bộ nhiệm kỳ trước đi về thì nhiệm kỳ sau phải xây mới lại từ đầu. Bên cạnh đó, việc thực hiện hành chính số sẽ giúp cộng đồng người Việt Nam tại đất nước đó được tiếp cận với các dịch vụ được cung cấp của cơ quan đại diện.

Đồng tình với việc mở rộng tiêu chí bổ nhiệm Đại sứ, đại biểu khẳng định, đây là bước tiến quan trọng trong tư duy sử dụng cán bộ, phù hợp với yêu cầu chuyên nghiệp hóa, đa dạng hóa nguồn lực, tạo điều kiện thu hút nhân lực chất lượng cao. Mặt khác, dự thảo đã quy định rất chặt chẽ, bảo đảm đối tượng chuyên gia, dù không nhất thiết là lãnh đạo quản lý nhưng phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khác của Đại sứ. Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị Chính phủ có cơ chế đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ làm việc ở cơ quan đại diện.