Thực hiện hiệu quả quyền tiếp cận thông tin của công dân trong giai đoạn mới

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc; Tổng Biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Trương Thế Côn đồng chủ trì hội thảo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, Nghị quyết số 66-NQ/TW thể hiện rất rõ tư duy, quan điểm đổi mới của Đảng trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật, đó là phải thường xuyên tiến hành rà soát, đánh giá lại các văn bản quy phạm pháp luật đã ban hành để phát hiện những bất cập, những vướng mắc, từ đó kịp thời tháo gỡ, khơi thông các điểm nghẽn.

Trong đó, Luật Tiếp cận thông tin là một trong những luật thể hiện quyền con người cao nhất trong quản lý nhà nước, xã hội. Qua gần 8 năm thi hành, Luật Tiếp cận thông tin đã đem lại nhiều kết quả tích cực, góp phần bảo đảm quyền con người ở Việt Nam, nâng cao năng lực quản lý nhà nước, xã hội, huy động được sự đóng góp của Nhân dân trong quá trình kiến tạo và phát triển đất nước.

Tuy nhiên, qua sơ kết, tổng kết việc thực thi Luật Tiếp cận thông tin, trong thời gian qua, cũng như từ thực tiễn tại các địa phương đã và đang bộc lộ bất cập, vướng mắc. Trong bối cảnh thời đại số hiện nay, người dân có nhu cầu được tiếp cận thông tin nhiều hơn. Vì vậy, trong chương trình lập pháp năm 2026, Bộ Tư pháp được giao nhiệm vụ xây dựng Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) để tham mưu Chính phủ trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Đại diện Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính nêu rõ 5 chính sách đối với dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) đã được Chính phủ thông qua, đó là: Mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin theo hướng quy định chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin là các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu; Điều chỉnh phạm vi thông tin mà UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp, theo hướng UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, không cung cấp thông tin do mình nhận được, trừ quy định tại khoản 3 Điều 10 dự thảo luật

Mở rộng phạm vi thông tin phải được công khai, theo hướng thông tin phải được công khai đồng bộ với các luật chuyên ngành; Điều chỉnh phạm vi thông tin công dân không được tiếp cận và tiếp cận có điều kiện; Đa dạng hóa phương thức cung cấp thông tin, kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong tiếp cận thông tin.

Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội Nguyễn Văn Hà nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra đối với việc sửa đổi Luật Tiếp cận thông tin không chỉ dừng lại ở việc số hóa các quy định hiện hành, mà phải hướng tới một khuôn khổ pháp lý bao trùm, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho mọi đối tượng, trong đó có người khuyết tật. Cần đa dạng hóa phương thức cung cấp thông tin theo hướng thân thiện và dễ tiếp cận; mở rộng chủ thể và thiết lập cơ chế trợ giúp pháp lý là đầu mối hỗ trợ thông tin; hoàn thiện các điều kiện bảo đảm về chi phí và hạ tầng kỹ thuật.

TS. Luật sư Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP Hà Nội nêu ý kiến, việc mở rộng phạm vi thông tin và chủ thể có trách nhiệm cung cấp giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan, tổ chức sử dụng ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, cần bổ sung các đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ công cơ bản, thiết yếu (như y tế, giáo dục) vào danh sách các cơ quan có trách nhiệm cung cấp thông tin.

Đồng thời, xem xét mở rộng sang cả các cơ quan của Đảng và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để đồng bộ với yêu cầu của tình hình mới. Việc cung cấp chuyển từ “cung cấp theo yêu cầu” sang “chủ động công khai” trên các cổng dữ liệu mở, nền tảng số và mạng xã hội chính thức.

Hội thảo “Hoàn thiện pháp luật về tiếp cận thông tin nhằm bảo đảm thực hiện hiệu quả quyền tiếp cận thông tin của công dân trong giai đoạn mới”. Ảnh Danchuphapluat

GS.TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam góp ý, dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) phải đặc biệt lưu ý đến trách nhiệm của các tổ chức có trách nhiệm phải cung cấp thông tin. “Vì không có trách nhiệm giải trình thì không phải chịu trách nhiệm với ai cả, do đó trước người dân anh cũng không có trách nhiệm phải giải trình”, GS.TS Lê Hồng Hạnh nói.

Nhìn chung các ý kiến thảo luận tập trung vào những vấn đề: Nghiên cứu mở rộng phạm vi chủ thể cung cấp thông tin; nghiên cứu phân loại rõ hơn, sâu hơn về phạm vi cung cấp và tiếp cận thông tin; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chức năng trong việc tạo ra, cung cấp thông tin; đẩy mạnh tiếp cận thông tin qua ứng dụng công nghệ; hoàn thiện về cơ chế, quy trình tiếp nhận và xử lý thông tin; hoàn thiện cơ chế, quy trình bảo mật thông tin, giải quyết mối quan hệ giữa bảo mật thông tin với quyền cung cấp, nhu cầu tiếp cận; quy định rõ trách nhiệm giải trình của cơ quan cung cấp thông tin; làm rõ hơn sự đồng bộ giữa luật này với các luật chuyên ngành. Các ý kiến đóng góp tại hội thảo được tổng hợp, tiếp thu báo cáo cơ quan chủ trì soạn thảo.

Minh Thư/VOV.VN