Thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng: Bài 2: Tầm nhìn và triết lý kiến tạo quốc gia

3 trục xuyên suốt quá trình phát triển

Thứ nhất: Việt Nam giàu mạnh về thực chất: Không phải tăng trưởng hình thức mà là năng suất cao, nội lực mạnh và nền kinh tế có khả năng tự chống chịu. Thứ hai: Việt Nam có phẩm giá quốc gia, thể hiện ở vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, có tiếng nói có trọng lượng trong các vấn đề khu vực, quốc tế và khả năng bảo vệ lợi ích dân tộc trong hội nhập. Thứ ba: Việt Nam có bản sắc hiện đại. Hiện đại nhưng không hòa tan; hội nhập nhưng không đánh mất căn cốt văn hóa.

Tổng Bí thư Tô Lâm và Đoàn Chủ tịch Đại hội XIV của Đảng. Ảnh: TTXVN

Nói khái lược, kiên định tầm nhìn “Việt Nam hùng cường - thịnh trị - văn minh 2045”, với các đặc điểm: Ưu tiên chiến lược quốc gia dài hạn, vượt khỏi giới hạn nhiệm kỳ; sức mạnh dân tộc trong thời đại trí tuệ: tri thức, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo; coi con người Việt Nam là gốc của mọi hình thái phát triển; đề cao bản sắc Việt Nam như nền tảng để hội nhập. Đặc biệt, Việt Nam cần bước vào kỷ nguyên phú cường gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng, hiện đại hóa thể chế, xây dựng lực lượng tinh hoa tri thức và nâng tầm vị thế quốc gia trong trật tự thế giới biến động.

Trong việc xây dựng triết lý phát triển bền vững, một lần nữa cần thiết nhấn mạnh và khắc sâu ba cột trụ cốt lõi: Dân tộc là điểm tựa - khẳng định độc lập, tự chủ và chủ quyền quốc gia là tiền đề cho mọi sự phát triển; Nhân dân là trung tâm - Nhân dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà phải là chủ thể kiến tạo, là nguồn lực và mục tiêu cao nhất của mọi chính sách, là thước đo và phát triển tính chính danh, chính năng và chính tín của thể chế; Văn hóa là nền móng - văn hóa được coi là "tấm căn cước" quốc gia, là "bộ gen" di truyền của Việt Nam hội nhập mà không hòa tan, tạo sức mạnh nội sinh để phát triển kinh tế - xã hội và môi trường sinh thái tự nhiên bền vững.

Có thể hình dung triết lý phát triển bao trùm và xuyên suốt:

Thứ nhất, sức mạnh Việt Nam là sức mạnh của bản sắc trong hội nhập. Bản sắc dân tộc không đối lập phát triển, mà tạo nên sức mạnh cạnh tranh mềm. Văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực đột phá và là trụ cột đổi mới sáng tạo.

Thứ hai, phát triển dựa trên trí tuệ - công nghệ - đổi mới. Trí tuệ Việt Nam là tài nguyên đặc biệt, công nghệ và khoa học là nhịp dẫn của phát triển, đổi mới sáng tạo là động lực của kỷ nguyên phú cường.

Thứ ba, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN kiến tạo phát triển, phải tinh gọn - hiệu lực - liêm chính - hiệu quả - phụng sự, chuyển mạnh từ quản lý, điều hành sang dẫn dắt chiến lược, kiến tạo hệ thể chế bằng pháp luật và đạo lý để phát huy nội lực quốc gia, trọng tâm là sức mạnh của Nhân dân.

Thứ tư, dân tộc Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới phát triển quốc gia không chỉ tầm vóc phú cường mà còn giàu năng lượng khai mở tương lai trên lộ trình chiến lược chuyển từ "theo kịp" sang "dẫn dắt - sáng tạo - định vị" quốc gia trong thế giới.

Thứ năm, con người là trung tâm, là chủ thể, là mục tiêu và động lực căn bản của toàn bộ sự nghiệp phát triển quốc gia. Muốn phát triển quốc gia phải bắt đầu từ phát triển và hoàn thiện phẩm chất con người: trí tuệ, nhân cách, lý tưởng làm khởi đầu song song với “khoan thư” muôn Dân là gốc. Đây phải là tinh thần xuyên suốt trong trường kỳ phát triển dân tộc, từ dân trí - dân khí - dân sinh - dân quyền - dân chủ nhằm dựng tầm vóc, sức mạnh và uy tín dân tộc. Đây là nền tảng vững bền và bất biến của quốc gia.

Đó phải là tầm nhìn, triết lý và con đường phát triển Việt Nam độc lập, bản sắc, bản lĩnh và sáng tạo trên mảnh đất hiện thực Việt Nam thống nhất vươn tới phú cường.

Các đại biểu biểu quyết thông qua Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Ảnh: TTXVN

Hệ giá trị cốt lõi, phẩm giá và bản sắc của Việt Nam phú cường

Nếu không có hệ giá trị Việt Nam làm gốc, mọi phát triển vật chất nói riêng và các phương diện hữu hình khác trong tổng thể quốc gia sẽ thiếu linh hồn.

Phát triển "linh hồn" quốc gia: Trong thời đại ngày nay, hệ giá trị phát triển Việt Nam phải bao gồm và tổng hòa hệ giá trị quốc gia - hệ giá trị văn hóa - hệ giá trị gia đình - hệ giá trị cá nhân. Và, đây phải là trụ cột tinh thần của Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh.

Về hệ giá trị: Không có kỷ nguyên phú cường nếu thiếu hệ giá trị dẫn đường. Độc lập - Tự chủ chiến lược - Tự cường: Độc lập không chỉ là lãnh thổ mà là độc lập về thể chế, độc lập về tư duy phát triển và độc lập về bản lĩnh và nguyên tắc.

Dân tộc - Nhân dân - Tổ quốc: Nhân dân là chủ thể sáng tạo, là mục tiêu tối hậu và là nguồn lực quyết định sự trường tồn của dân tộc và sự thống nhất của Tổ quốc.

Công bằng - Dân chủ - Kỷ cương - Cầu thị - Dũng cảm - Nhân văn: Phát triển phải bảo đảm tổng thể và hệ thống, có trật tự, có đạo lý và có nền tảng pháp quyền.

Về phẩm giá quốc gia: Từ thực tiễn 40 năm Đổi mới, chúng ta đã và đang thực thi một triết lý phát triển dân tộc có chiều sâu nhân văn và tầm nhìn toàn cầu: Việt Nam trở thành quốc gia thịnh vượng toàn diện: kinh tế - văn hóa - trí tuệ - đạo đức; đồng thời, nắm chắc tinh thần đối thoại, hòa giải và hợp tác trong sự thống nhất phải là bản chất văn hóa phát triển của Việt Nam trong tất cả các mối quan hệ chính trị hay kinh tế, đối nội hay đối ngoại.

Tất cả nhằm hướng tới xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia thịnh vượng toàn diện:

Một: Việt Nam tự chủ chiến lược, tự cường toàn diện: Từ kinh tế, quốc phòng, khoa học công nghệ đến văn hóa, bản sắc bảo đảm vị thế quốc gia độc lập và thống nhất.

Hai: Việt Nam trí tuệ, khai mở, giải phóng và sáng tạo: Tự thân đổi mới, vượt lên chính mình, sánh vai với những quốc gia phát triển.

Ba: Việt Nam nhân văn và bản sắc: Phát triển nhưng giữ vững đạo lý dân tộc, gìn giữ môi trường sống trên nền tảng pháp lý thống nhất.

Bốn: Việt Nam đoàn kết quốc dân: Mỗi người dân đều là chủ thể của sự phát triển, không một giai tầng nào, cá nhân nào bị bỏ lại phía sau, bị lãng quên.

Năm: Việt Nam định vị và ảnh hưởng tích cực trong thế giới: Không chỉ thâu thái, thu nhận mà chủ động cùng kiến tạo, bảo vệ và cống hiến cho nhân loại.

Khẳng định bản sắc dân tộc

Trước thời cơ và thách thức mới, hơn bao giờ hết, tiếp tục xây dựng triết lý Việt Nam thịnh vượng với sự phát triển một cách bản sắc, với ba tính chất:

Thứ nhất: Việt Nam trí tuệ: Giáo dục sáng tạo, khoa học tiên phong, công dân toàn cầu.

Thứ hai: Việt Nam kiến tạo: Nhà nước xây dựng và bảo đảm môi trường cho sáng tạo, dân chủ và khởi nghiệp xã hội bằng hệ thống pháp luật và hệ công cụ quản lý phù hợp.

Thứ ba: Việt Nam nhân văn: Mỗi người biến lòng tự tôn dân tộc thành hành động bứt phá. Trước hết, những người cầm trọng sự quốc gia xấu hổ trước sự tụt hậu của đất nước. Văn hóa Việt Nam làm nền tảng cho phát triển đất nước và góp phần kiến tạo toàn cầu với phẩm giá, đạo lý và niềm tin chiến lược dân tộc.

Nói khái lược, các nhân tố yêu nước - nhân nghĩa - trí tuệ - khát vọng - sáng tạo - kỷ cương - nhân văn làm nên bản sắc Việt Nam. Nó không tĩnh tại, mà phải là một dòng chảy phát triển, kết nối truyền thống với hiện đại, nội sinh với ngoại sinh, con người với toàn cầu, xã hội với sinh thái tự nhiên.

Bản sắc phải trở thành sức mạnh mềm căn bản của quốc gia. Thiếu nó, sẽ trở thành bản sao của người khác và nguy cơ thất bại cận kề.

Bản sắc chính là gương mặt và linh hồn quốc gia - sức mạnh mềm vô địch - để dân tộc tự chủ và tự tin bước ra thế giới!

Phương thức kiến tạo Việt Nam phú cường

Phương châm phát triển: Thành tựu của tăng trưởng rất quan trọng và là tiền đề của phát triển. Nhưng, điều quan trọng hơn là, phương thức tạo ra thành tựu tăng trưởng và giải quyết nó với phát triển. Thước đo quan trọng nhất của tăng trưởng phải là mức độ đời sống ngày càng cao theo tốc độ và cường độ tăng trưởng. Đó chính là phát triển. Và, đến lượt nó, phát triển không chỉ là sự kết tinh về quy mô, tính chất của sự phát triển mà quan trọng hơn là sự tích hợp và tỏa sáng về bản lĩnh, khí phách thấm đẫm trí tuệ và tinh thần nhân văn vì Nhân dân.

Do đó, trước hết, cần nắm chắc 3 phương châm:

Thứ nhất, dù tăng trưởng hay phát triển, tất cả đều phải xoay chung quanh Nhân dân, phụng sự và bảo vệ lợi ích của Nhân dân, chứ không không phải ngược lại, khiến Nhân dân xoay tròn chung quanh và bị cuốn theo sự tăng trưởng hay phát triển nào đó.

Thứ hai, trên nền trí tuệ và bản lĩnh dân tộc, tự chủ chiến lược kiểm soát và dựa vào Nhân dân và bằng sức mạnh của Nhân dân vượt qua và mọi giới hạn của sự phát triển vươn tới sự phát triển mạnh mẽ, bền vững của đất nước và đời sống toàn diện và hạnh phúc của Nhân dân là thước đo trước hết và sau cùng của mọi sự tăng trưởng và phát triển

Thứ ba, mọi phương thức phát triển: Độc lập - rút ngắn - bản sắc - phù hợp phải bảo đảm sự phát triển song hành giữa lịch sử và giới tự nhiên; giữa đất nước với các quốc gia dân tộc khác trong giới tự nhiên mang tính toàn cầu. Đặc biệt, lợi ích tối cao của đất nước thống nhất với lợi ích của tất cả các quốc gia dân tộc trong thế giới với thái độ “không gây thù oán với một ai” và vì một thế giới thống nhất, hòa bình, văn minh và tiến bộ.

Đó là bản chất nhân văn của sự phát triển kỷ nguyên Việt Nam phú cường. Nói một cách hình ảnh, phát triển về tốc độ, cường độ và quy mô phải nhằm tới Nhân dân và xứng đáng là biểu tượng của văn hóa Việt Nam trong thời đại.