Thực hư việc phần mềm tiêm kích F-35 có thể bị 'bẻ khóa như iPhone'

“Nếu, bất chấp tất cả, bạn vẫn muốn nâng cấp, tôi sẽ nói một điều mà lẽ ra tôi không nên nói: bạn có thể bẻ khóa một chiếc F-35 giống như một chiếc iPhone”, ông Tuinman cho biết trong một chương trình poccast của Đài phát thanh BNR Nieuwsradio.

Tuyên bố trên được ông Tuinman đưa ra trong khuôn khổ cuộc trao đổi rộng hơn về tính độc lập trong khai thác, vận hành F-35, loại tiêm kích hiện là máy bay chiến đấu duy nhất trong biên chế Không quân Hà Lan.

Tiêm kích F-35. Ảnh: USAF

Ông Tuinman, người đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Quốc phòng Hà Lan từ tháng 7/2024, trước hết trấn an rằng bất chấp những rạn nứt đang nổi lên giữa chính phủ Mỹ hiện nay và nhiều quốc gia châu Âu, vẫn chưa thể khẳng định Washington sẽ có động thái gây phương hại đến khả năng vận hành F-35. Những động thái đó, nếu xảy ra, nhiều khả năng sẽ liên quan đến việc gián đoạn chuỗi cung ứng hoặc dừng cập nhật phần mềm cho máy bay.

Trước đó, nhiều phân tích đã chỉ ra rằng khái niệm “công tắc ẩn” (kill switch) - tức khả năng Mỹ có thể vô hiệu hóa F-35 từ xa - gần như chỉ là giả thuyết thiếu cơ sở. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào Mỹ về các bản cập nhật phần mềm của F-35, các tệp dữ liệu nhiệm vụ quan trọng (Mission Data Files – MDF) cũng như hệ thống bảo dưỡng và chuỗi cung ứng phức tạp vẫn có thể trở thành điểm yếu nếu thiếu sự hỗ trợ lâu dài từ Washington.

Theo các chuyên gia, bất kỳ động thái nào của Mỹ nhằm gây gián đoạn hoạt động F-35 cũng có thể gây tổn hại chính lợi ích của Washington, làm suy giảm uy tín của các sản phẩm quốc phòng Mỹ trên thị trường quốc tế, đồng thời khiến năng lực phòng không - không quân của châu Âu suy yếu và phụ thuộc nhiều hơn vào sự can thiệp của Mỹ, điều mà Washington vốn nhiều lần tìm cách tránh.

Tuy nhiên, ông Tuinman cho rằng trong kịch bản xấu nhất, phần mềm của F-35 vẫn có thể bị chỉnh sửa trái phép bởi các bên thứ ba thông qua những phương thức chưa được tiết lộ. Ông ví khả năng này với việc “bẻ khóa” một chiếc iPhone - cho phép người dùng truy cập các tính năng mà hệ điều hành iOS mặc định không cho phép, nhưng đổi lại là nguy cơ mất bảo hành, phát sinh lỗ hổng an ninh hoặc trục trặc phần mềm.

Hiện chưa rõ những tuyên bố của ông Tuinman có chính xác hay không và thông tin ông đưa ra có nguồn gốc từ đâu. Theo chuyên trang về hàng không The Aviationist, đây có thể chỉ là giả thuyết mang tính suy đoán và hiện chưa có đánh giá kỹ thuật cụ thể nào về tính khả thi. Bộ trưởng Quốc phòng Hà Lan cũng từ chối cung cấp thêm chi tiết, đồng thời cho rằng đây là vấn đề mà ông “không nên phát biểu công khai”.

Trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - châu Âu gia tăng, việc các quốc gia sử dụng F-35 cân nhắc các kịch bản dự phòng không phải điều bất ngờ. Trên thực tế, ngay cả trong giai đoạn quan hệ thuận lợi, những phương án ứng phó như vậy cũng thường được xây dựng. Tuy nhiên, giới chuyên gia lưu ý rằng phần mềm của F-35 có độ phức tạp cực cao, với hơn 8 triệu dòng mã nguồn, cùng các biện pháp bảo mật nghiêm ngặt, khiến việc can thiệp trái phép gần như chắc chắn là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn.

Độ phức tạp của phần mềm F-35

Trong suốt quá trình phát triển chương trình F-35, đã xuất hiện nhiều thông tin trái chiều về mức độ tiếp cận mã nguồn mà các đồng minh thân cận của Mỹ được phép có. Trong số các quốc gia vận hành F-35, Anh được xem là bên có mức tiếp cận lớn nhất do là đối tác cấp độ 1 duy nhất trong giai đoạn phát triển, đồng thời là nơi đặt trụ sở của Tập đoàn BAE Systems - đơn vị tham gia xây dựng một phần mã nguồn.

Israel cũng là trường hợp đặc biệt khi được Mỹ cho phép tự sửa đổi và nâng cấp một số thành phần trên biến thể F-35I “Adir” dành riêng cho nước này. Nhật Bản được cho là từng được đề nghị quyền tiếp cận một phần mã nguồn vào năm 2019. Trong khi đó, Hà Lan - đối tác cấp độ 2 - được cho là không có quyền tiếp cận trực tiếp nào.

Bên cạnh thách thức kỹ thuật, nếu một quốc gia tự ý chỉnh sửa F-35 mà không được phép của Mỹ, họ có nguy cơ bị loại khỏi các chương trình nâng cấp chính thức trong tương lai. Về lâu dài, điều này có thể khiến máy bay bị “đóng băng” ở cấu hình vốn có, không thể tích hợp vũ khí, cảm biến hay công nghệ mới. Đặc biệt, việc bị hạn chế tiếp cận các tệp MDF cập nhật sẽ khiến F-35 khó nhận diện và tự bảo vệ trước các hệ thống vũ khí hiện đại hơn của đối phương.

Ngay cả trong trường hợp F-35 có thể bị “bẻ khóa” như nhận định của ông Tuinman, vẫn không có gì bảo đảm rằng các thay đổi hoặc nâng cấp quan trọng có thể được thực hiện độc lập, nếu thiếu hiểu biết chuyên sâu về toàn bộ hệ thống - điều mà chỉ các nhà sản xuất gốc mới nắm rõ. Hơn nữa, việc can thiệp phần mềm cũng không giải quyết được rủi ro nếu chuỗi cung ứng vật lý bị gián đoạn.

Mặc dù một số linh kiện F-35 được sản xuất tại châu Âu, bao gồm tại Hà Lan và các nước đồng minh, phần lớn các bộ phận quan trọng vẫn chỉ được sản xuất tại Mỹ. Các dây chuyền lắp ráp cuối cùng của F-35 và động cơ F135 tại châu Âu cũng phụ thuộc vào linh kiện phải vận chuyển từ bên kia Đại Tây Dương.

Chuỗi cung ứng F-35 là một mạng lưới toàn cầu phức tạp, trong đó linh kiện từ nhiều quốc gia được đưa về một hệ thống trung tâm để phân phối cho các nước vận hành thông qua các nền tảng hậu cần như ALIS và ODIN. Chính cơ chế này khiến nhiều quốc gia phản đối các chiến dịch kêu gọi hạn chế cung cấp linh kiện F-35 cho Israel, bởi trên thực tế, việc “chặn” linh kiện theo từng quốc gia riêng lẻ là điều gần như không thể thực hiện trong khuôn khổ chương trình F-35 hiện nay.

Hoàng Phạm/VOV.VN