Thực phẩm bổ sung thổi phồng công dụng, lừa người dùng: BYT sửa luật

Sản phẩm kẹo rau Kera được Hằng Du Mục, Hoa hậu Thùy Tiên, Quang Linh Vlogs giới thiệu trong một phiên bán hàng. Ảnh: FB Hằng Du Mục.

Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang thu hút sự quan tâm của dư luận, cộng đồng doanh nghiệp và các đại biểu Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Sau hơn 15 năm thực hiện Luật An toàn thực phẩm năm 2010, những thay đổi của thị trường, công nghệ chế biến và sự xuất hiện ngày càng đa dạng của các dòng sản phẩm mới đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý quản lý lĩnh vực này.

Hai cơ chế quản lý thực phẩm bổ sung

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là thay đổi cách quản lý thực phẩm bổ sung, nhóm sản phẩm thời gian qua xuất hiện nhiều vụ việc liên quan quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng và lừa dối người tiêu dùng.

Thực tế, không ít sản phẩm được doanh nghiệp tự công bố, tự quảng cáo với những lời giới thiệu vượt xa giá trị thực tế. Một số vụ việc liên quan người nổi tiếng quảng bá sản phẩm cũng gây tranh cãi, như trường hợp diễn viên Vân Hugo bị phạt 70 triệu đồng do quảng cáo sữa sai quy định. Các TikToker có lượng người theo dõi lớn như Hằng Du Mục, Quang Linh Vlogs cũng từng vướng ồn ào liên quan hoạt động livestream bán hàng với nội dung quảng cáo bị cho là sai sự thật, thổi phồng công dụng.

Theo cơ quan soạn thảo, cần phân biệt rõ sản phẩm được nghiên cứu, chứng minh công dụng với những sản phẩm chỉ bổ sung một lượng nhỏ vitamin, khoáng chất nhưng không có đủ căn cứ để đưa ra khuyến cáo về sức khỏe.

Các doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng đề nghị không đánh đồng hai nhóm sản phẩm này. Việc yêu cầu đăng ký công bố đối với thực phẩm bổ sung có khuyến cáo sức khỏe, kèm tài liệu khoa học chứng minh công dụng, được kỳ vọng bảo đảm cạnh tranh công bằng, minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Cụ thể, dự thảo đề xuất hai cơ chế quản lý để doanh nghiệp lựa chọn.

Thứ nhất, thực phẩm bổ sung thông thường chưa được nghiên cứu bài bản về công dụng, tiêu chuẩn sản phẩm được áp dụng hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm và không được đưa ra khuyến cáo sức khỏe.

Sau loạt vụ quảng cáo thổi phồng công dụng, thực phẩm bổ sung có khuyến cáo sức khỏe có thể phải qua đăng ký công bố và chứng minh bằng chứng khoa học. Ảnh: Unsplash.

Thứ hai, thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe phải đăng ký công bố sản phẩm. Hồ sơ cần có nghiên cứu, tài liệu kỹ thuật chứng minh công dụng, tiêu chuẩn chất lượng và độ ổn định, làm cơ sở đánh giá hạn sử dụng.

Cách tiếp cận này được cơ quan soạn thảo cho rằng phù hợp với nguyên tắc của Codex (Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế). Theo đó, công bố về hàm lượng vitamin, khoáng chất phải có căn cứ định lượng; công bố về tác dụng sức khỏe cần dựa trên bằng chứng khoa học phù hợp, không gây hiểu nhầm và đáp ứng các điều kiện áp dụng.

Codex không mặc nhiên cho phép mọi sản phẩm được bổ sung vitamin, khoáng chất đều quảng cáo tác dụng đối với sức khỏe. Việc bổ sung cần có mục đích dinh dưỡng phù hợp, cơ sở khoa học và bảo đảm an toàn khi tính đến tổng lượng hấp thụ.

Với quy định này, người tiêu dùng được kỳ vọng có thêm cơ sở lựa chọn sản phẩm đúng nhu cầu, tránh phải trả tiền cho những công dụng không được chứng minh hoặc bị quảng cáo quá mức.

Giấy đăng ký sản phẩm có hiệu lực 5 năm

Một điểm mới khác là dự thảo quy định giấy đăng ký bản công bố sản phẩm có hiệu lực trong 5 năm. Sau thời hạn này, doanh nghiệp thực hiện thủ tục gia hạn bằng cách khai báo, cập nhật thông tin về tình hình lưu hành sản phẩm; các vi phạm, quyết định thu hồi và sự cố mất an toàn thực phẩm trong nước, nước ngoài; đồng thời cập nhật việc duy trì các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm của cơ sở sản xuất.

Đáng chú ý, thủ tục gia hạn được thiết kế theo hướng đơn giản. Sau khi hoàn thành khai báo trên cơ sở dữ liệu hoặc nộp thông báo gia hạn trong trường hợp hệ thống chưa hoàn thiện, doanh nghiệp vẫn giữ số đăng ký bản công bố sản phẩm cũ và được tiếp tục sản xuất, kinh doanh mà không phải chờ xét duyệt.

Theo cơ quan soạn thảo, cơ chế này giúp tránh ách tắc hoạt động sản xuất, kinh doanh, không phát sinh thêm giấy phép con, đồng thời giảm chi phí và thời gian cho doanh nghiệp.

Ở chiều ngược lại, việc gia hạn sau mỗi 5 năm giúp cơ quan quản lý rà soát, làm sạch dữ liệu, loại bỏ những sản phẩm không còn tồn tại trên thị trường. Đây cũng là cơ sở để công khai thông tin, phục vụ hậu kiểm, đánh giá nguy cơ và nâng cao trách nhiệm tuân thủ pháp luật của các cơ sở kinh doanh.

Dự thảo cũng yêu cầu nhãn bao bì sản phẩm phải ghi rõ "Số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm" và "Số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm".

Các mã số này giúp cơ quan quản lý, lực lượng chức năng kiểm tra nhanh tính pháp lý của sản phẩm khi lưu thông trên thị trường. Người tiêu dùng cũng có thể sử dụng để tra cứu thông tin công khai trên hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm, qua đó có thêm căn cứ lựa chọn sản phẩm.

Quy định đồng thời gắn trách nhiệm công khai thông tin với tổ chức, cá nhân đứng tên công bố hồ sơ.

Về phía doanh nghiệp, cơ quan soạn thảo đánh giá việc thể hiện các mã số trên nhãn hàng hóa là một bước cải cách thủ tục hành chính. Theo đề xuất, khi đã công khai số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm trên nhãn, doanh nghiệp không phải thực hiện thêm việc công bố tiêu chuẩn áp dụng và ghi thông tin này trên nhãn theo quy định tại Điều 23 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa.