Thực tế ảo đã chết?

Thực tế ảo (VR) từng được dự đoán là tương lai của Internet. Meta, đơn vị đứng sau Facebook, Instargram, tham vọng đặt cược ‘tất tay’ vào công nghệ này, thậm chí đổi tên công ty để thể hiện quyết tâm đó.

Tuy nhiên, theo Lifehacker, thực tế không giống những gì Mark Zuckerberg tưởng tượng, ít nhất là ở giai đoạn hiện tại.

Thực tế ảm đạm

Tính từ năm 2021 đến nay, bộ phận thực tế ảo Reality Labs của Meta thua lỗ hơn 73 tỷ USD, buộc công ty phải cắt giảm một số nguồn lực từ VR để tập trung vào kính thông minh và trí tuệ nhân tạo (AI).

Apple, thế lực được xem là á quân trên thị trường thiết bị phần cứng VR, chỉ xuất xưởng 45.000 chiếc Vision Pro trong quý cuối năm 2025, con số không đáng kể so với 82,6 triệu iPhone bán ra trong cùng kỳ.

Tại buổi giới thiệu metaverse năm 2021, Mark Zuckerberg hình dung Horizon Worlds như một lục địa kỹ thuật số rộng lớn, nhưng hiện tại số người dùng hoạt động chỉ khoảng 200.000 người. Để so sánh, tựa game dành cho trẻ em Roblox tự hào có hơn 380 triệu người dùng hoạt động hàng tháng.

Tất cả điều xảy ra bất chấp kính VR của Meta và Apple đều là những thiết bị phần cứng xuất sắc theo hầu hết nhận định từ chuyên gia công nghệ.

Horizon Worlds theo tầm nhìn của Mark Zuckerberg. Ảnh: Meta.

Lifehacker ví von chua chát rằng thực tế ảo trông giống như "một xác chết biết đi", quá ngốc ngếch để nhận ra mình chết. Tuy nhiên, người ta cũng từng nói điều tương tự về trò chơi điện tử vào năm 1983, khi sự sụp đổ của Atari tưởng chừng như là dấu chấm hết, nhưng rồi NES ra đời.

Lời hứa hẹn của Zuckerberg về một tỷ người sống trong một thế giới không ma sát, không trọng lực có thể quá xa vời, nhưng điều đang nảy nở thay thế tầm nhìn đó là một cộng đồng được xây dựng bởi các nhà làm phim, nhà phát triển trò chơi và những người bình thường, tất cả cùng tạo ra một vũ trụ ảo gần gũi hơn.

Phim thực tế ảo – hướng đi thú vị

"Điều mà tất cả chúng tôi đang cố gắng làm là xây dựng Holodeck giống như trong Star Trek", Matt Celia, đồng sáng lập và Giám đốc sáng tạo của Light Sail VR, chia sẻ với Lifehacker.

Light Sail sản xuất phim và video thực tế ảo trong 10 năm qua. Danh mục sản phẩm của họ trải dài từ các buổi hòa nhạc tại Red Rocks, các loạt phim thực tế ảo có cốt truyện, cho đến trải nghiệm nhập vai từng đoạt giải Emmy, lễ kỷ niệm 50 năm của Saturday Night Live.

"Niềm tin của tôi vào thực tế ảo vẫn không hề lung lay. Tôi nghĩ đây là cách chân thực nhất để kể chuyện", Matt Celia cho biết.

Một video âm nhạc theo phong cách thực tế ảo của Light Sail VR.

Theo Celia, trải nghiệm xem phim bằng thực tế ảo giúp người xem tránh những yếu tố gây xao nhãng thường gặp khi xem các phương pháp khác. Không chỉ đơn thuần là một cách mới để trình chiếu những bộ phim cũ, phim nhập vai là một dạng phương tiện truyền thông mới dần thành hình; các nhà làm phim đang sáng tạo ra một ngôn ngữ nghệ thuật mới.

Cho dù đó là góc nhìn 360 độ như thể người xem có mặt trong màn độc thoại của Steve Martin trên SNL, loạt phim VR kể chuyện như The Faceless Lady của Eli Roth, hay những trải nghiệm phim tài liệu tương tác như D-Day: The Camera Soldier, các nghệ sĩ đang sử dụng thực tế ảo để kể chuyện theo một cách hoàn toàn mới.

"Chúng tôi bị ám ảnh bởi ý tưởng rằng chúng ta có thể sống cùng câu chuyện. Đó là điều thúc đẩy tạo ra những trải nghiệm ngày càng nhập vai, ấn tượng và có tác động mạnh mẽ hơn", Celia chia sẻ thêm.

Trải nghiệm tuyệt vời với game

Trên thực tế, hầu hết mọi người mua kính thực tế ảo để chơi game.

Tin tức Meta đóng cửa 3 studio phát triển game AAA, gồm Armature, Sanzaru và Twisted Pixel, cho thấy game thực tế ảo đang trong giai đoạn hấp hối. Tuy nhiên, dưới góc độ khác, cũng có thể đó chỉ là những khó khăn ban đầu trong quá trình tìm kiếm yếu tố thành công then chốt.

Hãng game Resolution Games dường như đã tìm ra công thức. Công ty phát triển ổn định kể từ khi thành lập vào năm 2015, bán được hàng triệu tựa game bất chấp môi trường đầy thách thức. Tựa game chủ lực Demeo nhận được nhiều lời khen từ giới phê bình. Họ cũng hợp tác với Wizards of the Coast trong dự án Demeo x Dungeons & Dragons: Battlemarked.

Đa số mọi người mua kính VR để chơi game. Ảnh: Meta.

"Chúng tôi rất thận trọng trong việc sử dụng vốn và tiết kiệm tài nguyên. Bạn phải làm vậy nếu hoạt động trong lĩnh vực này, nơi có rất ít sản phẩm thành công và thường không kiếm được nhiều tiền như trong các hệ sinh thái khác", Tommy Palms, CEO của Resolution cho biết.

Dù ban quản lý có cẩn trọng đến đâu, không một hãng game nào có thể tồn tại nếu thiếu sản phẩm tốt. Game của Resolution rất độc đáo, theo cách trái ngược với những gì chúng ta nghĩ về game thực tế ảo.

Thay vì thế giới nhập vai thực sự, Demeo đặt người chơi vào một bàn chơi trong tầng hầm ảo cùng với bạn bè. Bạn không ở trong một hầm ngục; bạn là một người đang chơi một game về hầm ngục. "Nó tạo ra một tình huống mang tính xã hội hơn, tăng cơ hội để bạn chơi cùng bạn bè", Palms giải thích.

Thực tế ảo đã chết?

Sorrels, người có biệt danh "gã nghiện rượu thất nghiệp" hay The Unemployed Alcoholic, một người chuyên biểu diễn hài kịch và thuyết trình trong thực tế ảo Horizon Worlds, không nghĩ vậy.

Những người như Sorrels đang tạo ra những cộng đồng tích cực trong Horizon Worlds. Ảnh: The Unemployed Alcoholic.

"Có những điều năng động và mạnh mẽ đang diễn ra mỗi ngày, mỗi khoảnh khắc trong thế giới VR. Tôi nhớ lại những gì Mark Zuckerberg đề cập cách đây 4 năm. Ông ấy nói đó là một quá trình kéo dài 10 năm. Chúng ta vẫn chưa đi được nửa chặng đường", Sorrels cho biết.

Vào năm 2026, phiên bản "Chương tiếp theo của Internet" của metaverse, nơi tất cả chúng ta sẽ sống, làm việc và mua giày thể thao kỹ thuật số, trở nên hoang vắng. Nhưng một không gian bền vững và tự nhiên hơn đang dần hình thành.

Thực tế ảo không phải là một thế giới thứ 2. Đó là một tập hợp các công cụ chuyên dụng cho những đam mê cụ thể, một rạp chiếu phim IMAX riêng cho người yêu điện ảnh, một đêm diễn mở micro toàn cầu cho những người muốn trở thành diễn viên hài, một bàn chơi chiến thuật cho những người hâm mộ D&D.

VR không phải là tất cả đối với mọi người, nhưng nó có ý nghĩa đối với một số người. Trong thế giới công nghệ của chúng ta, chưa có gì sống động hơn thế.

Nguyễn Hiếu

Theo Lifehacker