Thuốc kê đơn: Siết luật, lỏng thực thi

Tăng chế tài xử phạt trong quản lý hành nghề dược

Thuốc là loại hàng hóa đặc biệt, ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng của người sử dụng. Do vậy, một số loại thuốc được quy định phải có đơn của bác sĩ mới được phép bán. Luật Dược và Thông tư 02/2018/TT-BYT đã quy định cụ thể về việc phải bán thuốc theo đơn với các loại thuốc cần kê đơn.

Theo quy định của Bộ Y tế, danh mục thuốc kê đơn gồm 30 nhóm thuốc như: thuốc kháng sinh, tim mạch, điều trị đái tháo đường, điều trị gout, gây nghiện... Những loại thuốc này chỉ được cấp phát, bán lẻ và sử dụng khi có đơn thuốc của bác sĩ.

Quy định đã rõ, tuy nhiên, ghi nhận thực tế cho thấy tại một số cơ sở bán lẻ thuốc trên địa bàn Hà Tĩnh vẫn chưa chấp hành nghiêm quy định này. Nhiều loại thuốc kê đơn vẫn được bán dễ dàng cho người mua, mà không cần xuất trình đơn của bác sĩ. Điều này cho thấy công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm vẫn đang còn những khoảng trống nhất định.

Thuốc kê đơn… nhưng bán không cần đơn

Trong vai người bệnh, phóng viên Báo và phát thanh truyền hình Hà Tĩnh đến nhà thuốc Lý Luyện trên địa bàn phường Nam Hồng Lĩnh. Sau khi mô tả một vài triệu chứng như: ho, sổ mũi, đau họng… thì người bán nhanh chóng lấy ra nhiều loại thuốc, trong đó có thuốc Amoxicillin 500mg (thuốc kháng sinh thuộc nhóm thuốc kê đơn) và thuốc α-Kiisin 4200IU Pymepharco (thuốc kháng viêm thuộc nhóm kê đơn).

Những loại thuốc này nằm trong nhóm thuốc kê đơn, điều này đồng nghĩa với việc khi bán thì phải có đơn thuốc hoặc chỉ định của bác sĩ. Tuy nhiên, trên thực tế, mọi quy trình đều bị bỏ qua, người bán không yêu cầu đơn thuốc hay giấy khám bệnh theo quy định.

Khi phóng viên bày tỏ lo ngại về việc bản thân dị ứng với thuốc kháng sinh, thay vì khuyến cáo đến cơ sở y tế để được thăm khám thì người bán trấn an: “Cháu cứ uống mấy liều thuốc này rồi sẽ khỏi… không sao cả”.

Người bán tư vấn và bán thuốc kê đơn cho khách khi không có đơn của bác sĩ tại quầy thuốc Lý Luyện (phường Nam Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh).

Tương tự, trong vai người mua thuốc để điều trị bệnh gout, mặc dù không mang theo đơn thuốc của bác sĩ, nhưng phóng viên vẫn dễ dàng mua được loại thuốc Colchicin 1mg - loại thuốc thuộc danh mục thuốc kê đơn tại quầy thuốc trên địa bàn xã Toàn Lưu.

Nhân viên bán thuốc Colchicin 1mg mà không cần đơn của bác sĩ.

Cũng với nhu cầu mua thuốc điều trị bệnh gout, tại nhà thuốc Thủy Hà trên địa bàn xã Thạch Hà, khi phóng viên mô tả các triệu chứng của bệnh gout, chưa đầy 5 phút sau, nhân viên quầy thuốc bán cho chúng tôi 4 liều thuốc để điều trị.

Khi chúng tôi bày tỏ băn khoăn vì sao thuốc điều trị gout vẫn được bán dù không có đơn của bác sĩ, nhân viên quầy thuốc cho biết: “Thuốc điều trị gout đã có phác đồ sẵn nên không nhất thiết phải có đơn”.

Người bán tư vấn và nhanh chóng bán thuốc cho khách hàng ở quầy thuốc Thủy Hà (xã Thạch Hà).

Không chỉ dừng lại ở hình thức bán trực tiếp tại quầy, nhiều loại thuốc thuộc danh mục kê đơn cũng được quảng cáo, rao bán công khai trên các nền tảng mạng xã hội.

Trong vai khách hàng, phóng viên nhắn tin đặt mua một số loại thuốc. Chỉ ít phút sau, phía người bán gửi hình ảnh sản phẩm, báo giá và xác nhận có thể giao tận nơi. Trong suốt quá trình trao đổi, không có bất kỳ yêu cầu nào về đơn thuốc hay giấy khám bệnh.

Hỗn dịch xịt Ventolin Inhaler 100mcg/liều - thuốc thuộc danh mục thuốc kê đơn được quảng cáo bán công khai trên mạng xã hội.

Để quy định không chỉ nằm trên giấy

Thực trạng thuốc kê đơn nhưng việc mua bán lại không cần đơn đang cho thấy các quy định về việc kiểm soát hành nghề dược đang bị “bỏ ngỏ”. Việc “tự mua thuốc cho nhanh” đang tiềm ẩn nhiều hệ lụy.

Bác sĩ CKI Nguyễn Đức Hoàn, Phó Trưởng khoa Cấp cứu - Chống độc, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh cho biết: “Thời gian gần đây, đơn vị tiếp nhận một số bệnh nhân nhập viện với các triệu chứng liên quan đến việc tự ý sử dụng kháng sinh kéo dài. Nguyên nhân chủ yếu là do người bệnh dùng thuốc không theo chỉ định của bác sĩ. Việc lạm dụng hoặc sử dụng kháng sinh sai cách không chỉ tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe mà còn làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh, khiến việc điều trị sau này khó khăn hơn, kéo dài thời gian điều trị và tăng chi phí cho người bệnh”.

Trao đổi với phóng viên về vấn đề này, ông Bùi Quốc Hùng - Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Tĩnh cho biết: “Hiện, Hà Tĩnh có gần 1.500 cơ sở bán lẻ thuốc được cấp phép hoạt động. Bên cạnh các cơ sở kinh doanh thuốc chữa bệnh tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật, vẫn còn một số nhà thuốc vi phạm. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này xuất phát từ việc một số nhà thuốc, quầy thuốc vẫn chưa chấp hành quy định của pháp luật, trong khi đó, người dân có thói quen tự mua các loại thuốc nằm trong danh mục thuốc kê đơn để điều trị”.

“Thời gian tới, ngành y tế Hà Tĩnh sẽ tiếp tục tăng cường tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của người hành nghề dược. Đồng thời, phối hợp với chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm” - ông Bùi Quốc Hùng, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Tĩnh cho biết thêm.

Kinh doanh thuốc chữa bệnh là lĩnh vực đặc thù, nếu buông lỏng quản lý sẽ trực tiếp đe dọa sức khỏe người dân. Khi thuốc kê đơn vẫn dễ dàng mua bán ngoài kiểm soát, nguy cơ lạm dụng thuốc - đặc biệt là kháng sinh, vẫn hiện hữu.

Siết chặt quản lý là cần thiết, nhưng không đủ. Điều quan trọng hơn vẫn là việc tuân thủ các quy định pháp luật của người bán và thói quen tự ý dùng thuốc của người dân phải được thay đổi. Nếu không, những “kẽ hở” hôm nay sẽ tiếp tục đánh đổi bằng sức khỏe của chính cộng đồng.