Thuốc viên mới khiến tế bào ung thư hết đường ẩn náu

Một loại thuốc thử nghiệm dạng viên uống do các nhà khoa học Anh phát triển đang mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị ung thư. Ảnh minh họa: Getty Images

Một loại thuốc thử nghiệm có khả năng khiến các tế bào ung thư không còn “ẩn mình” trước hệ miễn dịch đang mang lại những tín hiệu đầy hứa hẹn trong điều trị nhiều loại ung thư phổ biến. Kết quả thử nghiệm ban đầu cho thấy thuốc có thể giúp thu nhỏ khối u đáng kể ở những bệnh nhân đã không còn đáp ứng với các phương pháp điều trị hiện có.

Nghiên cứu được công bố tại Hội nghị thường niên của Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Mỹ (ASCO) ở Chicago, Mỹ - một trong những diễn đàn khoa học uy tín nhất thế giới về ung thư.

Khi liệu pháp miễn dịch không còn hiệu quả

Trong hơn một thập kỷ qua, liệu pháp miễn dịch được xem là một bước tiến lớn trong điều trị ung thư. Phương pháp này kích hoạt hệ miễn dịch của cơ thể, đặc biệt là các tế bào T, để nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư.

Tuy nhiên, thành công của liệu pháp miễn dịch vẫn còn hạn chế. Theo các chuyên gia, khoảng hai phần ba bệnh nhân không đáp ứng hoặc dần mất đáp ứng với phương pháp này. Một trong những nguyên nhân chính là các tế bào ung thư có khả năng “ngụy trang”, khiến hệ miễn dịch không thể nhận diện và tấn công chúng.

Nhằm giải quyết vấn đề này, các nhà khoa học tại Đại học Oxford (Anh) đã phát triển một loại thuốc mới mang tên GRWD5769. Thuốc được thiết kế để loại bỏ cơ chế giúp tế bào ung thư “tàng hình”, từ đó giúp hệ miễn dịch phát hiện và tiêu diệt chúng hiệu quả hơn.

Kết quả tích cực trên nhiều loại ung thư

Thử nghiệm lâm sàng giai đoạn I được tiến hành tại Anh, Pháp, Tây Ban Nha và Australia với sự tham gia của 83 bệnh nhân mắc sáu loại ung thư phổ biến gồm ung thư cổ tử cung, bàng quang, gan, đại trực tràng, phổi và ung thư vùng đầu - cổ.

Tất cả những người tham gia đều đã trải qua nhiều phương pháp điều trị nhưng không đạt kết quả, trong đó liệu pháp miễn dịch hoặc không phát huy tác dụng hoặc đã mất hiệu quả theo thời gian.

Các bệnh nhân được điều trị bằng thuốc GRWD5769 kết hợp với thuốc miễn dịch cemiplimab.

Kết quả cho thấy khối u thu nhỏ ở 26 bệnh nhân. Đáng chú ý, 15 người trong số này ghi nhận mức giảm kích thước khối u từ 30% trở lên.

Ngoài ra, thuốc còn giúp kiểm soát sự tiến triển của bệnh trong ít nhất sáu tháng ở nhiều bệnh nhân. Tỷ lệ này đạt 18% ở bệnh nhân ung thư cổ tử cung, 32% ở ung thư gan, 36% ở ung thư bàng quang, 38% ở ung thư đầu - cổ, 51% ở ung thư đại trực tràng và 55% ở ung thư phổi.

Theo các nhà nghiên cứu, việc ghi nhận tín hiệu hiệu quả trên nhiều loại ung thư khó điều trị như vậy là kết quả rất đáng khích lệ đối với một nghiên cứu ở giai đoạn đầu.

“Lột bỏ áo choàng tàng hình” của ung thư

Điểm khác biệt của GRWD5769 nằm ở cơ chế tác động hoàn toàn mới.

Thông thường, các tế bào ung thư có thể “thao túng” một loại enzyme mang tên ERAP1 để che giấu các dấu hiệu bất thường trên bề mặt tế bào. Điều này khiến các tế bào T của hệ miễn dịch không thể nhận ra sự hiện diện của chúng.

GRWD5769 hoạt động bằng cách ức chế enzyme ERAP1. Khi cơ chế che giấu bị vô hiệu hóa, các tế bào ung thư bị “lộ diện” trước hệ miễn dịch, cho phép các tế bào T nhận diện và tiêu diệt chúng.

Liệu pháp miễn dịch gặp khó khăn khi khối u ẩn náu khỏi hệ thống miễn dịch. GRWD5769 giải quyết vấn đề này bằng cách làm cho các tế bào ung thư (màu hồng) trở nên dễ nhận biết đối với tế bào T (màu trắng). Ảnh minh họa: Nemes Laszlo/Alamy

Các nhà khoa học ví quá trình này như việc loại bỏ “áo choàng tàng hình” mà ung thư sử dụng để trốn tránh sự truy quét của cơ thể.

Giáo sư Fiona Thistlethwaite, bác sĩ ung thư và là trưởng nhóm nghiên cứu cho biết đây là một kết quả đặc biệt ấn tượng đối với một loại thuốc dạng viên uống.

“Chúng tôi đang chứng kiến những tín hiệu hiệu quả rõ rệt trên nhiều loại ung thư vốn kháng với liệu pháp miễn dịch, trong khi tác dụng phụ lại tương đối ít. Điều đó không thường thấy ở giai đoạn thử nghiệm ban đầu”, bà nhận định.

Còn nhiều chặng đường phía trước

Một điểm thuận lợi của GRWD5769 là thuốc được bào chế dưới dạng viên uống và có thể sử dụng tại nhà. Theo các nhà nghiên cứu, phần lớn bệnh nhân dung nạp thuốc tốt và chưa ghi nhận các vấn đề an toàn nghiêm trọng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng đây mới chỉ là thử nghiệm giai đoạn I, vốn chủ yếu nhằm đánh giá độ an toàn và xác định liều lượng phù hợp. Vì vậy, cần thêm các nghiên cứu quy mô lớn hơn để xác nhận hiệu quả điều trị cũng như đánh giá khả năng kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân.

Tiến sĩ Samuel Godfrey thuộc tổ chức Cancer Research UK nhận định, kết quả nghiên cứu cho thấy loại thuốc mới có tiềm năng giúp liệu pháp miễn dịch phát huy hiệu quả ở những bệnh nhân từng thất bại với phương pháp này.

“Việc ghi nhận những kết quả tích cực trên nhiều loại ung thư khó điều trị là điều đáng khích lệ. Tuy nhiên, vẫn cần các thử nghiệm lớn hơn để xác định liệu lợi ích này có được duy trì lâu dài hay không”, ông nói.

Dù còn ở giai đoạn đầu, GRWD5769 đang mang lại hy vọng về một hướng tiếp cận mới trong cuộc chiến chống ung thư. Nếu các nghiên cứu tiếp theo tiếp tục cho kết quả khả quan, loại thuốc này có thể góp phần mở rộng cơ hội điều trị cho những bệnh nhân vốn đã cạn kiệt lựa chọn.