Thượng đỉnh Mỹ - Israel: 'Nắng ấm' xa dần, nhắc lại 'tình thân'

Hội đàm diễn ra trong bối cảnh xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt và Washington và Tel Aviv đều chịu sức ép chính trị ngày càng lớn. Do đó, phía sau những tuyên bố khẳng định sự phối hợp chặt chẽ là những khác biệt dần hiện rõ về cách tiếp cận với xung đột, đồng thời phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong vai trò của mỗi bên đối với bàn cờ Trung Đông.

Khi mở màn chiến dịch hồi tháng 2/2026, hai đồng minh cùng theo đuổi mục tiêu vô hiệu hóa bộ máy lãnh đạo Iran và thúc đẩy việc hình thành một chính phủ thân phương Tây. Tuy nhiên, diễn biến thực tế nhanh chóng trở nên phức tạp hơn dự kiến. Iran đáp trả bằng các đợt tấn công sử dụng máy bay không người lái và tên lửa nhằm vào các căn cứ của Mỹ, đồng thời tập kích các tòa nhà cao tầng tại các thành phố vùng Vịnh. Việc eo biển Hormuz bị gián đoạn cũng tác động tới thương mại toàn cầu, đẩy giá cả tăng cao và làm gia tăng những khó khăn về kinh tế.

Đối với Tổng thống Trump, áp lực phải tìm cách kết thúc cuộc xung đột ngày càng lớn khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ sẽ diễn ra vào tháng 11. Trong khi đó, Thủ tướng Netanyahu cũng bước vào cuộc tái tranh cử trong bối cảnh quan hệ vốn được xem là bền chặt với ông Trump xuất hiện dấu hiệu rạn nứt.

Sự khác biệt trong ưu tiên chiến lược giữa hai nhà lãnh đạo cũng dần rõ nét. Trong khi ông Netanyahu muốn tiếp tục chiến dịch quân sự nhằm vào Iran và lực lượng Hezbollah tại Lebanon, thì ông Trump ngày càng nghiêng về một giải pháp ngoại giao với Tehran. Chính điều đó khiến chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Netanyahu (27-29/7) lần này không chỉ nhằm khẳng định quan hệ đồng minh mà còn là dịp để hai bên trao đổi về hướng đi tiếp theo của cuộc xung đột.

Ranh giới đồng thuận mong manh

Trọng tâm của chuyến thăm là cuộc hội đàm kín kéo dài gần 90 phút tại Phòng Bầu dục. Một nội dung nổi bật trong chương trình nghị sự là chia sẻ thông tin tình báo về các hoạt động của Iran tại núi Pickaxe, địa điểm bị nghi ngờ có liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran. Thủ tướng Netanyahu mang theo các thông tin tình báo về chương trình hạt nhân Iran, đồng thời mong muốn làm rõ chiến lược của Tổng thống Trump đối với Tehran trong những tuần tới.

Trong cuộc trao đổi, ông Netanyahu khẳng định Israel sẽ tiếp tục chia sẻ thông tin tình báo với Mỹ, đồng thời cho rằng Washington cần cân bằng giữa lộ trình của mình với những quan ngại từ các đồng minh trong khu vực. Ngoài vấn đề Iran, hai nhà lãnh đạo đã rà soát việc triển khai thỏa thuận khung Mỹ-Israel liên quan tới Lebanon sau xung đột với lực lượng Hezbollah. Đồng thời, hai bên cũng trao đổi về việc mở rộng Hiệp định Abraham nhằm thúc đẩy tiến trình bình thường hóa quan hệ với nhiều quốc gia Arab.

Sau hội đàm, Washington và Tel Aviv đều phát đi thông điệp tích cực. Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt đánh giá cuộc hội đàm diễn ra “tích cực và hiệu quả”, còn Tổng thống Trump mô tả đây là “một cuộc gặp rất tốt”. Về phía Israel, Thủ tướng Netanyahu gọi các cuộc trao đổi là “rất tuyệt vời” và cho biết toàn bộ đội ngũ cố vấn cấp cao của Tổng thống Mỹ đều tham gia thảo luận.

Tuy nhiên, những tuyên bố đó không xóa đi những khác biệt đã bộc lộ ngay trước thềm Thượng đỉnh.

Trong chương trình Fox & Friends, Tổng thống Trump công khai bày tỏ sự không hài lòng khi ông Netanyahu tiết lộ thông tin tình báo về núi Pickaxe, đặt câu hỏi: “Tại sao lại phải công bố điều đó với cả thế giới?”. Ông cho rằng các hoạt động của Iran tại địa điểm này “không phải vấn đề quá lớn”, đồng thời nhận định Thủ tướng Israel muốn Mỹ tiếp tục duy trì mức độ can dự vào cuộc xung đột. Sau đó, ông Trump cũng thừa nhận hai bên có “một chút khác biệt” trong cách tiếp cận đối với Iran.

Ở chiều ngược lại, Thủ tướng Netanyahu tỏ ra mềm mỏng hơn về khả năng kết thúc xung đột. Trong cuộc trả lời phỏng vấn Fox News, ông cho rằng các bước đi tiếp theo về cơ bản là quyết định của Tổng thống Trump, đồng thời nhấn mạnh việc chấm dứt xung đột mà không cần giao tranh quân sự cường độ cao là điều có thể chấp nhận, miễn là chương trình hạt nhân của Iran chấm dứt.

Dịch chuyển cán cân ảnh hưởng

Điều đáng chú ý nhất sau cuộc hội đàm cấp cao Mỹ - Israel có lẽ không nằm ở những tuyên bố thể hiện sự đoàn kết, mà ở cách các nhà quan sát nhìn nhận vai trò của hai đồng minh trong giai đoạn hiện nay.

Theo các nhà phân tích chính sách đối ngoại theo dõi thượng đỉnh, khi Washington chuyển trọng tâm sang giảm leo thang căng thẳng, ảnh hưởng của Israel đối với hướng đi của cuộc xung đột dường như cũng giảm theo.

Nhà báo, nhà phân tích chính trị Israel Amit Segal, trong nhận định được hãng AP dẫn lại, cho rằng sự thay đổi đó đã trở nên khá rõ ràng. Theo ông, phía Mỹ đang cho Israel thấy Washington mới là bên điều hướng cuộc xung đột.

Ông cũng nhận định “mọi người đều hiểu rằng Israel đã bị đẩy xuống hàng ghế sau”. Ông Mitchell Barak, chuyên gia thăm dò dư luận Israel và từng là trợ lý của ông Netanyahu thậm chí còn hoài nghi khi cho rằng chưa thể chắc Tổng thống Trump sẽ tiếp tục công khai ủng hộ mạnh mẽ nhà lãnh đạo Israel như trước.

Trong khi hình ảnh bên ngoài cho thấy hai nhà lãnh đạo vẫn nỗ lực phát đi thông điệp thống nhất và phối hợp chặt chẽ, diễn biến của cuộc hội đàm cũng như những phát biểu trước và sau cuộc gặp cho thấy Washington đang giữ vai trò ngày càng lớn trong việc định hình hướng đi của cuộc xung đột.

Tổng thống Trump ưu tiên ổn định kinh tế trong nước và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ hơn là kéo dài sự can dự quân sự tại Trung Đông, Thủ tướng Netanyahu cũng đứng trước một thực tế mới: Lộ trình đưa cuộc xung đột với Iran tới điểm kết thúc ngày càng phụ thuộc vào quyết định của Washington.

Như vậy, chuyến thăm Mỹ lần này của Thủ tướng Netanyahu không chỉ là dịp để hai đồng minh rà soát quá trình hiệp đồng tác chiến tại Trung Đông hay thúc đẩy hợp tác an ninh, mà còn phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách Mỹ và Israel phân chia vai trò khi cuộc xung đột bước sang giai đoạn mới.