Thượng đỉnh Mỹ - Trung tại Bắc Kinh: Thương mại và chiến sự Iran là trọng tâm

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chủ trì lễ đón Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh vào thứ Năm (14/5/2026) - Ảnh: AP

Sáng ngày thứ Năm (14/5/2026) tại Bắc Kinh, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bắt đầu cuộc gặp thượng đỉnh tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung tiếp tục chịu sức ép từ hàng loạt vấn đề từ thương mại, công nghệ, Đài Loan đến chiến sự tại Iran.

Theo hãng tin AP, trong phần mở đầu cuộc gặp, hai nhà lãnh đạo đều phát tín hiệu muốn kiểm soát bất đồng, duy trì đối thoại và tránh để quan hệ song phương rơi vào một vòng đối đầu mới.

Ông Tập đưa ra thông điệp thận trọng nhưng nhấn mạnh dư địa hợp tác giữa hai nước. “Tôi luôn cho rằng lợi ích chung giữa Trung Quốc và Mỹ lớn hơn những khác biệt. Thành công của Trung Quốc và Mỹ là cơ hội cho nhau, và sự ổn định của quan hệ Trung - Mỹ là điều tốt đẹp đối với thế giới”, ông Tập phát biểu.

Nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng đặt ra một loạt câu hỏi với ông Trump: “Liệu chúng ta có thể cùng nhau ứng phó các thách thức toàn cầu, qua đó góp phần ổn định tình hình thế giới hay không? Liệu chúng ta có thể đặt lợi ích của người dân hai nước và tương lai của nhân loại lên hàng đầu, để cùng mở ra một tương lai tươi sáng hơn cho quan hệ song phương hay không?”

“Đó là những câu hỏi của lịch sử, của thế giới và của nhân dân. Đó cũng là những câu hỏi mang tính thời đại mà ông và tôi, với tư cách lãnh đạo các nước lớn, phải cùng nhau trả lời”, ông Tập nói với nhà lãnh đạo Mỹ.

Ông Tập cho biết ông mong muốn trao đổi quan điểm với ông Trump về các vấn đề lớn, đồng thời bày tỏ hy vọng năm 2026 sẽ trở thành “một năm lịch sử và mang tính dấu mốc” đối với quan hệ Trung - Mỹ, giúp hai nước kế thừa những nền tảng đã có và mở ra giai đoạn mới trong quan hệ song phương.

Ông Tập cũng nhấn mạnh Mỹ và Trung Quốc nên là đối tác thay vì đối thủ. Theo ông, hợp tác sẽ mang lại lợi ích cho cả hai bên, trong khi đối đầu chỉ gây tổn hại cho cả hai nền kinh tế. Nhà lãnh đạo Trung Quốc đồng thời nhắc tới “Bẫy Thucydides” - khái niệm trong quan hệ quốc tế nói về nguy cơ xung đột khi một cường quốc đang lên thách thức vị thế của một cường quốc hiện hữu.

Về phía Mỹ, ông Trump tiếp tục đề cao quan hệ cá nhân với ông Tập. Trước cuộc gặp, Tổng thống Mỹ chia sẻ ông có “mối quan hệ tuyệt vời” với nhà lãnh đạo Trung Quốc và tin rằng quan hệ giữa hai nước “sẽ tốt đẹp hơn bao giờ hết”.

Ông Trump cũng nhấn mạnh thông điệp hợp tác kinh doanh. Ông cho biết Nhà Trắng đã mời khoảng 30 lãnh đạo doanh nghiệp hàng đầu của Mỹ tham gia phái đoàn, với mục tiêu thúc đẩy thương mại và đầu tư với Trung Quốc trên cơ sở có đi có lại.

Trong cuộc gặp, ông Trump dành nhiều thời gian đề cao phái đoàn doanh nghiệp Mỹ tháp tùng ông tới Bắc Kinh. Tổng thống Mỹ cho biết phái đoàn gồm những lãnh đạo doanh nghiệp “lớn nhất” và “tốt nhất thế giới”.

“Thay mặt cho toàn bộ phái đoàn tuyệt vời này, tôi muốn nói rằng chúng tôi có những doanh nhân lớn nhất, giỏi nhất thế giới. Họ có mặt hôm nay để bày tỏ sự coi trọng đối với ông và Trung Quốc. Họ mong muốn thúc đẩy thương mại, làm ăn tại đây, và về phía chúng tôi, mối quan hệ này sẽ hoàn toàn có đi có lại", ông Trump nói.

Trước khi bước vào phần họp kín, ông Trump tiếp tục ca ngợi quan hệ cá nhân với ông Tập. Ông nói hai nhà lãnh đạo đã có “mối quan hệ tuyệt vời” trong nhiều năm qua và có thể nhanh chóng xử lý những vấn đề phát sinh, hướng tới tương lai tuyệt vời phía trước.

“Mỗi khi có vấn đề, chúng tôi đều giải quyết rất nhanh”, ông Trump nói, đồng thời bày tỏ sự tôn trọng với Trung Quốc và vai trò lãnh đạo của ông Tập.

“Ông là một nhà lãnh đạo vĩ đại. Tôi nói điều đó với tất cả mọi người. Đôi khi có người không thích tôi nói như vậy, nhưng tôi vẫn nói, vì đó là sự thật”, ông Trump nói với nhà lãnh đạo Trung Quốc.

Chiến sự tại Iran cũng là một nội dung quan trọng trong chương trình nghị sự. Trước thềm hội nghị, chính quyền ông Trump muốn Trung Quốc dùng ảnh hưởng với Iran để thúc đẩy Tehran chấp nhận các điều kiện của Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến đã kéo dài hơn hai tháng, hoặc mở lại eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng then chốt đang bị gián đoạn nghiêm trọng.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho rằng Trung Quốc có lợi ích trực tiếp trong việc hạ nhiệt khủng hoảng, bởi kinh tế toàn cầu suy yếu sẽ khiến người tiêu dùng mua ít hàng hóa Trung Quốc hơn. Tuy nhiên, trước khi rời Washington tới Bắc Kinh, ông Trump lại giảm nhẹ vai trò của vấn đề Iran trong chương trình nghị sự khi nói rằng Mỹ “đang kiểm soát rất tốt” tình hình.

Vấn đề Đài Loan nhiều khả năng cũng được Bắc Kinh nêu ra tại cuộc gặp. Theo AP, Trung Quốc dự kiến đề cập tới quyết định của Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan. Vào tháng 12/2025, ông Trump đã phê chuẩn gói vũ khí trị giá 11 tỷ USD cho Đài Loan, nhưng Mỹ chưa tiến hành bàn giao.

Một điểm khác vừa gây căng thẳng vừa có thể mở ra hợp tác là fentanyl. Ông Rubio cho rằng kiểm soát các tiền chất fentanyl - nhóm hóa chất dùng để sản xuất opioid tổng hợp gây nghiện - là một trong những lĩnh vực hợp tác đặc biệt giữa Mỹ và Trung Quốc. Trước đó, ông Trump từng áp thuế quan 10% với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc liên quan tới vấn đề fentanyl, sau đó điều chỉnh khi Bắc Kinh đồng ý siết kiểm soát 13 loại tiền chất.

Dù cuộc gặp mở đầu bằng những phát biểu mang tính hòa dịu, hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh vẫn diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung đối mặt nhiều sức ép cùng lúc.

Với ông Trump, chuyến đi còn mang ý nghĩa chính trị trong nước, khi chiến sự tại Iran và lạm phát gia tăng đang ảnh hưởng tới mức độ ủng hộ của cử tri dành cho ông. Với ông Tập, mục tiêu lớn hơn là duy trì cạnh tranh với Mỹ trong khuôn khổ có thể kiểm soát, tránh để bất đồng chiến lược trở thành đối đầu trực diện.