Thương mại ASEAN - Trung Quốc tăng tốc

Một hãng xe điện ở Malaysia với vốn đầu tư từ doanh nghiệp Trung Quốc. Ảnh: VCG

Tăng liên kết trong chuỗi sản xuất

Trung Quốc và ASEAN là đối tác thương mại lớn nhất của nhau trong nhiều năm liên tiếp. CGTN dẫn số liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc cho hay, kim ngạch thương mại Trung Quốc - ASEAN trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 4,34 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 643,2 tỷ USD), tăng 18,2% so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, thương mại hàng hóa trung gian, gồm linh kiện, phụ tùng và đầu vào phục vụ sản xuất tăng tới 24,5%, đạt 2,86 nghìn tỷ nhân dân tệ, chiếm khoảng 2/3 tổng kim ngạch thương mại.

Tân Hoa xã dẫn lời người phát ngôn Tổng cục Hải quan Trung Quốc Lyu Daliang cho biết, sự gia tăng ổn định của thương mại hàng hóa trung gian xuất phát từ mức độ hội nhập và kết nối sâu hơn giữa các chuỗi công nghiệp và giá trị của hai bên.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh các doanh nghiệp toàn cầu tái cấu trúc chuỗi cung ứng nhằm đa dạng hóa sản xuất và giảm rủi ro. Đông Nam Á khẳng định vị thế mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất khu vực.

Trong khi đó, Trung Quốc giữ vai trò lớn về cung ứng nguyên liệu, linh kiện, máy móc và hàng hóa trung gian. Sự bổ trợ này khiến quan hệ thương mại không chỉ đơn thuần “bán hàng cho nhau”, mà theo hướng “cùng tham gia quá trình tạo ra hàng hóa”. Đơn cử, linh kiện sản xuất tại Trung Quốc có thể được đưa sang một nước thành viên ASEAN để lắp ráp, sau đó tiếp tục xuất khẩu sang thị trường thứ ba.

Các hiệp định thương mại đang tạo nền tảng cho sự chuyển đổi này. Tiêu biểu là Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand và ASEAN. Hiệp định giúp cắt giảm thuế quan lẫn tạo thuận lợi cho doanh nghiệp khi sử dụng nguyên liệu và linh kiện có nguồn gốc từ các nước thành viên.

Theo RCEP, nguyên liệu có xuất xứ từ một nước thành viên và được sử dụng để sản xuất tại một nước thành viên khác có thể được tính là nguyên liệu có xuất xứ của nước sản xuất. Cơ chế này tạo điều kiện để doanh nghiệp tổ chức sản xuất xuyên biên giới linh hoạt hơn.

Ngoài ra, Trung Quốc và ASEAN đã ký Nghị định thư nâng cấp Khu vực thương mại tự do phiên bản 3.0, bao phủ nhiều lĩnh vực, trong đó có kinh tế số, kinh tế xanh, kết nối chuỗi cung ứng, thủ tục hải quan và tạo thuận lợi thương mại. Qua đó, góp phần giảm chi phí giao dịch và tạo điều kiện cho sự liên kết chặt chẽ hơn giữa các chuỗi công nghiệp trong khu vực.

Động lực then chốt

Theo Tân Hoa xã, mạng lưới giao thông xuyên biên giới linh hoạt cũng trở thành nền tảng hạ tầng quan trọng thúc đẩy hợp tác kinh tế ASEAN - Trung Quốc. Dự án điển hình là tuyến đường sắt kết nối Côn Minh (Trung Quốc) với Vientiane (Lào). Trong nửa đầu năm 2026, giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển qua tuyến này đạt 17,17 tỷ nhân dân tệ, tăng cao so với cùng kỳ năm trước. Tuyến hiện vận chuyển hơn 3.900 loại hàng hóa với mạng lưới vận tải kết nối 19 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Như vậy, thương mại ASEAN - Trung Quốc không chỉ tăng về quy mô mà còn thay đổi về cấu trúc với tương lai rộng mở. Đông Nam Á vẫn là điểm đến ưu tiên của giới doanh nghiệp Trung Quốc muốn mở rộng hoạt động ra nước ngoài.

Ngân hàng UOB mới đây thực hiện khảo sát hơn 380 chủ doanh nghiệp, lãnh đạo tại các công ty quy mô vừa và lớn của Trung Quốc, theo đó 80% số người được hỏi có kế hoạch kinh doanh tại nước ngoài trong vòng 3 năm tới, với ASEAN là lựa chọn hàng đầu. Khi các công ty này củng cố sự hiện diện tại thị trường ASEAN, nhu cầu về dịch vụ tài chính xuyên biên giới hiệu quả cũng gia tăng tương ứng.

Trong cuộc phỏng vấn gần đây với Securities Times, bà Adaline Zheng, CEO của UOB Trung Quốc cho biết, đồng nhân dân tệ hiện được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, bao gồm thương mại xuyên biên giới, tài trợ vốn và quản lý dòng tiền hàng ngày.

Thương mại ASEAN - Trung Quốc tăng tốc phản ánh quan hệ kinh tế tiếp tục mở rộng. Với đà liên kết này, Đông Nam Á nhiều khả năng tiếp tục là mắt xích quan trọng định hình chuỗi cung ứng và động lực tăng trưởng của châu Á trong những năm tới.