Thương mại Canada-Mỹ trước một nấc leo thang mới ​

Quang cảnh cảng hàng hóa Long Beach ở California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Động thái này diễn ra trong bối cảnh hai nước vẫn chưa tháo gỡ được những bất đồng thương mại, dù Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng hai bên có thể đạt được một thỏa thuận trong vài tuần tới.

Theo quy định được chính quyền Mỹ công bố trước đó, lệnh cấm áp dụng đối với một số nhóm hàng Canada như số đồ uống có cồn, sản phẩm sữa và máy móc từng chịu mức thuế bổ sung 50%, trong đó có nhiều loại đồ uống có cồn, một số sản phẩm sữa và máy móc sử dụng động cơ đốt trong thuộc danh mục quy định.

Việc chuyển từ mức thuế cao sang cấm nhập khẩu hoàn toàn đánh dấu bước siết chặt mới của Washington đối với một số mặt hàng của Canada, mặc dù phạm vi hàng hóa bị ảnh hưởng chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng thương mại song phương.

Đáng chú ý là chỉ vài giờ trước khi các biện pháp mới có hiệu lực, ông Trump đã tuyên bố rằng một thỏa thuận thương mại với Canada có thể đạt được trong khoảng "3 hoặc 4 tuần tới". Tuyên bố này cho thấy Mỹ vẫn để ngỏ khả năng đàm phán, ngay cả khi các biện pháp hạn chế thương mại được triển khai.

Phía Canada đến nay phản ứng tương đối thận trọng. Văn phòng Bộ trưởng phụ trách thương mại Canada-Mỹ Dominic LeBlanc cho biết Ottawa đã ghi nhận việc các biện pháp được Mỹ công bố trước đó sắp có hiệu lực, đồng thời nhấn mạnh rằng Chính phủ Canada tiếp tục tập trung bảo vệ người lao động, nông dân, gia đình và doanh nghiệp trong nước.

Phía Canada cũng nhắc lại chủ trương củng cố sức mạnh kinh tế trong nước và đa dạng hóa quan hệ đối tác thương mại quốc tế.

Lệnh cấm mới nói trên là diễn biến tiếp theo trong chuỗi biện pháp thương mại trả đũa giữa hai nước trong những tuần gần đây. Ngày 22/8, Mỹ đã áp mức thuế 50% đối với lượng hàng hóa của Canada trị giá khoảng 27,6 tỷ CAD (khoảng 19,4 tỷ USD). Đáp lại, từ ngày 8/9, Canada áp thuế trả đũa ở các mức 15%, 25% và 50% đối với lượng hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ có tổng trị giá tương đương 27,6 tỷ CAD. Danh mục của Canada trải rộng từ thép, sản phẩm sữa đến thiết bị gia dụng, máy móc nông nghiệp, bột giấy, giấy và một số sản phẩm điện tử.

Theo phía Mỹ, việc áp dụng các biện pháp mới liên quan đến những bất đồng kéo dài về chính sách thương mại của Canada trong các lĩnh vực sữa, đồ uống có cồn và phương tiện cơ giới. Washington cho rằng một số chính sách của Ottawa gây bất lợi cho hàng hóa Mỹ. Trong khi đó, Canada cho rằng những yêu cầu mà Mỹ đưa ra trong quá trình thương lượng là không hợp lý về kinh tế và khẳng định các biện pháp thuế quan của Ottawa mang tính đối ứng. 

Trong số những ngành có khả năng chịu tác động trực tiếp, lĩnh vực đồ uống có cồn của Canada đang đặc biệt quan tâm tới thị trường Mỹ.

Theo Spirits Canada, ngành rượu mạnh của nước này sản xuất lượng hàng hóa trị giá gần 2 tỷ CAD mỗi năm và Mỹ từ lâu là thị trường xuất khẩu chủ lực. Khoảng một nửa sản lượng được xuất khẩu sang Mỹ và trong năm trước, thị trường này chiếm tới 93% lượng rượu mạnh xuất khẩu của Canada. 

Đối với các doanh nghiệp đã xây dựng mạng lưới phân phối tại Mỹ, tác động có thể xuất hiện ngay lập tức. Craig Peters, Giám đốc điều hành Maverick Distillery, cho biết khoảng 20-25% sản phẩm của doanh nghiệp trước đây được bán tại Mỹ. Trước thời điểm lệnh cấm có hiệu lực, công ty đang tìm cách đưa những lô hàng cuối cùng qua biên giới, trong khi doanh số tại Mỹ sau đó về cơ bản sẽ giảm xuống bằng không.

Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng giữa các ngành không giống nhau. Ngành bia Canada chủ yếu phục vụ thị trường nội địa, với hơn 90% lượng bia do người Canada tiêu thụ được sản xuất trong nước. Vì vậy, tác động đối với ngành này không quá lớn, nhưng những doanh nghiệp đã đầu tư nhiều năm để phát triển khách hàng và hệ thống phân phối tại Mỹ sẽ có nguy cơ mất thị trường. 

Đối với ngành sữa, Canada xuất khẩu hơn 700 triệu CAD sản phẩm sang Mỹ trong năm 2024. Tuy nhiên, không phải toàn bộ lượng hàng này thuộc phạm vi lệnh cấm mới, bởi biện pháp của Washington chỉ áp dụng với một số nhóm sản phẩm nhất định. Các đại diện ngành sữa Canada cảnh báo việc tiếp tục gia tăng các rào cản thương mại có nguy cơ làm gián đoạn các chuỗi cung ứng vốn có sự liên kết rất chặt chẽ giữa hai nước. 

Giới chuyên gia cho rằng tác động kinh tế vĩ mô trực tiếp của lệnh cấm mới có thể tương đối hạn chế do những sản phẩm bị ảnh hưởng chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng thương mại Canada-Mỹ.

Giáo sư kinh tế Joseph Steinberg thuộc Đại học Toronto nhận định việc chuyển từ mức thuế 50% sang cấm nhập khẩu hoàn toàn sẽ tạo thêm sức ép, nhưng mức tác động bổ sung nhỏ hơn nhiều so với trường hợp hàng hóa chuyển trực tiếp từ thương mại tự do sang bị cấm nhập khẩu. 

Tuy nhiên, diễn biến mới một lần nữa cho thấy mức độ dễ tổn thương của Canada trước những thay đổi trong chính sách thương mại của Mỹ. Mỹ vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Canada và tiếp nhận phần lớn hàng hóa xuất khẩu của nước này.

Năm 2025, khoảng 71,7% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Canada hướng sang thị trường Mỹ, dù tỷ lệ này đã giảm so với mức 75,9% của năm 2024. Trong khi đó, xuất khẩu của Canada sang các thị trường ngoài Mỹ trong năm 2025 tăng 17,2%, phản ánh xu hướng doanh nghiệp nước này tìm kiếm các thị trường thay thế trong bối cảnh quan hệ thương mại với Washington trở nên khó dự đoán hơn.

Việc lệnh cấm mới có hiệu lực trong khi Mỹ vẫn phát tín hiệu về khả năng đạt thỏa thuận trong vài tuần tới cho thấy quan hệ thương mại Canada-Mỹ đang diễn biến theo hai chiều: sức ép thương mại tiếp tục gia tăng, nhưng cánh cửa đàm phán chưa hoàn toàn khép lại. Đối với Ottawa, những diễn biến này đồng thời làm nổi bật yêu cầu giảm mức độ phụ thuộc vào một thị trường duy nhất và đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa thương mại trong thời gian tới.