Thương mại điện tử cấp xã: Đừng chỉ đếm số gian hàng

Tại nhiều xã, các phiên livestream giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP làng nghề có sự đồng hành của chính quyền địa phương. Ảnh: Khánh Huy

Mở gian hàng thôi chưa đủ

Theo các chuyên gia thương mại điện tử, phát triển thương mại số cấp xã không đơn thuần là đưa thêm hộ kinh doanh lên nền tảng số. Một gian hàng muốn hoạt động hiệu quả cần nguồn hàng ổn định, sản phẩm đạt yêu cầu, người bán biết vận hành, giao nhận đúng tiến độ và người mua tin tưởng. Nếu thiếu những điều kiện này, số gian hàng tăng chưa chắc tạo ra doanh thu bền vững.

Tại Phượng Dực (Hà Nội), xã có 458 nhà bán hàng trên các sàn và hướng tới mục tiêu nâng con số này lên 1.000. Ông Lê Văn Bính, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã cho biết, địa phương huy động nền tảng và người có kinh nghiệm tập huấn cho người dân. Tuy nhiên, phí bán hàng trên TikTok Shop và Shopee tăng gây áp lực với hộ kinh doanh nhỏ.

Người bán vừa phải trang trải chi phí, vừa đáp ứng yêu cầu vận hành; vài lỗi có thể khiến nhà bán mất xếp hạng 5 sao. Ông Bính kiến nghị: “Cần tháo gỡ vướng mắc về phí và quy định vận hành trên sàn, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, doanh nghiệp và nhà bán hàng”.

Tại Bình Lư (Lai Châu), sau khoảng một năm được TikTok Shop hỗ trợ, địa phương vẫn khó duy trì nguồn hàng để nhà bán và nhà sáng tạo nội dung livestream thường xuyên. Xã đào tạo khoảng 20 nhà bán hàng, trong đó 8 người có doanh thu ổn định; số người tham gia tiếp tục tăng.

Tuy nhiên, quản lý giỏ hàng và vận hành vẫn là thách thức với hộ mới.“Bán hàng là một chuyện, vận hành là việc hết sức khó khăn”, ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch HĐND xã Bình Lư, chia sẻ.

Ở địa bàn vùng cao, chi phí vận chuyển cộng với phí sàn khiến hàng hóa khó cạnh tranh về giá. Hỗ trợ đăng sản phẩm chưa đủ mà cần phải giúp người dân duy trì nguồn cung, xử lý đơn hàng và tính toán hiệu quả kinh doanh.

Xã Mường Ảng (Điện Biên) có hơn 2.100 ha cà phê, khoảng 1.800 ha đã cho thu hoạch. Người dân chủ yếu bán cà phê tươi, dù địa phương có cơ sở chế biến. Ngày 7-11, xã phối hợp doanh nghiệp triển khai chế biến sâu, tăng nguồn hàng. Ngoài cà phê, xã có bưởi da xanh, thịt sấy, thịt gác bếp; khoảng 18 sản phẩm OCOP và đang hoàn thiện hồ sơ cho khoảng 10 sản phẩm.

Theo bà Hà Thị Thanh Tâm, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã, Mường Ảng chưa có kênh tiêu thụ ổn định trên nền tảng số; người dân chưa nắm cách đưa sản phẩm lên sàn, vận hành gian hàng, trong khi chi phí quảng cáo và phí liên quan còn cao.

Đo hiệu quả bằng giao dịch thực chất

Theo bà Trần Bích Ngọc, Phòng Phát triển thương mại điện tử trong nước, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số - Bộ Công Thương, xã mới triển khai cần xác định nguồn hàng, sản phẩm tiềm năng, mặt hàng mùa vụ và đặc điểm sản phẩm.

Với nông sản theo mùa, kế hoạch phải chọn đúng thời điểm đưa hàng lên kênh trực tuyến. Địa phương cần xác định các bên tham gia, phân công đầu mối, trách nhiệm và điều chỉnh mô hình.

Cơ quan chức năng tích cực hỗ trợ người dân đưa thương mại số về cơ sở. Ảnh: Phương Thảo

Ông Đỗ Hữu Hưng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam cho rằng, thương mại điện tử gồm sản xuất, vận hành, logistics và công nghệ. Địa phương có thế mạnh vùng trồng phát triển nguồn hàng; đơn vị có năng lực logistics, công nghệ đảm nhận khâu tương ứng.

Liên kết giúp nhà bán nhỏ tăng sức cạnh tranh. Ông đề xuất bản đồ số nhận diện thế mạnh, khâu còn thiếu và chọn sản phẩm theo nhu cầu thị trường. Với nơi có thế mạnh du lịch, thương mại điện tử còn là kênh tiếp cận khách hàng.

Ông Nguyễn Đức Lê, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) nhấn mạnh yêu cầu chuẩn hóa sản phẩm, minh bạch xuất xứ, chọn mặt hàng có sản lượng ổn định, đạt tiêu chuẩn và bảo đảm nguồn cung. Với nông sản, cần chuẩn hóa bao bì, nhãn hàng hóa, bảo quản, vận chuyển và truy xuất nguồn gốc.

Người tham gia cần được phổ biến pháp luật, hướng dẫn xác thực danh tính điện tử và nghĩa vụ thuế. “Nếu không hướng dẫn người dân về các quy định của pháp luật, cũng như việc xác thực danh tính điện tử ngay từ đầu thì người tham gia trên các nền tảng rất dễ có nguy cơ vi phạm”, ông Lê nêu vấn đề.

Cùng đó, việc đào tạo không chỉ dừng lại ở số lượng người tham gia mà phải đo bằng năng lực, tập huấn 10 người thì ít nhất 5-6 người có thể tự vận hành gian hàng. Mỗi xã có thể lập tổ hỗ trợ khoảng ba người có chuyên môn; nơi thiếu hạ tầng logistics có thể tổ chức điểm tập kết, trung chuyển và hướng dẫn thanh toán số an toàn.

Ông Nguyễn Lâm Thanh, Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ TikTok Việt Nam cho rằng, cần có mối liên kết giữa các chủ thể tham gia tmct gồm nhà sản xuất, thương nhân trung gian và người bán trên nền tảng. Hàng hóa có thể sản xuất ở một địa phương nhưng phân phối, quảng bá do chủ thể nơi khác đảm nhiệm.

Mỗi phường, xã cần xác định được bản sắc và lợi thế riêng của mình. Bởi thương mại điện tử không chỉ là câu chuyện hàng hóa mà còn là việc giới thiệu điểm đến, du lịch làng nghề và tạo ra doanh thu từ những giá trị đặc trưng.

Thương mại điện tử cấp xã cần được đánh giá bằng chất lượng vận hành và giao dịch thành công, không chỉ bằng số gian hàng hay lớp tập huấn. Cùng với đó cần theo dõi người bán duy trì hoạt động, nguồn cung, đơn giao đúng cam kết và khả năng tự vận hành. Khi người dân bán được hàng, người mua tin tưởng, mô hình mới thực sự bền vững.