Thương mại hàng hóa bứt tốc trong 5 tháng đầu năm

Công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò động lực

Hoạt động thương mại hàng hóa của Việt Nam tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực trong 5 tháng đầu năm 2026 khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt mốc 445 tỷ USD. Đây là kết quả đáng chú ý trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn đối mặt với nhiều yếu tố bất định từ xung đột địa chính trị, biến động giá năng lượng, áp lực lạm phát và những thay đổi trong chính sách thương mại của nhiều nền kinh tế lớn.

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 5 tháng đầu năm đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5%; nhập khẩu đạt 229,46 tỷ USD, tăng 30,8%.

Kết quả này cho thấy hoạt động sản xuất trong nước đang duy trì đà phục hồi tích cực, nhu cầu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất gia tăng, đồng thời phản ánh sự mở rộng của các hoạt động thương mại quốc tế. Đáng chú ý, khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò trụ cột của xuất khẩu Việt Nam. Trong 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt 193,71 tỷ USD, chiếm tới 89,8% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Trong khi đó, nhóm nông sản, lâm sản đạt 15,79 tỷ USD; thủy sản đạt 4,67 tỷ USD; nhóm nhiên liệu và khoáng sản đạt 1,49 tỷ USD.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 5 tháng đầu năm đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ, phản ánh sức bật của sản xuất và thương mại. Ảnh: Cấn Dũng

Cơ cấu này cho thấy xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục dựa trên nền tảng sản xuất công nghiệp và năng lực tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây cũng là khu vực đóng góp lớn nhất vào tăng trưởng xuất khẩu trong nhiều năm qua và tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế năm 2026.

Ở góc độ thị trường, các đối tác truyền thống vẫn duy trì vai trò đầu tàu đối với tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam. Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất với kim ngạch đạt 69,6 tỷ USD. Đáng chú ý, xuất siêu sang thị trường này đạt 60,4 tỷ USD, tăng 21,1% so với cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh đó, Việt Nam tiếp tục duy trì xuất siêu 18,1 tỷ USD sang Liên minh châu Âu (EU) và xuất siêu 0,8 tỷ USD sang Nhật Bản.

Những con số trên cho thấy các thị trường xuất khẩu chủ lực vẫn đang đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng thương mại của Việt Nam. Đồng thời, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới tiếp tục tạo dư địa để doanh nghiệp mở rộng thị phần và nâng cao sức cạnh tranh tại nhiều khu vực trên thế giới.

Bên cạnh những kết quả tích cực về tăng trưởng thương mại, hoạt động xuất nhập khẩu trong những tháng đầu năm cũng đặt ra một số vấn đề cần theo dõi sát sao, trong đó đáng chú ý là diễn biến nhập siêu quay trở lại.

Ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, theo chỉ tiêu pháp lệnh, kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2026 phải tăng trưởng từ 12 - 13%, trong đó xuất khẩu phải phấn đấu tăng trưởng từ 15 - 16%. Tuy nhiên, qua số liệu báo cáo thống kê của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), 5 tháng đầu năm nay Việt Nam nhập siêu khoảng 13,8 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm ngoái xuất siêu hơn 5,7 tỷ USD.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, diễn biến nhập siêu trong những tháng đầu năm cần được nhìn nhận trong tổng thể bức tranh sản xuất và thương mại của nền kinh tế. Một trong những nguyên nhân quan trọng đến từ việc giải ngân vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục diễn ra tích cực ngay từ đầu năm, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo.

Giữ đà xuất khẩu giữa những biến động địa chính trị

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, một số ngành hàng xuất khẩu truyền thống vẫn chịu tác động từ bối cảnh địa chính trị phức tạp, nhu cầu phục hồi chưa đồng đều tại các thị trường lớn và chi phí vận tải quốc tế ở mức cao.

Đáng chú ý, xung đột tại Trung Đông đang tạo sức ép lên chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và logistics. Khi căng thẳng gia tăng, nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu mỏ, khí LNG và biến động giá năng lượng có thể làm gia tăng chi phí đầu vào đối với nhiều ngành sản xuất.

Bên cạnh đó, việc nhiều hãng tàu phải điều chỉnh hải trình, đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi) đã làm kéo dài thời gian vận chuyển, đồng thời làm tăng chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và cước vận tải. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản xuất cũng như sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt là các ngành sử dụng nhiều logistics như dệt may, da giày, nông sản và thủy sản.

Bộ Công Thương đã và đang chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đối với hoạt động sản xuất và xuất nhập khẩu. Ảnh: Cấn Dũng

Trước tình hình đó, Bộ Công Thương đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đối với hoạt động sản xuất và xuất nhập khẩu. Về điều hành vĩ mô, Bộ đã tham mưu Chính phủ các kịch bản bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, ưu tiên nguồn cung trong nước, đồng thời phối hợp với các bộ, ngành nghiên cứu các giải pháp về thuế và tài chính nhằm giảm áp lực chi phí nhập khẩu xăng dầu.

Các tập đoàn năng lượng được chỉ đạo tăng cường khai thác trong nước, đa dạng hóa nguồn cung ngoài khu vực Trung Đông. Công tác điều hành thị trường xăng dầu cũng được thực hiện linh hoạt, bám sát diễn biến giá thế giới nhằm bảo đảm nguồn cung ổn định cho nền kinh tế.

Đối với doanh nghiệp, Bộ Công Thương đã làm việc với các hiệp hội ngành hàng để rà soát tác động và kịp thời nắm bắt khó khăn phát sinh. Ngay từ đầu tháng 3/2026, Cục Xuất nhập khẩu đã khuyến nghị doanh nghiệp theo dõi sát diễn biến thị trường, chủ động xây dựng phương án sản xuất và logistics phù hợp.

Hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài được yêu cầu tăng cường cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo rủi ro và hỗ trợ kết nối giao thương. Đồng thời, doanh nghiệp được khuyến cáo đa dạng hóa thị trường, tìm kiếm nguồn cung thay thế, hoàn thiện các điều khoản hợp đồng và nâng cao năng lực quản trị rủi ro.

"Yêu cầu đặt ra đối với công tác điều hành xuất nhập khẩu trong thời gian tới là tiếp tục bám sát diễn biến thương mại toàn cầu, đồng thời phối hợp đồng bộ giữa các chính sách thương mại, sản xuất, tài chính, tín dụng và logistics. Điều hành xuất nhập khẩu không thể tách rời các yếu tố của nền kinh tế. Chính sách thương mại cần được đặt trong tổng thể các chính sách hỗ trợ sản xuất và phát triển doanh nghiệp”, ông Sơn nhấn mạnh.

Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành triển khai các giải pháp điều hành linh hoạt, vận dụng phù hợp các công cụ quản lý ngoại thương nhằm bảo đảm cân đối thị trường và hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Cùng với việc hoàn thiện các chính sách liên quan đến quản lý xuất khẩu gạo, quy định hàng hóa sản xuất tại Việt Nam và kiểm soát thương mại chiến lược, Bộ Công Thương đang đẩy mạnh các giải pháp mở rộng thị trường xuất khẩu mới nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Đặc biệt, Cục Xuất nhập khẩu sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan thúc đẩy mở cửa thêm nhiều thị trường mới cho hàng hóa Việt Nam. Đối với mặt hàng gạo, các hoạt động xúc tiến thương mại tại Philippines, Iraq và nhiều thị trường tiềm năng khác sẽ tiếp tục được đẩy mạnh.

Đối với thị trường Trung Quốc, sau khi nước này cho phép nhập khẩu thêm một số mặt hàng như chanh dây, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp thúc đẩy mở cửa thị trường đối với bưởi, dứa và nhiều loại nông sản khác của Việt Nam.