Tín dụng xanh: 'Tiền tỷ' sẵn sàng nhưng doanh nghiệp vẫn 'đứng ngoài cuộc chơi'?

Chiều ngày 23/6, tại Hội thảo “Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế”, các chuyên gia và nhà quản lý đã chỉ ra một nghịch lý: Ngân hàng thừa quyết tâm, doanh nghiệp thừa nhu cầu, nhưng cả hai vẫn chưa thể “gặp nhau” ở điểm chung.

Theo TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) hiện đang đối mặt với “khó khăn kép”.

Toàn cảnh hội thảo.

Ông Minh phân tích: “Gần 80% doanh nghiệp SME hiện nay không có lịch sử tiếp cận tín dụng. Trong khi đó, tín dụng xanh lại đòi hỏi những tiêu chuẩn đặc thù và cao hơn nhiều. Để có vốn xanh, doanh nghiệp phải chuẩn hóa dữ liệu, quy trình và mô hình quản trị. Nhưng muốn thay đổi những thứ đó, họ lại cần... vốn đầu tư ban đầu.”

Đặc biệt, ông Minh nhấn mạnh rào cản về tài sản thế chấp vẫn là “nút thắt” chí tử. Ví dụ, nhiều doanh nghiệp nuôi biển tại Quảng Ninh có mô hình rất tiềm năng, nhưng tài sản của họ lại nằm dưới mặt nước, quyền sử dụng không gian biển chưa rõ ràng nên ngân hàng không thể thẩm định làm tài sản đảm bảo.

Dưới góc nhìn từ thực tế sản xuất, ông Bùi Khánh Dũng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Musa Pacta chia sẻ nỗi đau xót của người làm nông nghiệp. Ông cho biết, dù có nhiều chính sách hỗ trợ nhưng người nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp vẫn là nhóm dễ bị tổn thương nhất.

“Những câu nói như ‘cây này ăn sổ đỏ nhanh lắm’ hay ‘con này ăn nhiều sổ đỏ lắm’ phản ánh sự đơn độc và bất lực của người nông dân trước rủi ro thiên tai, dịch bệnh,” ông Dũng trăn trở. Ông đề xuất cần một cơ chế bảo hiểm nông nghiệp thực chất và bộ tiêu chí xanh được “lượng hóa” bằng điểm số cụ thể để doanh nghiệp dễ hiểu, dễ áp dụng thay vì những khái niệm xa vời.

Về phía các tổ chức tín dụng, ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó Trưởng Ban Chính sách tín dụng Agribank cho biết đơn vị này đã dành những nguồn lực khổng lồ cho tín dụng xanh, điển hình như gói 50.000 tỷ đồng cho nông nghiệp công nghệ cao hay 30.000 tỷ đồng cho Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao.

Tuy nhiên, ông Ngọc cũng thừa nhận khó khăn đến từ việc thiếu một hệ thống ngành kinh tế xanh quốc gia chuẩn hóa. Khách hàng phần lớn chưa có hồ sơ môi trường, năng lực lập báo cáo ESG yếu và quy mô sản xuất nhỏ lẻ.

Đồng quan điểm, bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN) cho biết, tính đến nay đã có 82 tổ chức tín dụng tham gia cấp tín dụng xanh với tổng dư nợ hơn 828.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, bà Giang thẳng thắn chỉ ra: “Khuôn khổ pháp lý về hệ thống tiêu chí nhận diện dự án xanh hiện chưa hoàn thiện, gây khó cho cả ngân hàng và khách hàng trong khâu thẩm định. Nguồn vốn quốc tế thì chi phí cao, rủi ro tỷ giá lớn, trong khi thị trường carbon trong nước vẫn chưa thực sự vận hành.”

Để tín dụng xanh thực sự trở thành động lực tăng trưởng, các chuyên gia cho rằng không cần thêm quá nhiều chính sách mới, mà quan trọng là khâu thực thi.

Ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ TN&MT) nhấn mạnh: “Trọng tâm hiện nay là đưa các chính sách đã ban hành đi vào cuộc sống. Việc ban hành Quyết định 21/2025/QĐ-TTg về tiêu chí môi trường là bước tiến lớn, giúp tạo ra một ‘danh mục xanh’ thống nhất để ngân hàng và doanh nghiệp có căn cứ thực hiện.”

Trong khi đó, TS. Bùi Thanh Minh đề xuất xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ dựa trên nền tảng số: “Nếu có một cơ quan trung gian thực hiện số hóa toàn bộ dữ liệu về điện, nước, phát thải... và kết nối với ngân hàng, việc tiếp cận vốn sẽ thuận lợi hơn. Doanh nghiệp chỉ cần nhập tọa độ địa lý là có thể tra cứu dữ liệu phục vụ đánh giá tín dụng.”

Bà Hà Thu Giang cũng cho biết, NHNN đang tích cực hoàn thiện dự thảo Nghị định hỗ trợ lãi suất 2% từ ngân sách nhà nước dành cho các dự án xanh, tuần hoàn của khu vực tư nhân. Đồng thời, kiến nghị các địa phương cần chủ động hơn trong việc hỗ trợ lãi suất trực tiếp cho doanh nghiệp trên địa bàn thay vì chỉ trông chờ vào hệ thống ngân hàng thương mại.

Theo các chuyên gia, chuyển đổi xanh không còn là sự lựa chọn mà là con đường bắt buộc để doanh nghiệp vươn ra toàn cầu. Tuy nhiên, để dòng vốn xanh không còn nằm trên giấy, cần một sự phối hợp nhịp nhàng giữa "bà đỡ" Nhà nước, sự linh hoạt của ngân hàng và nỗ lực tự thân của doanh nghiệp trong việc minh bạch hóa dữ liệu ESG.