Thương nhân đầu mối xăng dầu: Lấy năng lực cung ứng làm thước đo

Khi thương nhân phân phối không còn “đi theo” một đầu mối

Tại Hội nghị lấy ý kiến rộng rãi đối với Dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu do Bộ Công Thương tổ chức ngày 30/9, đại diện Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cho rằng, điều kiện phải có tối thiểu 40 thương nhân phân phối thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối có thể phù hợp trong mô hình trước đây, khi thương nhân phân phối về cơ bản gắn với một hệ thống nguồn hàng nhất định. Tuy nhiên, nếu dự thảo mới cho phép thương nhân phân phối được lựa chọn nguồn hàng từ nhiều thương nhân đầu mối, thậm chí được mua hàng từ thương nhân phân phối khác, thì cách xác định “thuộc hệ thống” sẽ không còn rõ ràng.

Khi được quyền lựa chọn nguồn hàng, thương nhân phân phối sẽ không nhất thiết duy trì quan hệ cố định với một thương nhân đầu mối. Họ có thể ký hợp đồng với nhiều đầu mối tùy điều kiện giá cả, nguồn cung và nhu cầu kinh doanh. Khi đó, việc yêu cầu một thương nhân đầu mối phải có đủ 40 thương nhân phân phối thuộc hệ thống có thể trở thành một điều kiện mang tính hình thức, thay vì phản ánh năng lực thực tế.

Ông Đỗ Hoàng Hà, Trưởng Ban Kinh doanh Petrolimex: Các yêu cầu đối với thương nhân đầu mối cần gắn trực tiếp với khả năng tạo nguồn và bảo đảm cung ứng cho thị trường.

Theo đại diện Petrolimex, trong dự thảo lần này, năng lực của thương nhân đầu mối đã được lượng hóa bằng những tiêu chí trực tiếp hơn. Đáng chú ý là yêu cầu sở hữu kho xăng dầu với quy mô nhất định, bảo đảm dự trữ lưu thông và thực hiện tổng nguồn tối thiểu 300.000 m³/năm. Đây mới là những yếu tố gắn trực tiếp với khả năng tạo nguồn và bảo đảm cung ứng cho thị trường.

Theo thông tin Bộ Công Thương công bố tại hội nghị, mức tổng nguồn tối thiểu 300.000 m³/năm được áp dụng từ kỳ phân giao thực hiện năm 2027; trường hợp thương nhân không thực hiện đủ tổng nguồn trong hai năm liên tiếp từ năm 2027 sẽ thuộc diện xem xét thu hồi giấy xác nhận. Dự thảo cũng quy định, thương nhân đầu mối phải duy trì dự trữ lưu thông tương đương tối thiểu 20 ngày cung ứng.

Như vậy, hướng quản lý đang được chuyển từ việc “đếm” số lượng thương nhân nằm trong hệ thống sang "kiểm soát" năng lực thực tế về kho, nguồn hàng và dự trữ.

Ông Lưu Chí Nguyện, Giám đốc Công ty cổ phần Anh Phát Petro, cũng đồng tình cho rằng, điều kiện 40 thương nhân phân phối cần được xem xét lại. Theo ông, nếu giữ quy định này, chính các thương nhân phân phối sẽ bị hạn chế quyền mua hàng từ nhiều nguồn.

Đây là điểm đáng chú ý bởi mục tiêu mở rộng quyền lựa chọn nguồn hàng cho thương nhân phân phối sẽ khó đạt được nếu song song tồn tại một tiêu chí khiến các doanh nghiệp đầu mối phải duy trì một mạng lưới thương nhân phân phối “thuộc hệ thống”.

Cắt điều kiện hình thức, tăng trách nhiệm thực chất

Vấn đề đặt ra không chỉ là bỏ một điều kiện cấp phép, mà còn liên quan đến cách Nhà nước xác định một thương nhân đầu mối có đủ năng lực hay không.

Nếu một doanh nghiệp không có đủ 40 thương nhân phân phối nhưng có năng lực kho bể, nguồn hàng, tài chính và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ dự trữ, thì việc thiếu 40 thương nhân phân phối không nhất thiết phản ánh khả năng bảo đảm nguồn cung của doanh nghiệp.

Ngược lại, một doanh nghiệp có đủ số lượng thương nhân phân phối nhưng không bảo đảm được nguồn hàng hoặc không thực hiện đúng tổng nguồn được giao, thì số lượng mạng lưới cũng không thể bảo đảm an ninh cung ứng.

Ông Lưu Chí Nguyện, Giám đốc Công ty cổ phần Anh Phát Petro.

Đây cũng là logic mà dự thảo mới đang hướng tới khi đặt ra các yêu cầu cao hơn đối với thương nhân đầu mối. Bộ Công Thương cho biết, tinh thần của dự thảo là cắt giảm các khâu trung gian không cần thiết, giảm thủ tục hành chính, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, việc bỏ điều kiện 40 thương nhân phân phối cũng đặt ra yêu cầu quản lý chặt hơn ở những tiêu chí thực chất. Khi mạng lưới không còn là một điều kiện bắt buộc, năng lực tạo nguồn và trách nhiệm cung ứng càng phải được kiểm soát bằng dữ liệu, hợp đồng, sản lượng thực hiện và dự trữ thực tế.

Đại diện Petrolimex cho rằng, khi thương nhân phân phối được mua từ nhiều đầu mối, thị trường sẽ có tính mở hơn. Các đầu mối có thể chủ động xây dựng kế hoạch tạo nguồn để cạnh tranh cung ứng cho hệ thống phân phối.

Về phía cơ quan quản lý, bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết, Bộ Công Thương sẽ tiếp thu, tổng hợp các ý kiến liên quan đến mô hình thương nhân phân phối, trên cơ sở đó báo cáo Chính phủ xem xét.

Điểm đáng chú ý là dự thảo đang cùng lúc thay đổi cả điều kiện đầu mối và cách tổ chức tầng phân phối. Vì vậy, bỏ điều kiện 40 thương nhân phân phối sẽ không đơn thuần là cắt giảm một thủ tục. Quan trọng hơn, đây là bước chuyển từ cách quản lý dựa nhiều vào cấu trúc hệ thống sang quản lý dựa trên năng lực cung ứng thực tế của doanh nghiệp.