Thượng Phúc: Từ làng nghề đến không gian phát triển mới

Từ làng nghề truyền thống đến sản xuất tập trung

Xã Thượng Phúc hiện có 15 làng có nghề thêu, với 977 hộ và cơ sở sản xuất, kinh doanh. Năm 2025, giá trị sản xuất từ làng nghề đạt hơn 157,3 tỷ đồng. Hoạt động tiểu thủ công nghiệp, thủ công mỹ nghệ trên địa bàn xã đang tạo việc làm ổn định cho gần 3.000 lao động tại địa phương và khu vực lân cận.

Các làng Cổ Chất, Quất Động, Đông Cứu, Lưu Xá, Hướng Xá, Ba Lăng, Cống Xuyên... là những địa danh gắn với nghề truyền thống. Trong đó, nghề thêu được duy trì qua nhiều thế hệ, tạo nên những sản phẩm mang dấu ấn riêng của vùng đất Thượng Phúc.

Nghệ nhân Hoàng Thị Khương, làng nghề thêu Quất Động. Ảnh: Vân Nga

Toàn xã hiện có 3 nghệ nhân, gồm 1 nghệ nhân nhân dân, 1 nghệ nhân ưu tú và 1 nghệ nhân Hà Nội. Đây là nguồn lực quan trọng để gìn giữ kỹ thuật nghề, truyền nghề và duy trì bản sắc của các làng nghề.

Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa, mô hình sản xuất xen kẽ trong khu dân cư bộc lộ nhiều hạn chế. Phần lớn cơ sở có quy mô hộ gia đình, mặt bằng sản xuất hạn hẹp, phân tán. Khi nhu cầu mở rộng sản xuất tăng lên, những vấn đề về môi trường, phòng cháy, chữa cháy, giao thông và trật tự xây dựng cũng trở nên rõ hơn.

Bài toán đặt ra là làm thế nào để giữ được nghề nhưng không giữ nguyên phương thức sản xuất nhỏ lẻ; vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa đáp ứng yêu cầu về mặt bằng, hạ tầng và quản lý trong quá trình đô thị hóa.

Theo Trưởng phòng Kinh tế xã Thượng Phúc Nguyễn Thị Thủy, làng nghề vẫn là một trong những trụ cột kinh tế của địa phương. Vì vậy, phát triển nghề phải gắn với bảo vệ môi trường, phòng cháy, chữa cháy và quản lý quy hoạch. Đưa các cơ sở sản xuất vào cụm công nghiệp là giải pháp căn bản nhằm tháo gỡ khó khăn về mặt bằng, hạn chế tác động của hoạt động sản xuất đối với khu dân cư.

Hiện xã có 2 cụm công nghiệp với tổng diện tích khoảng 67ha. Cụm công nghiệp Quất Động giai đoạn 1 có diện tích 23,46ha, Cụm công nghiệp Quất Động 2 (phần mở rộng) có diện tích 43,46ha.

Hai cụm công nghiệp đã được đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật tương đối hoàn chỉnh, gồm đường giao thông nội bộ, vỉa hè, cây xanh, chiếu sáng, thoát nước và xử lý nước thải tập trung. Tỷ lệ lấp đầy của cả 2 cụm công nghiệp đạt 100%.

Cụm công nghiệp không chỉ giải quyết bài toán mặt bằng cho các cơ sở làng nghề mà còn tạo địa điểm cho nhiều loại hình sản xuất, kinh doanh.

Mở rộng không gian sản xuất, đón dư địa mới

Theo bà Nguyễn Thị Thủy, 2 cụm công nghiệp hiện có 58 dự án sản xuất, kinh doanh, trong đó 56 dự án đang hoạt động, tạo việc làm cho khoảng 3.000 lao động.

Người dân làng nghề thêu Quất Động miệt mài từng đường kim mũi chỉ. Ảnh: Vân Nga

Những con số này cho thấy vai trò ngày càng rõ của các cụm công nghiệp trong cơ cấu kinh tế địa phương. Từ chỗ chủ yếu là nơi tập trung các cơ sở cần di chuyển khỏi khu dân cư, cụm công nghiệp đang trở thành không gian sản xuất, kinh doanh đa dạng hơn.

Đây cũng là điểm đáng chú ý trong quá trình chuyển dịch của xã Thượng Phúc. Làng nghề vẫn là nền tảng với lợi thế về nghề, lao động và thị trường truyền thống; địa phương có thêm các dự án sản xuất, kinh doanh thuộc nhiều loại hình. Sự đan xen giữa nghề truyền thống và sản xuất mới giúp cơ cấu kinh tế không chỉ dựa vào một nhóm ngành.

Việc tập trung sản xuất cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác quản lý. Các doanh nghiệp, nhà đầu tư thứ cấp nhìn chung chấp hành các quy định về đất đai, quy hoạch, xây dựng, bảo vệ môi trường, phòng cháy, chữa cháy. Tuy nhiên, theo UBND xã Thượng Phúc, một số doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ việc đóng phí sử dụng các công trình, dịch vụ công cộng trong cụm công nghiệp, gây khó khăn cho công tác quản lý, duy tu hạ tầng và cung cấp dịch vụ.

Đây là vấn đề cần được giải quyết trong quá trình vận hành các cụm công nghiệp, bởi hạ tầng sau đầu tư cần được duy trì thường xuyên để bảo đảm điều kiện sản xuất và môi trường hoạt động của doanh nghiệp.

Trong khi 2 cụm công nghiệp hiện hữu đã kín diện tích, nhu cầu về mặt bằng sản xuất tiếp tục đặt ra. Xã Thượng Phúc đang chuẩn bị các bước để hình thành thêm những khu sản xuất tập trung.

Cụ thể, các cụm công nghiệp Nguyễn Trãi có diện tích 5,7ha, Nghiêm Xuyên 36ha, Phúc Khánh 70ha và Dũng Tiến 31ha đang được địa phương hướng dẫn các nhà đầu tư đã đăng ký hoàn thiện hồ sơ theo quy định để báo cáo UBND thành phố xem xét, phê duyệt.

Năm 2025, UBND thành phố đã chấp thuận mở rộng Cụm công nghiệp Quất Động giai đoạn 1 thêm 4,15ha. Xã đang triển khai các bước thu hồi đất, giải phóng mặt bằng theo quy định.

Không gian sản xuất tập trung đang được hình thành trong bối cảnh xã Thượng Phúc có thêm những điều kiện thuận lợi về hạ tầng giao thông và đô thị. Các dự án giao thông trọng điểm, trong đó có tuyến quốc lộ 1A mở rộng, cùng các tuyến đường kết nối liên vùng và Khu đô thị thể thao quốc tế, được kỳ vọng tạo thêm động lực cho phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Với làng nghề, giao thông thuận lợi hơn giúp việc vận chuyển nguyên liệu, hàng hóa thuận tiện, tăng khả năng kết nối với thị trường. Với các cụm công nghiệp, đây là điều kiện để hoạt động sản xuất, kinh doanh có thêm liên kết với các khu vực lân cận.

Từ lợi thế làng nghề, xã Thượng Phúc đang từng bước hình thành một không gian kinh tế rộng hơn, trong đó làng nghề, cụm công nghiệp, sản xuất, kinh doanh và hạ tầng giao thông cùng tham gia vào quá trình chuyển đổi. Đây là hướng đi phù hợp để Thượng Phúc vừa gìn giữ giá trị nghề truyền thống, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển trong quá trình đô thị hóa.