Thương vụ bí mật đưa Xavi lên ghế HLV tuyển Hà Lan

Việc Xavi Hernandez trở thành HLV trưởng tuyển Hà Lan là một trong những quyết định gây bất ngờ nhất của KNVB trong nhiều năm. Cựu thuyền trưởng Barcelona chưa từng làm việc ở cấp đội tuyển, không phải người Hà Lan và cũng không nằm trong nhóm ứng viên được truyền thông nhắc đến nhiều nhất khi chiếc ghế của Ronald Koeman bỏ trống.

Tuy nhiên, quá trình đưa Xavi đến tuyển Hà Lan được chuẩn bị từ trước. Theo Marca, các cuộc trao đổi giữa hai bên diễn ra kín đáo, trong đó Nigel de Jong đóng vai trò quan trọng. Cựu tiền vệ Man City, hiện giữ vị trí Giám đốc bóng đá đỉnh cao của KNVB, là một trong những người thúc đẩy mạnh nhất phương án Xavi.

Hai bên duy trì liên lạc trong thời gian dài trước khi gặp nhau tại Marbella, nơi những chi tiết cuối cùng của bản hợp đồng được thống nhất. KNVB chỉ công bố thương vụ khi mọi việc gần như đã hoàn tất, giúp Xavi tránh được một quá trình tuyển chọn ồn ào thường thấy quanh ghế HLV trưởng Oranje.

Xavi ký hợp đồng đến hết World Cup 2030. Đây không đơn thuần là một lựa chọn cho vài giải đấu trước mắt, mà cho thấy KNVB muốn trao cho nhà cầm quân người Tây Ban Nha đủ thời gian để xây dựng một chu kỳ mới.

Vì sao Hà Lan chọn Xavi

Điều thú vị nằm ở chỗ Xavi là một HLV ngoại nhưng tư tưởng bóng đá của ông lại không xa lạ với Hà Lan. Thậm chí, xét về nguồn gốc chiến thuật, rất khó tách Xavi khỏi ảnh hưởng của bóng đá xứ sở hoa tulip.

Ông trưởng thành tại Barcelona trong một hệ thống được Johan Cruyff định hình, sau đó làm việc dưới quyền Louis van Gaal và Frank Rijkaard. Những nguyên tắc về kiểm soát bóng, tạo ưu thế quân số, mở rộng không gian và chủ động áp đặt trận đấu trở thành một phần trong tư duy của Xavi từ khi còn là cầu thủ.

Bản thân Xavi từng thừa nhận ông có thể được xem là “một phần sản phẩm của bóng đá Hà Lan”. Đó không phải lời xã giao trước ngày nhận việc, bởi những ý tưởng ông theo đuổi tại Al Sadd rồi Barcelona đều mang dấu vết rất rõ của trường phái Cruyff.

Với KNVB, điểm này đặc biệt quan trọng. Hà Lan không chỉ cần một HLV biết thắng, mà còn luôn bị ám ảnh bởi câu hỏi đội tuyển phải chơi như thế nào. Mỗi giai đoạn sa sút của "Cơn lốc màu da cam" thường kéo theo tranh luận về việc đội bóng đã đi quá xa khỏi bản sắc kiểm soát, tấn công và chủ động từng làm nên thương hiệu của họ.

Nigel de Jong đóng vai trò quan trọng trong quá trình bí mật đưa Xavi tới chiếc ghế HLV trưởng Oranje.

De Jong cũng tiếp cận việc tìm HLV theo hướng đó. Thay vì chọn một cái tên rồi xây dựng lối chơi quanh người ấy, KNVB trước hết xác định Hà Lan muốn trở thành đội bóng như thế nào, sau đó tìm người phù hợp nhất với định hướng ấy. Xavi cuối cùng được xem là lựa chọn có sự tương đồng lớn nhất về tư tưởng.

Đây cũng là lý do Hà Lan chấp nhận phá lệ. Xavi trở thành HLV nước ngoài đầu tiên dẫn dắt tuyển Hà Lan kể từ Ernst Happel năm 1978. Gần nửa thế kỷ ưu tiên các nhà cầm quân bản địa khép lại bằng một người Tây Ban Nha, nhưng nghịch lý là Xavi lại mang theo thứ triết lý rất gần với căn tính bóng đá Hà Lan.

Xavi cần nhiều hơn một triết lý đẹp

Sự tương đồng về tư tưởng dù vậy chưa đảm bảo thành công. Xavi từng giành La Liga cùng Barcelona và để lại dấu ấn ở khả năng tổ chức thế trận, nhưng những mùa cuối tại Camp Nou cũng bộc lộ hạn chế khi đội bóng gặp đối thủ phòng ngự thấp hoặc không thể kiểm soát trận đấu theo cách ông muốn.

Bóng đá đội tuyển còn đặt ra một thử thách khác. Xavi sẽ không có hàng tuần để tập chiến thuật như ở cấp CLB, mà phải truyền tải ý tưởng trong những đợt tập trung ngắn. Một hệ thống càng phụ thuộc vào vị trí, khoảng cách đội hình và những chuyển động được lập trình kỹ càng càng khó hoàn thiện khi thời gian làm việc với cầu thủ bị hạn chế.

Đó là bài toán lớn nhất của Xavi. Hà Lan sở hữu nhiều cầu thủ phù hợp với cách chơi kiểm soát, nhưng HLV 46 tuổi phải tìm được điểm cân bằng giữa lý tưởng và thực tế. Hà Lan không thể chỉ cầm bóng đẹp mắt; họ cần đủ trực diện, đủ tốc độ và đủ thực dụng khi gặp những đội tuyển hàng đầu.

Frenkie de Jong có thể trở thành trung tâm của dự án mới. Tiền vệ này hiểu rõ thứ bóng đá Xavi muốn triển khai sau quãng thời gian làm việc cùng nhau tại Barcelona. Xung quanh Frenkie, Hà Lan cũng sở hữu một thế hệ giàu kỹ thuật, đủ khả năng giúp Xavi xây dựng cách chơi dựa trên kiểm soát khu trung tuyến.

Nhưng chính chất lượng đội hình cũng khiến áp lực dành cho Xavi lớn hơn. Hà Lan đã trải qua nhiều thế hệ tài năng kể từ chức vô địch EURO 1988 nhưng vẫn chưa thể chạm tay vào thêm một danh hiệu lớn. KNVB không ký hợp đồng bốn năm chỉ để Hà Lan chơi đẹp hơn; mục tiêu cuối cùng vẫn là tiến sâu tại EURO 2028 và World Cup 2030.

Trận gặp tuyển Đức của Jurgen Klopp sẽ là bài kiểm tra lớn đầu tiên cho triết lý của Xavi tại Hà Lan.

Xavi vì thế bước vào một công việc vừa quen vừa lạ. Quen ở triết lý, nhưng lạ ở môi trường. Ông hiểu thứ bóng đá Hà Lan muốn chơi, song phải chứng minh rằng mình có thể biến những nguyên tắc từng học từ Cruyff, Van Gaal hay Rijkaard thành một đội tuyển đủ sức thắng những trận lớn.

Thử thách đầu tiên đã đủ nặng. Hà Lan sẽ gặp tuyển Đức của Jurgen Klopp trong trận ra mắt của Xavi tại Nations League. Một HLV từng được xem là biểu tượng của bóng đá kiểm soát đối đầu với người đại diện cho thứ bóng đá giàu cường độ, tốc độ và pressing sẽ tạo nên phép thử trực tiếp cho lựa chọn của KNVB.

Cuộc gặp tại Marbella vì thế chỉ giải quyết phần dễ nhất của thương vụ. KNVB đã tìm thấy một HLV có cùng ngôn ngữ bóng đá với mình. Việc Xavi có thể đưa Hà Lan trở lại gần với những ngày huy hoàng hay không sẽ phụ thuộc vào khả năng biến sự tương đồng về triết lý thành những chiến thắng thực sự.