Thủy sản 'vượt sóng' đầu năm

Tăng trưởng chủ yếu từ thị trường châu Á

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, tháng 1/2026, xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 874 triệu USD, tăng 13% so với cùng kỳ năm 2025. Mức tăng này cho thấy nhịp độ đơn hàng đầu năm được các doanh nghiệp nỗ lực duy trì, dù bối cảnh thương mại thủy sản toàn cầu tiếp tục chịu sức ép từ các rào cản kỹ thuật và yếu tố thuế quan tại một số thị trường lớn.

Tăng trưởng trong tháng đầu năm chủ yếu từ thị trường Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN và từ nhóm sản phẩm cá tra, mực và bạch tuộc.

Theo đó, Trung Quốc - Hong Kong tiếp tục là thị trường lớn nhất với kim ngạch gần 250 triệu USD, tăng tới 28,7% so với cùng kỳ. Động lực chính đến từ nhu cầu nhập khẩu tôm phục vụ Tết Nguyên đán. Tôm hùm đóng góp đáng kể cho mức tăng trưởng này, khi phân khúc tôm cao cấp được tiêu thụ mạnh trong dịp lễ. Nhiều doanh nghiệp đã đẩy nhanh tiến độ giao hàng sang Trung Quốc trong tháng 1, tận dụng nhu cầu tăng cao trước kỳ nghỉ.

Tháng 1/2026, xuất khẩu thủy sản vẫn ghi nhận khởi đầu tích cực với mức tăng 13%, đạt gần 900 triệu USD. Ảnh: VASEP

Xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản đạt gần 146 triệu USD, tăng 21,3%. Đây tiếp tục là thị trường ổn định với nhu cầu tốt đối với tôm chế biến, cá tra phi lê đông lạnh và mực, bạch tuộc. Xuất khẩu sang ASEAN đạt khoảng 69 triệu USD, tăng mạnh 32,2%, phản ánh xu hướng gia tăng thương mại nội khối và nhu cầu cao tại các thị trường như Thái Lan, Philippines, Singapore. Hàn Quốc đạt hơn 67 triệu USD, tăng 9,1%, chủ yếu nhờ tiêu thụ tốt mực, bạch tuộc và cá tra.

Ngược lại, EU chỉ đạt gần 72 triệu USD, giảm 6,3%, do nhu cầu còn yếu và tồn kho từ cuối năm trước, đặc biệt ở nhóm nhuyễn thể và cua ghẹ. Trung Đông cũng giảm 9,4%, xuống còn khoảng 21 triệu USD, sau giai đoạn nhập khẩu mạnh cuối năm 2025.

Trong khi đó, thị trường Mỹ ghi nhận sự sụt giảm đáng kể, đặc biệt ở nhóm cá ngừ, do tác động từ quy định Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA). Kim ngạch tháng 1 chỉ đạt hơn 96 triệu USD, giảm 9,9% so với cùng kỳ, chủ yếu do mặt hàng cá ngừ giảm 14%, đạt 57 triệu USD. Với mặt hàng tôm, nhiều doanh nghiệp đã chủ động giao hàng sớm trong tháng 1 nhằm giảm rủi ro trước thời điểm công bố kết quả thuế chống bán phá giá vào ngày 17/2. Nhờ đó, kim ngạch chưa giảm sâu nhưng điều này đồng nghĩa với việc áp lực sẽ dồn sang các tháng tiếp theo.

Về cơ cấu sản phẩm, tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch 331 triệu USD, tăng 6,4%, chiếm gần 38% tổng xuất khẩu. Cá tra cũng là điểm sáng nổi bật khi đạt hơn 177 triệu USD, tăng mạnh 33,2%. Xuất khẩu mực, bạch tuộc đạt gần 69 triệu USD, tăng 30,9%. Nhóm cua ghẹ và giáp xác khác giảm 10,6%, còn 31 triệu USD, trong khi nhuyễn thể có vỏ giảm 11,7%, xuống khoảng 20 triệu USD.

Đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa thị trường

Mặc dù kết quả tháng 1 khá tích cực, song theo Phó Tổng Thư ký VASEP Lê Hằng, xuất khẩu tháng 2 có khả năng giảm so với tháng trước và giảm nhẹ so với cùng kỳ năm 2025 do chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố bất lợi cả trong nước và quốc tế.

Trước hết, kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài làm gián đoạn hoạt động sản xuất, chế biến và giao hàng tại nhiều doanh nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thực hiện đơn hàng xuất khẩu. Bên cạnh đó, kết quả cuối cùng của vụ việc áp thuế chống bán phá giá đối với tôm Việt Nam tại thị trường Mỹ, chính thức có hiệu lực sau ngày 17/2, bắt đầu bộc lộ rõ tác động tiêu cực, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm tôm Việt Nam tại một trong những thị trường trọng điểm.

Ngoài ra, những vướng mắc trong quá trình thực thi quy định của MMPA và thủ tục cấp giấy chứng nhận COA tiếp tục gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu cá ngừ và một số mặt hàng hải sản khác. Nhu cầu nhập khẩu thủy sản của Trung Quốc trong tháng 2 có xu hướng chững lại sau giai đoạn tăng mạnh tích trữ hàng hóa trong tháng 1.

Tổng thể bức tranh xuất khẩu thủy sản trong tháng đầu năm cho thấy động lực tăng trưởng hiện nay đang phụ thuộc lớn vào các thị trường châu Á, trong khi những rào cản chính sách và thương mại tại thị trường Mỹ ngày càng thể hiện rõ vai trò chi phối. Đây được xem là yếu tố then chốt sẽ tác động đến xu hướng xuất khẩu thủy sản trong các tháng tiếp theo của năm.

Năm 2026 ngành thủy sản đặt mục tiêu xuất khẩu 11,5 tỷ USD. VASEP cho biết, để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành sẽ đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống; đồng thời tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Song song đó, việc nhanh chóng ổn định chuỗi cung ứng, tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, chính sách là yếu tố quan trọng nhằm duy trì đà tăng trưởng bền vững. Ngành cũng sẽ tập trung phát triển theo hướng xanh, minh bạch và có trách nhiệm, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về môi trường, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và tuân thủ pháp luật trong nước cũng như quốc tế...

Lam Ngọc