Tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia phải thực chất, không gộp kiểu cơ học

Giao trọn thẩm quyền điều hành cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, chủ trương đã được Bộ Chính trị thảo luận rất rõ ràng. Bản chất và mục tiêu chính của việc tích hợp lần này là khắc phục triệt để tình trạng manh mún, chồng chéo, đa đầu mối, giảm tối đa chi phí tuân thủ hành chính và đẩy mạnh phân cấp quản lý vốn ngân sách.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn.

Theo Chủ tịch Quốc hội, điểm nghẽn lớn nhất thời gian qua là có quá nhiều văn bản hướng dẫn từ nhiều bộ, ngành, địa phương, dẫn đến tâm lý sợ sai và giải ngân vốn chậm do thủ tục lòng vòng. Giải pháp căn cơ là phải chuyển dịch phương thức quản lý, từ phân bổ theo từng dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói.

Trung ương, Quốc hội và Chính phủ đóng vai trò kiến tạo phát triển, chỉ ban hành mục tiêu đầu ra, các tiêu chí và định mức ngân sách khung. Quyền chủ động điều hòa nguồn vốn giữa các dự án thành phần tùy thuộc nhu cầu thực tế của từng địa bàn phải thuộc về địa phương.

Chủ tịch Trần Thanh Mẫn đề nghị giao trọn thẩm quyền điều hành danh mục dự án cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Chỉ khi làm như vậy mới thực hiện đúng tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".  

Về đề xuất cơ cấu 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây nên là mục tiêu khung quốc gia, không nên ép cứng đối với các địa phương. Ranh giới giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên rất mỏng manh, nếu không linh hoạt sẽ dễ dẫn đến việc xé lẻ nguồn vốn, làm mất tính hiệu quả.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý Bộ Tài chính trong quá trình hướng dẫn phải chú ý, đối với các lĩnh vực như văn hóa, y tế cơ sở, nhu cầu chi thường xuyên để đào tạo con người và duy trì hoạt động thường cao hơn nhiều so với chi đầu tư cơ sở hạ tầng. 

"Đầu tư cho con người và đào tạo mang lại hiệu quả thiết thực và lâu dài chứ không thể đo đếm ngay lập tức", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội cũng cảnh báo nguy cơ gom 4 chương trình thành 1 chương trình tổng thể trên giấy tờ nhưng bên dưới vẫn tồn tại các ban quản lý chuyên trách riêng lẻ thuộc các bộ. Nếu như vậy, thực chất chỉ là "gom cơ học", địa phương vẫn phải chịu sự kiểm soát phân tán và thủ tục hành chính tiếp tục lòng vòng.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn.

Tạo cơ chế thi đua tích cực

Về tổ chức thực hiện, Chủ tịch Quốc hội gợi ý nghiên cứu thành lập một Văn phòng điều phối chung tích hợp ở cấp Trung ương. Bộ Tài chính đóng vai trò quản lý tổng thể ngân sách, nhưng cần một cơ quan điều phối liên ngành tập trung làm đầu mối "một cửa" cho địa phương tổng hợp, giải trình và theo dõi.

Đồng thời, phải chuẩn hóa bộ tiêu chí đánh giá đầu ra tích hợp, tránh tình trạng chồng chéo hoặc xung đột giữa các tiêu chí nông thôn mới với các tiêu chí chuyên ngành về y tế, giáo dục, văn hóa của các bộ.

Để nâng cao hiệu quả quản trị, cần xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát số hóa, áp dụng quản lý rủi ro và giám sát theo thời gian thực thay cho phương thức báo cáo giấy định kỳ. Kết quả giải ngân, mức độ hoàn thành chỉ tiêu và các chỉ số đầu ra phải được cập nhật liên tục.

Điều này sẽ tạo cơ chế thi đua tích cực: nếu trong một quý hoặc 6 tháng địa phương nào triển khai chậm, Trung ương sẽ kịp thời điều chỉnh, chuyển nguồn vốn sang địa phương làm tốt.

Về điều khoản chuyển tiếp giai đoạn 2026-2030, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ phải xử lý triệt để các dự án còn dở dang từ các chương trình riêng lẻ trước đây. Cần có cơ chế tiếp nối nguồn vốn rõ ràng, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng đứt gãy dự án hoặc nảy sinh nợ đọng xây dựng cơ bản.

Thảo luận tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng tán thành cao chủ trương để giảm thủ tục, thu gọn đầu mối, khắc phục trùng lặp và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Bà đề nghị phải đo lường được hiệu quả thực chất thông qua các tiêu chí như cắt giảm đầu mối, đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian giao vốn, giảm lượng vốn chuyển nguồn và quan trọng nhất là khả năng tiếp cận chính sách của người dân.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý khi phân cấp mạnh cho địa phương phải bảo đảm đầy đủ các mục tiêu Quốc hội đã quyết định, tránh nguy cơ địa phương tập trung vào các công trình lớn, dễ giải ngân mà lơ là các dự án liên quan trực tiếp đến sinh kế, giảm nghèo và các vấn đề xã hội.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cũng khẳng định, việc tích hợp phải bảo đảm đúng luật, đúng chủ trương của Đảng và giữ vững tính liên tục, với 1 mục tiêu chung, 1 cơ chế quản lý điều hành chung, 1 nguồn lực chung, đồng thời giữ nguyên các cơ chế đặc thù của từng lĩnh vực.

Ông đề nghị Quốc hội chỉ ban hành 1 Nghị quyết duy nhất phê duyệt chủ trương đầu tư chương trình mới và bãi bỏ toàn bộ 4 Nghị quyết cũ, không để tồn tại đồng thời nhiều nghị quyết với nhiều cơ chế quản lý, cơ quan chủ trì và hệ thống báo cáo, kiểm tra, giám sát khác nhau. Những nội dung trùng lặp cần được cắt giảm, gom về một đầu mối; đồng thời quy định rõ cơ chế chuyển tiếp đối với các công việc, dự án đã và chưa thực hiện.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến phát biểu kết luận phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn.

Quản lý theo kết quả đầu ra

Trong khi đó, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh, việc tích hợp phải bảo đảm thực hiện thắng lợi các mục tiêu về văn hóa, giáo dục, y tế; các cơ chế đặc thù thuận lợi nhất cần được tích hợp đầy đủ vào Nghị quyết mới.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị làm rõ tỷ trọng giữa vốn đầu tư công và kinh phí chi thường xuyên, đồng thời bổ sung nghĩa vụ ban hành các bộ tiêu chí mới khi bãi bỏ các quy định tại 4 Nghị quyết cũ.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng, cần nhìn nhận đây là "Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển con người và giảm nghèo bền vững". Tích hợp thực chất phải được thực hiện trên từng địa bàn cụ thể, để các mục tiêu văn hóa, y tế, giáo dục, giảm nghèo được lồng ghép đồng bộ, tạo chuyển biến rõ nét.

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến ghi nhận, đánh giá cao Chính phủ cùng các cơ quan của Quốc hội đã khẩn trương, chủ động chuẩn bị và thẩm tra sơ bộ hồ sơ.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu Chính phủ tiếp thu đầy đủ các ý kiến, hoàn thiện hồ sơ, lập duy nhất 1 phương án trình Quốc hội thông qua chủ trương tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Nghị quyết sẽ tích hợp toàn diện 4 chương trình hiện hành nhưng không làm thay đổi các mục tiêu chiến lược cốt lõi. Hồ sơ phải làm rõ tên gọi, mục tiêu, phạm vi, đối tượng, địa điểm, thời gian, tổng vốn, cơ cấu nguồn lực, nguyên tắc phân bổ, cơ chế đặc thù và hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả đầu ra.

Trong đó, cần chuyển từ kiểm soát quy trình, thủ tục hành chính sang quản lý theo kết quả đầu ra; xác định rõ mục tiêu, đo lường được kết quả, gắn nguồn lực với kết quả, trao quyền chủ động cho đơn vị thực hiện, theo dõi, đánh giá minh bạch dựa trên dữ liệu và đề cao trách nhiệm giải trình.