Thu gọn đầu mối, tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình

Sáng 14/8, tiếp tục chương trình phiên họp thứ 5, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Tích hợp thực chất, không gộp cơ học

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc thống nhất nhằm tổ chức lại cấu trúc nội dung và thay đổi phương thức quản lý các chương trình mục tiêu quốc gia. 

Qua đó, khắc phục tình trạng chồng chéo, dàn trải, thu gọn đầu mối quản lý, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng ngân sách, đồng thời bảo đảm thực hiện đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết nghị.

Theo Chính phủ, việc xây dựng giải pháp được thực hiện trên quan điểm thống nhất về nội dung nhưng không cộng gộp cơ học, giữ nguyên và hoàn thành đầy đủ mục tiêu của 4 chương trình. Nội dung được tổ chức lại theo các nhóm vấn đề, có cơ chế chuyển tiếp để không làm gián đoạn nhiệm vụ.

Giải pháp thống nhất cũng được rà soát, phân loại theo mục tiêu, đối tượng, địa bàn, nguồn lực và sản phẩm đầu ra; không sử dụng kinh phí chương trình cho nhiệm vụ thường niên của bộ máy hành chính nhà nước. 

Cùng với đó, giảm đầu mối quản lý, văn bản hướng dẫn, tập trung nguồn lực cho đầu tư phát triển, tiết kiệm chi thường xuyên và đẩy mạnh phân cấp cho địa phương theo nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo phương án Chính phủ trình, sẽ xây dựng 1 chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở thống nhất 4 chương trình về phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển. Riêng Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 tiếp tục thực hiện riêng do có tính chất đặc thù về an ninh, an toàn xã hội.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là thu gọn đầu mối quản lý, phân công rõ cơ quan điều phối chung, cơ quan quản lý mục tiêu ngành, lĩnh vực và cơ quan tổng hợp về nguồn lực. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan điều phối chung, 5 bộ ngành là cơ quan quản lý mục tiêu ngành lĩnh vực, Bộ Tài chính là cơ quan tổng hợp về nguồn lực.

Phương pháp phân bổ nguồn lực cũng được đề xuất chuyển từ "theo nhu cầu đăng ký" sang "theo năng lực và điều kiện sẵn sàng thực hiện"; đồng thời bỏ đầu mối trung gian trong phân bổ nguồn lực.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, Chính phủ dự kiến ban hành 1 nghị quyết thống nhất khung nội dung, cơ chế, chính sách, tiêu chí, định mức và phân cấp mạnh cho địa phương, thay thế hơn 70 văn bản của 4 chương trình hiện nay.

Chương trình mới được đề xuất với tên gọi "Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035". Mục tiêu, phạm vi, đối tượng và thời gian thực hiện tiếp tục theo các nghị quyết của Quốc hội đã phê duyệt chủ trương đầu tư các chương trình.

Về kết cấu, chương trình được tổ chức thành 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm: hạ tầng thiết yếu và bảo vệ môi trường; kinh tế nông thôn, sinh kế, việc làm; giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực; chăm sóc sức khỏe, dân số; bảo tồn, phát triển văn hóa; chính sách đặc thù vùng dân tộc thiểu số và miền núi, cùng với cơ sở dữ liệu dùng chung, đánh giá, giám sát.

Về nguồn lực, Chính phủ đề xuất tổng nguồn lực thực hiện giai đoạn 2026-2030 là 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương là 345.000 tỷ đồng, với cơ cấu phấn đấu định hướng khoảng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên.

Khắc phục giao thoa, đẩy nhanh phân bổ, giải ngân

Thẩm tra sơ bộ tờ trình của Chính phủ về giải pháp thống nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Lâm Văn Mẫn cho biết, Thường trực Hội đồng Dân tộc nhất trí sự cần thiết tích hợp 4 Chương trình để thu gọn đầu mối, khắc phục giao thoa, đẩy nhanh phân bổ, giải ngân. 

Tuy nhiên, phải quán triệt đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị là hình thành một Chương trình tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất; đồng thời không làm giảm mục tiêu, quyền lợi và mức độ ưu tiên đối với từng lĩnh vực, địa bàn, nhóm đối tượng, nhất là chính sách đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về tên gọi, cơ bản tán thành đề xuất của Chính phủ; đồng thời đề nghị tiếp tục nghiên cứu theo hướng khái quát, thể hiện rõ trụ cột giảm nghèo bền vững và nội hàm phát triển kinh tế - xã hội vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Lâm Văn Mẫn (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo ông Mẫn, Nghị quyết mới không nên dẫn chiếu 04 hệ thống mục tiêu cũ mà phải quy định hệ thống mục tiêu, chỉ tiêu đến năm 2030, năm 2035 và sản phẩm đầu ra thống nhất, có khả năng đo lường. 

Việc sắp xếp thành 7 nhóm nhiệm vụ không được làm mất nhiệm vụ cốt lõi, đối tượng thụ hưởng và mức ưu tiên đã được Quốc hội quyết định. Riêng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cần có bảng tổng hợp để theo dõi riêng mục tiêu, cơ chế đặc thù, nguồn lực và kết quả thụ hưởng.

Cần phân biệt rõ trùng lặp với giao thoa. Một địa bàn, hộ gia đình cùng thụ hưởng chính sách về hạ tầng, sinh kế, giáo dục, y tế, văn hóa chưa phải là trùng lặp nếu các chính sách đáp ứng những nhu cầu khác nhau. Chỉ tích hợp, loại bỏ khi trùng cả mục tiêu, đối tượng và nội dung hỗ trợ; chính sách đặc thù phải được duy trì, bảo đảm nguồn lực và theo dõi riêng.

Về nguồn lực và cơ chế tổ chức thực hiện, tổng nguồn lực Chính phủ đề xuất giai đoạn 2026 - 2030 là 808.558 tỷ đồng. Thường trực Hội đồng Dân tộc đề nghị thuyết minh rõ cơ sở xác định, lượng hóa phần tiết kiệm do giảm đầu mối và có phương án xử lý 17.241,8 tỷ đồng vốn kéo dài sang năm 2026, đến ngày 31/7/2026 mới giải ngân khoảng 23%.

Thường trực Hội đồng Dân tộc tán thành giảm chi quản lý, tăng nguồn lực đầu tư, nhưng tỉ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên không áp dụng cơ học, làm giảm nguồn lực hỗ trợ sinh kế, phát triển sản xuất, giáo dục, y tế, văn hóa và chính sách đặc thù.

Đối với địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách Trung ương trên 70%, đề nghị mức vốn đối ứng không quá 10%.