Tích hợp chương trình phải bảo đảm quyền lợi người thụ hưởng

Không để chống trùng lặp làm thu hẹp quyền lợi của người dân

Qua nghiên cứu hồ sơ dự thảo, đại biểu Vũ Tiến Dũng tập trung phân tích ba nhóm vấn đề liên quan đến tính thực chất của việc tích hợp và quyền lợi người thụ hưởng; nguồn lực, xử lý vốn chuyển tiếp; cùng với tổ chức thực hiện, phân cấp và trách nhiệm đối với kết quả đầu ra.

ĐBQH Vũ Tiến Dũng (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Theo ĐBQH Vũ Tiến Dũng, mục tiêu của việc tích hợp là khắc phục tình trạng nhiều đầu mối, nhiều văn bản hướng dẫn và những khó khăn trong lồng ghép nguồn lực. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ nằm ở việc đưa 4 chương trình hiện hành vào một chương trình tổng thể, mà phải được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể trong tổ chức thực hiện.

Đại biểu đề nghị Chính phủ lượng hóa rõ sau khi tích hợp sẽ giảm được bao nhiêu nhiệm vụ, đầu mối, thủ tục; nội dung nào được hợp nhất, cắt giảm hoặc không tiếp tục sử dụng ngân sách trung ương. Đây sẽ là cơ sở để Quốc hội giám sát, đánh giá việc tích hợp có thực sự giải quyết những bất cập hiện nay hay không.

Một nội dung được đại biểu đặc biệt lưu ý là cần phân biệt rõ giữa trùng lặp chính sách với trường hợp một đối tượng cùng lúc được thụ hưởng nhiều chính sách có tính chất bổ trợ.

Theo đại biểu, một hộ nghèo hoặc hộ đồng bào dân tộc thiểu số có thể đồng thời cần hỗ trợ về nhà ở, nước sinh hoạt, sinh kế, giáo dục và y tế. Đây là những nhu cầu khác nhau, không thể coi việc cùng một đối tượng được hưởng nhiều chính sách là sự trùng lặp cần loại bỏ.

Vì vậy, chỉ nên loại trừ trường hợp cùng một nội dung chi, cùng một sản phẩm đầu ra, trong cùng một thời gian nhưng được thanh toán, quyết toán từ nhiều nguồn vốn khác nhau. Không nên vì yêu cầu chống trùng lặp mà làm mất đi những hỗ trợ có tính bổ trợ hoặc thu hẹp quyền lợi hợp pháp của người dân.

Các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Riêng đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, ĐBQH Vũ Tiến Dũng đề nghị nguyên tắc ưu tiên ở mức cao nhất phải được cụ thể hóa trong tiêu chí, hệ số phân bổ và cơ chế theo dõi riêng; không để việc tích hợp hoặc điều chuyển nguồn lực làm giảm mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định.

Liên quan đến nguồn lực, đại biểu cho rằng không chỉ cần quan tâm đến tổng số vốn mà còn phải xem xét cơ cấu nguồn lực, giới hạn điều chỉnh và hiệu quả sử dụng sau tích hợp.

Theo đó, đại biểu đề nghị cân nhắc quy định rõ trong Nghị quyết của Quốc hội các cấu phần lớn của nguồn lực cũng như phạm vi Chính phủ được chủ động điều chỉnh. Việc này vừa tạo sự linh hoạt trong điều hành, vừa phải bảo đảm không làm thay đổi tổng vốn, mục tiêu, đối tượng và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định.

Về cơ cấu chi, đại biểu đồng tình với việc không áp dụng một tỷ lệ cứng giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên cho tất cả các nhóm nhiệm vụ. Nếu quá tập trung vào những công trình hạ tầng dễ triển khai, dễ giải ngân thì nguồn lực dành cho sinh kế, phát triển sản xuất, đào tạo nghề, giáo dục, y tế, văn hóa và nâng cao năng lực có nguy cơ bị thu hẹp.

Do đó, cơ cấu vốn phải căn cứ vào tính chất của từng nhiệm vụ và kết quả cần đạt được, không nên để khả năng giải ngân chi phối việc phân bổ nguồn lực.

Đề cập việc xử lý vốn chuyển tiếp, đại biểu dẫn số liệu đến ngày 31/7/2026, nguồn vốn của giai đoạn trước kéo dài sang năm 2026 mới giải ngân được khoảng 23%. Theo đại biểu, điều này cho thấy điểm nghẽn không chỉ nằm ở quy mô nguồn lực mà còn ở khả năng hấp thụ vốn và năng lực tổ chức thực hiện.

Đại biểu đề nghị phân loại cụ thể những khoản đã có đối tượng, hợp đồng, khối lượng thực hiện và còn khả năng hoàn thành thì tiếp tục triển khai; những khoản không còn đối tượng hoặc không còn khả năng giải ngân phải có phương án điều chuyển, hủy dự toán hoặc xử lý theo thẩm quyền, không nên mặc nhiên chuyển toàn bộ số dư sang Chương trình mới.

Đồng thời, cần quy định rõ nguyên tắc chuyển đổi kế hoạch, dự toán năm 2027 để không làm gián đoạn các nhiệm vụ, dự án và quyền lợi của những người đang thụ hưởng chính sách.

Phân cấp phải luôn đi cùng với năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình

Về tổ chức thực hiện, ĐBQH Vũ Tiến Dũng cho rằng cần làm rõ hơn mối quan hệ giữa các trụ cột mục tiêu được xác định trong dự thảo Nghị quyết của Quốc hội với 7 nhóm nhiệm vụ trong phương án tổ chức thực hiện của Chính phủ.

Theo đại biểu, với mỗi mục tiêu Quốc hội quyết định, phải xác định rõ thực hiện bằng nhiệm vụ nào, sử dụng nguồn lực nào, cơ quan nào chịu trách nhiệm và kết quả được đo bằng tiêu chí gì. Nếu không làm rõ ngay từ đầu sẽ rất khó theo dõi nguồn lực dành cho từng mục tiêu, đồng thời khó xác định trách nhiệm khi kết quả thực hiện không đạt yêu cầu.

Các ĐBQH tham dự phiên thảo luận. Ảnh: Khánh Duy

Đối với phân cấp, đại biểu tán thành nguyên tắc địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, phân cấp phải luôn đi cùng với năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình.

Đặc biệt với cấp xã, trước khi giao thêm nhiệm vụ cần đánh giá cụ thể về nhân lực, năng lực quản lý dự án, quản lý ngân sách, dữ liệu và kiểm soát nội bộ. Những nơi chưa đáp ứng yêu cầu thì cấp tỉnh cần tiếp tục thực hiện hoặc có cơ chế hỗ trợ trong thời gian chuyển tiếp, tránh tình trạng phân cấp đồng loạt nhưng năng lực thực hiện chưa tương xứng, từ đó phát sinh ách tắc và rủi ro tại cơ sở.

Đại biểu cũng đề nghị xác định rõ trách nhiệm của cơ quan điều phối chung, cơ quan tổng hợp nguồn lực và các bộ quản lý ngành. Mỗi mục tiêu, mỗi nhiệm vụ phải có một cơ quan chịu trách nhiệm chính; không để xảy ra tình trạng nhiều cơ quan cùng tham gia nhưng khi kết quả không đạt lại khó xác định trách nhiệm thuộc về ai.

ĐBQH Vũ Tiến Dũng cũng nhấn mạnh: “Tỷ lệ giải ngân là một chỉ số cần thiết nhưng không thể trở thành thước đo chủ yếu”.

Quan trọng hơn là sau khi nguồn lực được sử dụng, thu nhập của người dân thay đổi như thế nào, có bao nhiêu hộ thoát nghèo, khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, văn hóa được cải thiện ra sao, sinh kế có thực sự bền vững và người dân có hài lòng hay không. Theo đại biểu, chính những kết quả đó mới cần được sử dụng để đánh giá thực chất hiệu quả của Chương trình mục tiêu quốc gia sau khi tích hợp.