Tiềm năng cho nước thải công nghiệp quay trở lại phục vụ sản xuất

Hội thảo công bố Hướng dẫn kỹ thuật và kết quả thí điểm tái sử dụng nước thải công nghiệp do UNDP Việt Nam tổ chức ngày 28/7. Ảnh: Thảo Ngân - Mekong ASEAN.

Việt Nam đã có quy định khuyến khích tái sử dụng nước thải, công nghệ xử lý đáp ứng yêu cầu sản xuất và một số mô hình thí điểm cho kết quả khả quan. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn chưa thể nhân rộng vì thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất, địa phương còn e dè trong cấp phép và nhiều rào cản về cơ chế, thuế, quản lý.

Đây là những vấn đề được các chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng bàn luận tại hội thảo công bố Hướng dẫn kỹ thuật và kết quả thí điểm tái sử dụng nước thải công nghiệp do UNDP Việt Nam tổ chức ngày 28/7.

Nước thải không còn là chất thải

Theo các báo cáo của UNDP tại hội thảo, mặc dù Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Luật Tài nguyên nước năm 2023 và Kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 đã tạo nền tảng pháp lý cho hoạt động tái sử dụng nước sau xử lý, nhưng việc triển khai trên thực tế vẫn gặp nhiều trở ngại do thiếu hướng dẫn kỹ thuật, tiêu chuẩn và cơ chế quản lý đồng bộ.

Hướng dẫn kỹ thuật và kết quả thí điểm tái sử dụng nước thải công nghiệp được công bố tại hội thảo nhằm hỗ trợ các chủ đầu tư khu công nghiệp và doanh nghiệp lựa chọn công nghệ phù hợp, đánh giá rủi ro, kiểm soát chất lượng nước sau xử lý theo từng mục đích sử dụng, qua đó thúc đẩy các mô hình tuần hoàn nước trong sản xuất.

Nước thải sau xử lý đã tiến gần hơn tới hoạt động sản xuất

Sau hơn 8 tháng triển khai Dự án thí điểm tái sử dụng nước thải công nghiệp tại Khu công nghiệp DEEP C Hải Phòng (khởi động ngày 18/11/2025), Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam và các đối tác đã công bố những kết quả nghiên cứu đầu tiên, cho thấy nước thải sau xử lý có thể được đưa trở lại phục vụ sản xuất nếu áp dụng công nghệ phù hợp.

Dự án thí điểm tái sử dụng nước thải công nghiệp tại KCN DEEP C Hải Phòng 2, thuộc khuôn khổ Dự án Thúc đẩy Kinh tế Tuần hoàn cho Doanh nghiệp (ACE-Biz). Ảnh: UNDP.

Theo nhóm nghiên cứu, mô hình thí điểm có công suất 1.000 m3/ngày đêm, sử dụng một phần nước sau xử lý từ nhà máy xử lý nước thải tập trung của Khu công nghiệp DEEP C (công suất khoảng 6.000 m3/ngày đêm) để xử lý nâng cao trước khi tái sử dụng. Nguồn nước này được định hướng phục vụ hệ thống làm mát, tưới cây, rửa đường hoặc tiếp tục xử lý đạt chất lượng cao hơn để cấp cho sản xuất và một phần nhu cầu sinh hoạt.

Mô hình không chỉ đánh giá chất lượng nước đầu ra mà còn áp dụng phương pháp đánh giá rủi ro sức khỏe, xem xét toàn bộ quy trình từ lựa chọn công nghệ, vận hành, giám sát chất lượng nước đến phân phối, nhằm bảo đảm nước sau xử lý phù hợp với từng mục đích sử dụng và an toàn cho con người, môi trường.

Trình bày kết quả nghiên cứu, Tiến sĩ Trần Hoài Sơn, Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường (Đại học Xây dựng Hà Nội), cho biết nhóm nghiên cứu đã xây dựng và thử nghiệm 5 phương án công nghệ xử lý nước thải, kết hợp các công nghệ xử lý truyền thống với màng lọc nanofiber (một loại màng lọc sợi nano) và màng thẩm thấu ngược (RO) nhằm tìm ra giải pháp tối ưu cho việc tái sử dụng nước trong khu công nghiệp.

Tiến sĩ Trần Hoài Sơn, Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường (Đại học Xây dựng Hà Nội) trình bày kết quả dự án thí điểm tái sử dụng nước thải công nghiệp tại Khu công nghiệp DEEP C Hải Phòng sau 8 tháng thực hiện. Ảnh: Thảo Ngân - Mekong ASEAN.

Kết quả cho thấy nước đầu ra không chỉ đạt chuẩn cột A của QCVN 08:2023 để cải thiện chất lượng nước mặt mà nước sau màng lọc RO còn đáp ứng quy chuẩn QCVN 01-1:2024 của Bộ Y tế để tái sử dụng trong sản xuất và sinh hoạt.

Theo ông Sơn, sự kết hợp giữa màng lọc nanofiber và màng thẩm thấu ngược (RO) cho hiệu quả cao trong loại bỏ cặn, chất hữu cơ, sắt, mangan và các ion gây độ cứng, tạo nguồn nước đáp ứng yêu cầu cho nhiều mục đích sản xuất trong khu công nghiệp. Việc bổ sung màng nanofiber trước công đoạn RO giúp tăng tỷ lệ thu hồi nước từ 37% lên 77%, đồng thời giảm lượng nước thải phát sinh và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống.

Từ kết quả thử nghiệm, nhóm nghiên cứu đánh giá hai phương án kết hợp màng lọc nanofiber trước màng RO là giải pháp phù hợp nhất để triển khai tái sử dụng nước trong sản xuất và một số nhu cầu sinh hoạt tại khu công nghiệp.

Doanh nghiệp nhìn thấy lợi ích nhưng chưa thể nhân rộng

Tại hội thảo, nhóm nghiên cứu của UNDP chỉ ra một trong những rào cản lớn trong quá trình triển khai tái sử dụng nước thải công nghiệp là sự thận trọng của cơ quan quản lý địa phương khi doanh nghiệp đề xuất đưa nước sau xử lý trở lại phục vụ sản xuất.

Giải đáp thắc mắc này, ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, pháp luật hiện hành đã có định hướng thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải, trong đó có nước thải. Tuy nhiên, quá trình triển khai tại địa phương vẫn gặp một số vướng mắc, đặc biệt là tâm lý thận trọng của cơ quan quản lý khi doanh nghiệp đề xuất sử dụng nước thải sau xử lý cho sản xuất.

Theo ông Trung, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã nhận được nhiều kiến nghị từ địa phương liên quan đến việc tái sử dụng nước thải, trong đó tập trung vào các vấn đề như quy chuẩn chất lượng nước đầu vào cho sản xuất, quy định đối với nước tái chế và việc thu hút các dự án xử lý, tái chế chất thải.

Ông cho rằng cần thay đổi cách nhìn nhận về các dự án này, bởi nếu không có các cơ sở tái chế thì chất thải không thể trở thành nguồn nguyên liệu đầu vào cho các hoạt động sản xuất khác.

Ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Thảo Ngân - Mekong ASEAN.

Ông Trung dẫn Điều 74 Nghị định 08/2022/NĐ-CP cho biết pháp luật đã khuyến khích việc tái chế, tái sử dụng nước thải. Thực tế, một số khu công nghiệp tại Đà Nẵng, Quảng Nam và khu vực phía Nam đã triển khai mô hình này. Theo ông, những vướng mắc hiện nay chủ yếu đến từ cách hiểu và sự thận trọng trong quá trình thực hiện tại một số địa phương.

“Nếu còn vướng ở quy định pháp luật, cơ quan trung ương sẽ tiếp tục nghiên cứu tháo gỡ. Nhưng nếu vướng do tâm lý e dè thì địa phương cần chủ động thay đổi cách tiếp cận, bởi đã có những mô hình thực tế chứng minh hiệu quả,” ông Trung nói.

Phó Cục trưởng Cục Môi trường cũng cho biết các quy định về chất lượng nước đầu vào cho sản xuất hiện nay chủ yếu do doanh nghiệp sử dụng nước tự xác định theo yêu cầu công nghệ, thay vì có một quy chuẩn chung áp dụng cho mọi ngành nghề. Vì vậy, việc tái sử dụng nước thải cần được kiểm soát theo mục đích sử dụng cụ thể, đồng thời tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý để tạo điều kiện triển khai rộng hơn.

Ông Trung nhấn mạnh, định hướng tái sử dụng nước thải đã được đặt ra trong các chủ trương lớn, với mục tiêu nâng cao tỷ lệ tuần hoàn, tái sử dụng nguồn nước. Do đó, các địa phương cần xác định rõ những khó khăn cụ thể để cùng cơ quan trung ương tháo gỡ, thay vì coi đây là rào cản trong triển khai.

Trao đổi thêm tại hội thảo, bà Đỗ Thị Hương, Phó trưởng phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hải Phòng cho biết, địa phương cũng đang gặp khó khăn trong việc xác định cơ sở pháp lý để cho phép các khu công nghiệp tái sử dụng nước thải sau xử lý. Mô hình thí điểm tại DEEP C là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển khu công nghiệp sinh thái của Hải Phòng, nhưng hiện chưa có quy chuẩn cụ thể cho nhiều trường hợp sử dụng nước tái chế trong sản xuất.

Bà Hương cho rằng cần sớm có hướng dẫn rõ hơn về tiêu chuẩn chất lượng, cơ chế quản lý, cũng như vai trò của các cơ quan liên quan trong việc triển khai tái sử dụng nước thải.

“Hiện nay, quản lý về nước liên quan đến nhiều cơ quan như xây dựng, môi trường, ban quản lý khu kinh tế, khu công nghiệp. Vì vậy cần có đầu mối chủ trì để xây dựng lộ trình cụ thể, hướng tới mục tiêu tái sử dụng nước thải trong thời gian tới”, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng đề xuất.

Theo bà Hương, việc hoàn thiện hành lang pháp lý là điều kiện quan trọng để các mô hình như DEEP C có thể nhân rộng không chỉ tại Hải Phòng mà còn ở nhiều địa phương khác.

Từ nước thải đến tài nguyên: Cần cơ chế mở đường cho doanh nghiệp

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Bruno Jaspaert, Tổng giám đốc Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C, cho rằng Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển nhanh, vì vậy cần sớm xây dựng hành lang pháp lý phù hợp để thúc đẩy tái sử dụng nước thải công nghiệp.

Theo ông, trong khoảng hai năm tới, các bên cần phối hợp hoàn thiện cơ chế để mở rộng việc tái chế nước thải, trước khi hướng tới những giải pháp lớn hơn như thu gom và sử dụng nước mưa.

Ông Bruno Jaspaert nhận định nước đang trở thành một nguồn tài nguyên ngày càng quan trọng, song giá trị của nước chưa được nhìn nhận đầy đủ khi chi phí sử dụng hiện còn thấp. Vì vậy, để thúc đẩy tuần hoàn nước, cách tiếp cận không chỉ nằm ở việc ban hành thêm quy định, mà cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn trong thực thi.

Theo đại diện DEEP C, một số vấn đề cần được làm rõ gồm cơ chế thuế đối với nước tái chế, phạm vi hoạt động kinh doanh nước tái sử dụng, tiêu chuẩn kỹ thuật và giải pháp ngăn ngừa nguy cơ ô nhiễm chéo giữa nguồn nước tái chế với hệ thống cấp nước hiện hữu.

Ông Bruno Jaspaert, Tổng giám đốc Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Thảo Ngân - Mekong ASEAN.

Ông cho rằng nếu các thủ tục được đơn giản hóa và có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, khu công nghiệp và doanh nghiệp, việc tái sử dụng nước thải có thể được triển khai trên quy mô lớn hơn.

Ông Bruno khẳng định tái chế nước thải là xu hướng tất yếu và DEEP C sẵn sàng phối hợp với thành phố Hải Phòng cùng các cơ quan trung ương để triển khai các thử nghiệm quy mô lớn, qua đó từng bước tháo gỡ các rào cản và thúc đẩy mô hình khu công nghiệp tuần hoàn.