Tiền gửi Kho bạc thành 'phao' thanh khoản ngân hàng, nhưng vẫn cần thêm giải pháp hỗ trợ

Thanh khoản VND khan hiếm, tiền gửi Kho bạc thêm quan trọng

Công ty cổ phần Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) vừa có báo cáo đánh giá về tiền gửi Kho bạc và thanh khoản hệ thống.

Theo đánh giá của nhóm phân tích VDSC, nguồn tiền gửi Kho bạc Nhà nước đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với thanh khoản hệ thống ngân hàng trên cả thị trường 1 (tiền gửi dân cư và tổ chức kinh tế) và thị trường 2 (liên ngân hàng), đặc biệt trong giai đoạn 2023 - 2025.

Từ năm 2023, khi Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư số 26/2022/TT-NHNN sửa đổi Thông tư số 22/2019/TT-NHNN về việc cho phép tính phần tiền gửi Kho bạc vào mẫu số của LDR (tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi). Nói cách khác, một phần lượng tiền gửi Kho bạc được “đi thẳng” xuống thị trường 1, mà không cần chuyển hóa thành tiền gửi liên ngân hàng.

Khi đó, khung điều hành chính sách tiền tệ có sự thay đổi lớn, tăng cường vai trò chính sách tài khóa trong chính sách tiền tệ.

Vậy tại sao lại cần đến nguồn tiền gửi Kho bạc này để hỗ trợ chính sách tiền tệ?

Theo góc nhìn của VDSC, vì tăng trưởng tín dụng mạnh và dòng tiền cho vay tìm tới các tài sản tài chính, vàng và bất động sản, cũng như các tài sản có vòng quay tín dụng thấp.

Những yếu tố này góp phần tạo ra chênh lệch kỳ hạn và thanh khoản trên bảng cân đối của các ngân hàng, đẩy các tỷ lệ lên cực hạn, có giai đoạn tỷ lệ LDR tăng mạnh.

“Chính sự mất cân đối này dẫn tới việc hệ thống lấy nguồn huy động thị trường thị trường 2 để tài trợ phần nào cho thị trường 1, cũng như để giải quyết vấn đề về tỷ lệ như: tỷ lệ LDR, tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn, đảm bảo cho tỷ lệ không vượt quá quy định của Ngân hàng Nhà nước. Tiền trong hệ thống phải quay vòng liên tục tạo áp lực lên thanh khoản hệ thống” - nhóm phân tích VDSC nêu quan điểm.

Hệ quả của việc hệ thống ngân hàng bị mất cân đối là không thể tiếp tục duy trì mặt bằng lãi suất thấp, cả thị trường 1 lẫn thị trường 2 được nữa. Đặc biệt là khi nguồn huy động thị trường 2 cũng khan hiếm và phụ thuộc chủ yếu vào nguồn tiền gửi Kho bạc.

Ngoài ra, so với năm 2022, bản chất căng thẳng thanh khoản trong năm 2026 có sự khác biệt. Năm 2022, áp lực chủ yếu đến từ dòng USD rút khỏi hệ thống, buộc các ngân hàng sử dụng nguồn VND trên thị trường 1 để hoán đổi lấy USD và quay vòng trên thị trường 2.

"Năm 2026, vấn đề nằm nhiều hơn ở cấu trúc bảng cân đối và tình trạng thiếu thanh khoản VND cả hai thị trường. Do đó, vai trò của nguồn vốn bổ sung như tiền gửi Kho bạc trong cân đối thanh khoản hệ thống trở nên quan trọng” - VDSC nhấn mạnh.

Theo đó, khi nguồn thu ngân sách chảy vào tài khoản Kho bạc thì một lượng tiền được “rút” khỏi nguồn huy động thị trường 1, qua đó, tác động đến lãi suất huy động thị trường 1.

Ngược lại, khi Kho bạc Nhà nước gửi tiền trở lại các nhóm “big 4”, nguồn vốn này có thể nhanh chóng bổ sung thanh khoản và tác động đến lãi suất thị trường 2.

“Lãi suất thị trường 2 không chỉ chịu ảnh hưởng từ hoạt động điều tiết của Ngân hàng Nhà nước thông qua OMO (thị trường mở), mà còn phụ thuộc đáng kể vào lượng tiền gửi Kho bạc” - nhóm phân tích đánh giá.

Vì vậy, tiền gửi Kho bạc trở thành một trong những nguồn lực mà nhà điều hành kỳ vọng sẽ giúp hỗ trợ thanh khoản và góp phần hạ nhiệt lãi suất trên cả thị trường 1 và thị trường 2.

Cần thêm các giải pháp hỗ trợ thanh khoản

Vấn đề cốt lõi hiện nay vẫn là chênh lệch huy động - tín dụng ngày càng nới rộng, trong khi vòng quay tín dụng chậm và nhu cầu vốn vẫn cao.

Điều này buộc các ngân hàng phải duy trì lãi suất huy động ở mức cao để thu hút tiền gửi trên thị trường 1 và chênh lệch lãi suất VND - USD neo ở mức cao. Điểm tích cực của trạng thái này là góp phần ổn định tỷ giá VND/USD trong nửa đầu năm.

Đến tháng 5/2026, Ngân hàng Nhà nước ban thành Thông tư số 08/2026/TT-NHNN cho phép tính lại 20% tiền gửi Kho bạc có kỳ hạn vào mẫu số LDR và đến tháng 6/2026, tiếp tục nới tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn (SFL) lên mức 40% tại Thông tư số 25/2026/TT - NHNN.

Đây được đánh giá là bước đi cần thiết, nhằm “cơi nới” về mặt cấu trúc cho hệ thống và khai thác nguồn vốn ngắn hạn từ tiền gửi Kho bạc cho việc ổn định cân đối huy động - tín dụng.

Dù việc nới hai tỷ lệ LDR và tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn là cần thiết, nhưng chưa đủ.

Hiện thanh khoản VND vẫn khan hiếm và mặt bằng lãi suất vẫn neo cao. Ngoài ra, tiền gửi Kho bạc chỉ hỗ trợ ngắn hạn, kém ổn định và đòi hỏi thêm bộ đệm thanh khoản, nên khó phụ thuộc lâu dài, nhất là khi hiệu quả công cụ này giảm dần trong bối cảnh tăng thu ngân sách.

Đánh giá triển vọng hạ nhiệt lãi suất, VDSC cho rằng trong bối cảnh các ngân hàng vẫn phải duy trì lãi suất huy động cao để hút tiền gửi và tăng phát hành giấy tờ có giá, dư địa giảm lãi suất còn hạn chế, nên cần thêm các giải pháp hỗ trợ thanh khoản.

Một là, bên cạnh OMO, có thể tận dụng nguồn USD có trong hệ thống thông qua mở rộng kênh hoán đổi (swap USD-VND). Điều này sẽ giúp bổ sung nguồn thanh khoản trong ngắn hạn, tạo thêm không gian cho hệ thống “tự ổn định” và tự cân đối lại cấu trúc qua thời gian.

“Chúng tôi cho rằng giải pháp này vừa không ảnh hưởng đến dự trữ ngoại hối, vừa không ảnh hưởng trực tiếp lên tỷ giá trong ngắn hạn” - VDSC đánh giá.

Hai là, tiếp tục “cơi nới” ở mức cao hơn cho tỷ lệ tiền gửi Kho bạc gửi tại ngân hàng từ nguồn ngân sách nhàn rỗi đang ở mức 50%. Tuy nhiên công cụ này sẽ bị giảm hiệu lực trong bối cảnh tăng thu ngân sách và đòi hỏi có sự phối hợp giữa Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.

Ba là, can thiệp ngoại sinh bơm tiền, vốn có thể giải quyết vấn đề trên cân đối, nhưng ảnh hưởng trực tiếp lên tỷ giá, dự trữ ngoại hối./.