Tiếng khèn trên núi đá

ĐBP - Chiếc khèn gắn bó mật thiết với cuộc sống của người Mông. Với người Mông, tiếng khèn là cầu nối tâm linh, là lời tỏ tình, tiếng lòng của đôi lứa.

Tại vùng Đông Bắc tỉnh Điện Biên, nơi đá dựng thành núi, núi xếp thành tầng, những ngôi nhà mái thấp của đồng bào Mông như hòa vào cùng đá, thấp thoáng sau màn sương giăng. Nơi đây, tiếng khèn đã theo đồng bào Mông qua bao thế hệ, réo rắt, trầm bổng mà nỉ non. Tiếng khèn vang lên giữa sương sớm, ngân dưới đêm trăng, len lỏi trong vách đá như lời tự sự không bao giờ dứt.

Đồng bào dân tộc Mông múa khèn trên cao nguyên đá.

Xã Sáng Nhè chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông sinh sống. Những ngày đầu xuân, hoa đào, hoa mận bung nở khắp bản. Từ trên cao nhìn xuống, bản người Mông mờ ảo trong sương. Xa xa, tiếng khèn cất lên chậm rãi, âm thanh da diết mà bền bỉ như chính cuộc sống của người dân nơi đây.

Đối với người Mông nơi đây, khèn là loại nhạc cụ quan trọng trong đời sống sinh hoạt thường ngày cũng như đời sống tinh thần. Tiếng khèn hiện diện trong những dịp trọng đại như mừng trẻ ra đời, vui hội, lễ tết hay tiễn đưa người đã mất trong chặng đường cuối của cuộc đời. Có thể nói vòng đời của mỗi người Mông đều gắn liền với chiếc khèn.

Tùy từng hoàn cảnh mà tiếng khèn mang những cung bậc cảm xúc khác nhau, phản ánh phong tục, tập quán của người Mông. Với tiếng khèn buồn, được thổi khi đưa tiễn người đã mất thường chậm và trầm; còn tiếng khèn vui, âm thanh nhịp nhàng, du dương như mời gọi bạn xuống chợ, chơi xuân, tâm tình đôi lứa.

Anh Chang A Tằng, thôn Bản Hẹ, xã Sáng Nhè chia sẻ: Chiếc khèn là vật không thể thiếu trong đời sống văn hóa, tinh thần. Mỗi ngành Mông sẽ có cách thổi, trình diễn khác nhau nhưng đều thể hiện sự kết nối, bày tỏ nỗi lòng với con người và thế giới xung quanh. Tiếng khèn cất lên như thanh âm của cội nguồn, truyền tải, kết nối giữa con người và trời đất, giữa hiện tại, quá khứ và tương lai, âm thầm mà bền bỉ như mạch nguồn văn hóa chảy qua bao thế hệ người Mông.

Trên cao nguyên đá, nơi đất canh tác ít ỏi, từng dãy núi đá sừng sững đã hun đúc, tạo nên âm sắc rất riêng của tiếng khèn nơi đây. Âm thanh dội vào vách đá, bịn rịn, quanh quẩn khắp bản làng.

Hòa cùng nhịp sống hiện đại và sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ, không ít nét văn hóa truyền thống của đồng bào Mông đang có nguy cơ bị mai một. Tại các thôn, bản Mông, tiếng khèn không còn vang lên thường xuyên như trước nhưng chưa bao giờ biến mất. Để làm được điều đó không thể thiếu những hạt nhân văn hóa, những người gắn bó cả đời với nhạc cụ truyền thống dân tộc.

Ông Sình A Tâu, nghệ nhân ưu tú thôn 4, xã Sính Phình chia sẻ: Đối với tôi và nhiều người, khèn là linh hồn của đồng bào dân tộc Mông. Nhằm gìn giữ tiếng khèn truyền thống không bị mai một theo thời gian, tôi thành lập đội khèn xã Sính Phình. Ngoài việc luyện tập, học hỏi lẫn nhau, trong năm các thành viên trong đội khèn cũng tham gia thi đấu, giao lưu hội xuân… qua đó lan tỏa nét văn hóa truyền thống của dân tộc Mông tới mọi người. Cùng với đó, đội khèn luôn sẵn lòng truyền dạy, khuyến khích thế hệ trẻ học thổi, múa khèn.

Nghệ nhân ưu tú Sình A Tâu, xã Sính Phình truyền dạy thổi khèn.

Cùng với sự tâm huyết của các hạt nhân văn hóa thôn bản, những năm trở lại đây, chính quyền các xã đã có nhiều nỗ lực gìn giữ, phát huy tiếng khèn truyền thống trong cuộc sống hiện đại. Từ thành lập các đội văn nghệ, mở lớp truyền dạy, đến đưa khèn Mông vào các lễ hội văn hóa, hoạt động du lịch… Qua đó tạo không gian để thực hành, lan tỏa tiếng khèn trong cộng đồng.

Ông Đoàn Văn Ngọc, Phó Chủ tịch xã Sáng Nhè cho biết: Nhằm lưu giữ, phát huy giá trị khèn Mông, xã chú trọng tuyên truyền, khuyến khích các hạt nhân văn hóa truyền dạy, phát huy trong cộng đồng. Đồng thời, tạo sân chơi, lồng ghép giao lưu, thi múa khèn vào các hội xuân trong năm mới, từ đó tạo không gian thực hành văn hóa truyền thống đồng bào dân tộc Mông trong nhịp sống hiện đại.

Trong làn khói lam chiều, tiếng khèn vang lên, trầm bổng hòa vào màu xám của đá, màu đỏ của hoàng hôn. Giữa cao nguyên đá, tiếng khèn không ồn ào, phô trương, từng âm thanh réo rắt như dệt câu chuyện về dòng chảy văn hóa bền bỉ mà thuần phác như chính con người nơi đây.

Trần Nhâm