Tiếng Mường và Tiếng Cơ Tu có thể trở thành môn học tự chọn ở cấp tiểu học

Mở rộng cơ hội học tiếng dân tộc thiểu số

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư ban hành Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Mường và Tiếng Cơ Tu cấp tiểu học trên Cổng thông tin điện tử của Bộ.

Học sinh tiểu học có thể được học tiếng Mường và tiếng Cơ Tu theo hình thức tự chọn (Ảnh minh hoạ).

Việc xây dựng hai chương trình nhằm đáp ứng nhu cầu học tiếng nói, chữ viết của đồng bào dân tộc thiểu số và học sinh có nguyện vọng; đồng thời góp phần bảo tồn, phát huy giá trị ngôn ngữ, văn hóa truyền thống, phù hợp định hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Theo đó, Tiếng Mường và Tiếng Cơ Tu là các môn học tự chọn thuộc lĩnh vực giáo dục ngôn ngữ, được tổ chức từ lớp 1 - 5. Đối tượng học tập không chỉ gồm học sinh dân tộc Mường, Cơ Tu mà còn có trẻ em thuộc các dân tộc khác có nguyện vọng tìm hiểu hai ngôn ngữ này.

Hình thức tự chọn giúp các trường căn cứ nhu cầu của học sinh và điều kiện thực tế để tổ chức giảng dạy. Qua đó, chương trình hướng tới bồi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức về cội nguồn, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Hai chương trình được xây dựng theo định hướng phát triển năng lực, lấy bốn kỹ năng đọc, viết, nói và nghe làm trục xuyên suốt, trong đó chú trọng đọc và viết. Học sinh từng bước nhận biết chữ viết, đọc hiểu văn bản, viết đúng chính tả, viết câu và đoạn văn ngắn; đồng thời biết giao tiếp, trình bày ý kiến, lắng nghe và phản hồi phù hợp.

Bên cạnh năng lực ngôn ngữ, nội dung học tập còn hướng tới hình thành năng lực văn học thông qua việc tiếp xúc với truyện, thơ, lời nói nghệ thuật và các văn bản phản ánh đời sống cộng đồng. Yêu cầu cần đạt được thiết kế phù hợp với đặc điểm nhận thức, tâm lý và tiến trình học tập của học sinh ở từng lớp.

Chú trọng đặc trưng ngôn ngữ

Theo dự thảo, việc dạy học hai ngôn ngữ không áp dụng máy móc các đặc điểm của tiếng Việt. Phụ lục chương trình Tiếng Mường giới thiệu bảng chữ cái gồm 29 chữ cái, hệ thống âm, vần, thanh điệu và các quy luật chính tả. Tài liệu cũng đề cập những biến thể tiếng Mường tại các địa bàn khác nhau.

Đối với tiếng Cơ Tu, bảng chữ cái gồm 36 chữ cái, đi kèm những đặc điểm riêng về hệ thống âm và chữ viết. Đây là ngôn ngữ phi thanh điệu. Một số dấu trong chữ viết được sử dụng để phân biệt độ dài nguyên âm, không mang chức năng biểu thị thanh điệu như trong tiếng Việt.

Các nội dung về phương ngữ là cơ sở để biên soạn tài liệu, lựa chọn ngữ liệu và hướng dẫn giảng dạy phù hợp với thực tế sử dụng ngôn ngữ tại từng cộng đồng. Việc làm rõ những đặc điểm này cũng giúp học sinh nhận diện đúng cấu trúc, hình thành kỹ năng đọc, viết và hạn chế nhầm lẫn khi tiếp cận hệ thống chữ viết.

Cách tiếp cận riêng đối với từng ngôn ngữ, đồng thời tôn trọng sự đa dạng phương ngữ, được xác định là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm tính khoa học và phù hợp của chương trình.

Lồng ghép giáo dục văn hóa dân tộc trong môn học

Dự thảo yêu cầu việc dạy tiếng Mường và tiếng Cơ Tu gắn với giáo dục văn hóa truyền thống, thông qua những ngữ liệu gần gũi với đời sống học sinh. Nội dung được thiết kế theo hướng tăng dần mức độ phù hợp với từng lớp.

Với tiếng Mường, các chủ đề được gợi ý gồm cách xưng hô, ẩm thực, nhà ở, trò chơi dân gian, nhạc cụ, nghề thủ công, trang phục, truyện cổ, dân ca, lễ hội và di tích văn hóa.

Trong chương trình Tiếng Cơ Tu, học sinh được tìm hiểu về gia đình, nhà Gươl, ẩm thực, trò chơi, nhạc cụ, nghề dệt Zèng, truyện dân gian, phong tục, lễ hội và các địa danh văn hóa.

Thông qua hoạt động đọc, viết, nói và nghe về những chủ đề này, học sinh vừa rèn luyện khả năng sử dụng ngôn ngữ, vừa hình thành thái độ trân trọng di sản và ý thức gìn giữ giá trị văn hóa của cộng đồng.

Đồng thời, quy định các yêu cầu cần đạt theo từng lớp và những kiến thức cơ bản về ngôn ngữ, văn hóa, nhưng không ấn định cứng toàn bộ nội dung giảng dạy. Cách thiết kế mở cho phép nhà trường lựa chọn ngữ liệu, phương pháp và hoạt động học tập phù hợp với trình độ học sinh, bối cảnh văn hóa, đặc điểm phương ngữ và điều kiện tổ chức thực tế.

Hoạt động dạy học được định hướng tăng cường thực hành, giao tiếp và vận dụng trong các tình huống gần gũi; kết hợp bài học trên lớp với trải nghiệm văn hóa phù hợp lứa tuổi. Việc đánh giá kết quả cần bám sát yêu cầu cần đạt, ghi nhận sự tiến bộ của học sinh trong sử dụng ngôn ngữ và tiếp nhận văn hóa, thay vì chỉ tập trung vào ghi nhớ kiến thức.