Tiếng nói Việt Nam - Từ sức mạnh 'tâm công' đến khát vọng xuân Bính Ngọ

Đất trời vào xuân, lòng người rạo rực cảm xúc khó tả. Đó là thời khắc của sự đoàn tụ, của hoài niệm và của những hy vọng mới. Giữa không gian tĩnh lặng và thiêng liêng khi hương trầm bảng lảng quyện vào sương đêm, có một thanh âm quen thuộc vang lên trong từng nếp nhà, sưởi ấm từng trái tim. Đó là Tiếng nói Việt Nam, là tiếng vọng của non sông, là nhịp đập của lịch sử dân tộc hơn tám thập niên qua.

Tiếng nói Việt Nam đồng hành cùng nhịp đập của lịch sử dân tộc hơn tám thập niên qua. (ảnh tư liệu)

Con ngựa là biểu tượng của sự dũng mãnh, kiên cường và bứt phá. Năm con ngựa Bính Ngọ 2026 gợi mở cho chúng ta những suy ngẫm sâu sắc về hành trình đã qua và chặng đường phía trước. Chúng ta sẽ cùng nhau ngược dòng thời gian, lắng nghe những câu chuyện đầy xúc động về sức mạnh “Tâm công” - nghệ thuật thu phục nhân tâm bằng chính nghĩa và tình thương, để hiểu vì sao Đài Tiếng nói Việt Nam (TNVN) trở thành “người bạn tâm tình” của triệu triệu đồng bào. Đồng thời, chúng ta cùng nhau phác họa bức tranh của một hệ sinh thái truyền thông nhân văn trong kỷ nguyên số, nơi công nghệ được dùng để phụng sự con người, như những chú ngựa chiến dẻo dai trên thảo nguyên số hóa mênh mông.

Sức mạnh của

tiếng nói chính nghĩa

Lịch sử dân tộc Việt Nam có những mốc son chói lọi được khắc ghi bằng vàng đá, có những dấu ấn được tạc vào lòng người bằng thanh âm. Trở lại mùa thu lịch sử năm 1945, chỉ 5 ngày sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, một sự kiện trọng đại khác đã diễn ra, thầm lặng hơn nhưng sức lan tỏa vô cùng mãnh liệt. 11 giờ 30 phút ngày 7 tháng 9 năm 1945, giữa lòng Hà Nội rợp bóng cờ đỏ sao vàng, trên nền nhạc hùng tráng của bài “Diệt phát xít”, một giọng nói dõng dạc, hào sảng đã vang lên, xé toạc màn sương mù của ách nô lệ ngàn năm: “Đây là Tiếng nói Việt Nam, phát thanh từ Hà Nội, thủ đô nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa…”. Lời xướng ấy ngắn gọn, súc tích nhưng chứa đựng một sức nặng ngàn cân. Nó không đơn thuần là lời xướng của một cơ quan báo chí mới thành lập, mà trong bối cảnh thù trong giặc ngoài, khi vận mệnh đất nước như “ngàn cân treo sợi tóc”, tiếng nói ấy là lời khẳng định chủ quyền đanh thép trước toàn thế giới. Nó báo hiệu rằng, một quốc gia độc lập đã ra đời, có tiếng nói riêng, có vị thế riêng. Từ giây phút ấy, Đài TNVN chính thức trở thành “tiếng lòng” của dân tộc, mang sứ mệnh thiêng liêng là cầu nối giữa Đảng, Chính phủ với người dân và bạn bè quốc tế.

Ngay từ những ngày đầu trứng nước, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bác Hồ, những người làm báo nói đã thấu hiểu sâu sắc triết lý “Tâm công” - tức là đánh vào lòng người. Bác Hồ từng căn dặn: “Đài phát thanh là công cụ hết sức quan trọng của Đảng, Chính phủ để chỉ đạo và động viên nhân dân cả nước trường kỳ kháng chiến…”. Nhưng hơn cả một công cụ tuyên truyền, Đài TNVN đã trở thành một người bạn, một người đồng chí.

Sức mạnh “Tâm công” của Đài TNVN không nằm ở sự áp đặt hay cường điệu, mà nằm ở sự chân thực và tính nhân văn. Đó là nghệ thuật dùng sự thật để đẩy lùi bóng tối, dùng tình yêu thương để cảm hóa hận thù. Trong suốt 9 năm kháng chiến chống Pháp trường kỳ, Đài TNVN đã phải sơ tán nhiều lần, từ chùa Trầm (Chương Mỹ) đến hang đá âm u nơi chiến khu Việt Bắc. Hình ảnh các cán bộ, phóng viên, kỹ thuật viên gồng gánh máy móc, “vừa đi vừa phát sóng” dưới mưa bom bão đạn đã trở thành huyền thoại. Họ đã biến làn sóng vô tuyến điện thành “tiếng súng không khói”. Đêm 19/12/1946, khi lời hiệu triệu “Toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh vang lên, cả non sông như bừng tỉnh. Tiếng nói từ chiếc radio cũ kỹ đã trở thành mệnh lệnh của trái tim, thôi thúc hàng triệu người con ưu tú lên đường cứu nước. Chính chiều sâu văn hóa và lòng yêu nước nồng nàn đã giúp Đài TNVN duy trì làn sóng không ngừng nghỉ, ngay cả khi trạm phát sóng Bạch Mai bị phá hủy hay khi phải di chuyển liên tục để tránh sự truy lùng gắt gao của kẻ thù.

Huyền thoại về những

“tiếng súng” trên mặt trận tư tưởng

Những bản tin ấy được đọc bằng chất giọng êm ái nhưng lập luận sắc bén, đã len lỏi vào tâm trí những người lính Mỹ đang hoang mang nơi rừng thiêng nước độc. Họ nhận ra sự phi nghĩa của cuộc chiến mà mình đang tham trận.

Nếu như trong kháng chiến chống Pháp, Đài TNVN là ngọn lửa sưởi ấm niềm tin cho quân dân, thì trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Đài đã thực sự trở thành một binh chủng đặc biệt trên mặt trận tư tưởng. Câu chuyện về nữ phát thanh viên, nghệ sĩ ưu tú (NSƯT) Trịnh Thị Ngọ, hay còn được lính Mỹ gọi với cái tên vừa kính nể, vừa tò mò là “Hannah Hà Nội”, là minh chứng sống động nhất cho đỉnh cao của nghệ thuật “Tâm công”. Giữa sự khốc liệt của chiến trường, nơi tiếng bom đạn át tiếng người, giọng đọc tiếng Anh chuẩn mực, trầm ấm và đầy nữ tính của NSƯT Trịnh Thị Ngọ vang lên hàng đêm trong chương trình dành cho lính Mỹ (American G.I.s) đã làm cho họ phải ám ảnh. Bà không dùng những lời lẽ hằn học hay đao to búa lớn. Ngược lại, bà bắt đầu bằng những lời chào nhẹ nhàng: “Good evening, American G.I.s…” (Chào buổi tối, những người lính Mỹ…), rồi phát những bản nhạc Mỹ đang thịnh hành của Bob Dylan, Joan Baez, những giai điệu gợi nhớ về quê hương, về mẹ, về người yêu đang ở nơi xa.

Xen kẽ giữa những bài hát ấy là những thông tin chấn động về phong trào phản chiến ngay tại nước Mỹ, về những cái chết vô nghĩa của binh lính trên chiến trường Việt Nam, hay câu chuyện về Norman Morrison tự thiêu trước Lầu Năm Góc. Những bản tin ấy được đọc bằng chất giọng êm ái nhưng lập luận sắc bén, đã len lỏi vào tâm trí những người lính Mỹ đang hoang mang nơi rừng thiêng nước độc. Họ nhận ra sự phi nghĩa của cuộc chiến mà mình đang tham trận. Họ tự hỏi: Tại sao mình lại ở đây? Tại sao lại bắn giết những con người hiền lành khi họ chỉ muốn bảo vệ quê hương mình?

NSƯT Trịnh Thị Ngọ. (ảnh tư liệu)

Đó chính là “mưu phạt tâm công”, không cần súng đạn, chỉ bằng tiếng nói của lương tri và sự thật, Đài TNVN đã làm lung lay ý chí của đối phương, góp phần thổi bùng lên ngọn lửa phản chiến ngay trong lòng nước Mỹ. Những người lính Mỹ thú nhận rằng, họ vừa tức giận lại vừa bị cuốn hút bởi chương trình này, họ chờ đợi giọng nói của “Hannah” như chờ đợi một sự thật phũ phàng nhưng cần thiết để thức tỉnh.

Không chỉ làm công tác địch vận, Đài TNVN còn là sợi dây máu thịt nối liền hậu phương lớn miền Bắc với tiền tuyến miền Nam. Trong những năm tháng đất nước bị chia cắt, biết bao gia đình miền Nam đã lén lút mở radio nghe tiếng nói từ Hà Nội, để thấy rằng Bác Hồ vẫn khỏe, để biết rằng miền Bắc đang dốc sức chi viện cho miền Nam ruột thịt. Tiếng nói của Đài khi ấy là tiếng của mẹ, của cha, của người thương đang ngày đêm mong ngóng. Những chương trình ca nhạc, ngâm thơ với những bài ca đi cùng năm tháng như “Tình ca”, “Câu hò bên bến Hiền Lương” hay những bài thơ chúc Tết của Bác Hồ đã trở thành nguồn sức mạnh tinh thần vô giá.

Đặc biệt, vào những đêm Giao thừa, thời khắc thiêng liêng nhất trong tâm thức người Việt, việc cả nhà quây quần bên chiếc đài để nghe Bác Hồ đọc thơ chúc Tết đã trở thành một phong tục, một nghi lễ tâm linh không thể thiếu. Giọng Bác ấm áp, hào sảng: “Xuân này hơn hẳn mấy xuân qua / Thắng trận tin vui khắp nước nhà…” (Thơ chúc Tết Mậu Thân 1968) vang lên như lời hịch non sông, gieo vào lòng người niềm tin tất thắng. Những bài thơ ấy không chỉ là văn chương, mà là cương lĩnh hành động, là lời tiên tri cho ngày thống nhất.

Bác Hồ đọc thơ chúc Tết toàn Đảng, toàn dân trên làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam. (ảnh tư liệu)

“Bếp lửa” văn hóa

và những hoài niệm không phai

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những giá trị văn hóa mà Đài TNVN gieo mầm vẫn còn mãi xanh tươi. Trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt, Đài không chỉ là nơi cung cấp tin tức mà còn là một “người kể chuyện” gần gũi và ấm áp nhất. Chương trình “Đọc truyện đêm khuya”, “Sân khấu truyền thanh”, “Tiếng thơ” đã đi vào giấc ngủ của biết bao đứa trẻ, xoa dịu nỗi nhọc nhằn của bao người lao động sau một ngày vất vả. Những tác phẩm văn học kinh điển, những câu chuyện lịch sử hào hùng được truyền tải qua làn sóng vô tuyến điện đã nuôi dưỡng tâm hồn người Việt, bồi đắp lòng nhân ái và tình yêu quê hương đất nước.

Có những người con xa xứ, sống nơi đất khách quê người, mỗi lần nghe thấy nhạc hiệu của Đài TNVN hay nghe một làn điệu dân ca trên sóng phát thanh là con tim lại thổn thức, nước mắt lại rưng rưng nhớ về cố hương. Đó là sợi dây vô hình nhưng bền chặt níu giữ họ với cội nguồn.

Sóng phát thanh là một thứ vật chất vô hình, nhưng lại mang chở những sức nặng của tình cảm con người. Đã có rất nhiều vần thơ lãng mạn về sóng: sóng điện, sóng lòng, sóng biển: “Sóng bắt đầu từ gió / Gió bắt đầu từ đâu? / Em cũng không biết nữa / Khi nào ta yêu nhau…” (Xuân Quỳnh). Sóng của Đài TNVN cũng vậy, bắt đầu từ trái tim những người làm báo, lan tỏa vào không gian, vượt qua núi cao vực sâu để đến với thính giả. Trong kho tàng văn học, hình ảnh sóng gắn liền với nỗi nhớ và sự kết nối. “Con sóng dưới lòng sâu / Con sóng trên mặt nước / Ôi con sóng nhớ bờ / Ngày đêm không ngủ được”. Làn sóng phát thanh cũng vậy “ngày đêm không ngủ”, cần mẫn chuyên chở tin yêu đi khắp mọi miền Tổ quốc, từ biên cương đến hải đảo xa xôi. Trong những đêm Giao thừa, sóng điện trở thành sứ giả của mùa xuân, mang lời chúc bình an đến mọi nhà.

Phủ sóng thông tin, đặc biệt là sóng phát thanh Quốc gia tại Biển Đông, có ý nghĩa chiến lược quan trọng trong việc khẳng định chủ quyền, an ninh quốc phòng, và phát triển kinh tế biển. (ảnh tư liệu Đài TNVN).

Kỷ nguyên số và triết lý

“công nghệ vị nhân sinh”

Bước sang thế kỷ 21, cuộc cách mạng công nghệ số, sự bùng nổ của internet, mạng xã hội và AI đã làm thay đổi hoàn toàn diện mạo của ngành truyền thông. Công chúng ngày nay không chỉ thụ động ngồi bên chiếc radio cồng kềnh mà họ nghe tin tức qua điện thoại thông minh, xem video trên mạng xã hội, tương tác trực tiếp với nhà đài qua các nền tảng số.

Đứng trước thách thức sinh tử: hoặc phải đổi mới hoặc bị lãng quên, Đài TNVN đã chọn cách “cưỡi lên ngọn sóng” công nghệ. Từ những làn sóng AM, FM, SW truyền thống, Đài đã chuyển mình mạnh mẽ sang hệ sinh thái số đa phương tiện. Các ứng dụng như VOV Media, VOV Live, báo điện tử VOV.VN, VTC News cùng sự hiện diện dày đặc trên facebook, tiktok, youtube… đã đưa TNVN đến với khán giả trẻ, những “công dân số” của thời đại mới.

Điều đáng quý là dù công nghệ có thay đổi đến đâu, cái tâm của người làm báo TNVN vẫn không đổi. Tổng Giám đốc Đài TNVN Đỗ Tiến Sỹ đã khẳng định: “Tăng cường tương tác để đến gần hơn với trái tim của công chúng”. Chuyển đổi số ở đây không phải là chạy theo kỹ thuật hào nhoáng, mà là dùng công nghệ để phục vụ con người tốt hơn, nhân văn hơn. AI được ứng dụng tại Đài TNVN không phải để thay thế con người, mà để thấu hiểu thính giả. AI giúp phân tích dữ liệu, nắm bắt nhu cầu nghe đài, từ đó gợi ý những nội dung phù hợp, bổ ích, nhưng quyền quyết định nội dung, sự nhạy cảm về chính trị và đạo đức vẫn nằm trong tay những nhà báo bản lĩnh. Trong bối cảnh tin giả tràn lan, Đài TNVN kiên định vai trò là “người gác cổng” tin cậy, là dòng chảy chính thống cung cấp thông tin chuẩn xác, nhân văn, định hướng dư luận xã hội theo hướng tích cực. Hệ sinh thái số của Đài kết hợp nhuần nhuyễn giữa truyền thống và hiện đại đang tạo ra một không gian văn hóa lành mạnh. Ở đó, những giá trị cốt lõi của dân tộc được bảo tồn và lan tỏa bằng những phương thức mới mẻ, hấp dẫn. Podcast, video ngắn, đồ họa tương tác… tất cả là những “cánh tay nối dài” của nghệ thuật “Tâm công” trong thời đại 4.0.

Bính Ngọ 2026

"Mã đáo thành công"

Trong văn hóa Á Đông và tâm thức người Việt, con Ngựa là biểu tượng của sự trung thành, bền bỉ, tốc độ và khát vọng tự do. Ngựa là loài vật gắn liền với các vị anh hùng, với những chiến công hiển hách trên sa trường và cũng là người bạn tận tụy trong đời sống của người lao động. Theo phong thủy, thiên can “Bính” thuộc hành Hỏa (ví như ánh mặt trời rực rỡ) và địa chi “Ngọ” cũng thuộc hành Hỏa. Sự kết hợp này tạo nên một năm tràn đầy năng lượng, nhiệt huyết và sự bứt phá mạnh mẽ. Tuy nhiên, nạp âm của năm Bính Ngọ lại là “Thiên hà thủy” (Nước trên trời). Đây là một sự tương tác thú vị: Nước trên trời làm dịu đi cái oi bức của lửa, tạo nên sự cân bằng, hài hòa. Nó tượng trưng cho trí tuệ sáng suốt, sự linh hoạt uyển chuyển chế ngự những sức mạnh bất kham.

Triển lãm điêu khắc ngựa gỗ, ngựa đá chào Xuân Bính Ngọ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. (ảnh P.V)

Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, những triển lãm điêu khắc ngựa gỗ, ngựa đá chào Xuân Bính Ngọ thu hút đông đảo du khách. Những chú ngựa với dáng vẻ oai phong, tung vó giữa đại ngàn hay thong dong trên phố phường Hà Nội của lực lượng kỵ binh đều gửi gắm ước vọng về một năm mới sung túc, tài lộc và thăng tiến.

Hòa chung với khí thế của năm con Ngựa, tập thể những người làm báo Đài TNVN đang sẵn sàng cho một chặng đua mới. Hình ảnh chú ngựa tung vó trên thảo nguyên bao la chính là biểu tượng tuyệt vời cho tinh thần của Đài TNVN trong giai đoạn này, đó là: nhanh nhạy trong việc nắm bắt thông tin, đưa tin tức nóng hổi đến công chúng nhanh như vó ngựa phi nước đại; kiên trì vượt qua mọi khó khăn, thách thức của sự cạnh tranh khốc liệt trong môi trường báo chí hiện đại, giữ vững bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp; tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng và Nhân dân.

Mùa xuân đang tràn khắp nẻo. Từ những bản làng xa xôi nơi địa đầu Hà Giang đến đất mũi Cà Mau sóng vỗ, đâu đâu cũng rộn ràng tiếng nói cười, tiếng nhạc xuân tưng bừng. Những ca khúc trên sóng phát thanh làm lòng người thêm chộn rộn, tự hào.

Nâng ly rượu nồng chúc nhau một năm mới an khang thịnh vượng, hãy lắng lòng để nghe tiếng nói thân thương từ chiếc đài phát thanh, người bạn đường thủy chung của cả dân tộc. Tiếng nói ấy đi cùng chúng ta qua bom đạn, qua đói nghèo, nay đang cùng chúng ta bước vào kỷ nguyên thịnh vượng và hội nhập./.

TS Vũ Hải Quang, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam
Trình bày: Gia Minh