Tiếp bước tiền nhân, bứt phá giới hạn

Thánh Mã khai đạo

Trong lịch sử mỹ thuật và tín ngưỡng Việt Nam, linh vật không tồn tại như hình ảnh trang trí đơn thuần, mà giữ vai trò trung gian giữa con người - không gian - trật tự vũ trụ. Vật phẩm “Thánh Mã khai đạo” của Hội quán Di sản tái kích hoạt (reactivation) các giá trị biểu tượng của linh vật ngựa trong bối cảnh đương đại: Ngựa ngự hương trầm, soi đường bằng ánh sáng, mở lối bằng hương đạo.

Vật phẩm “Thánh Mã khai đạo” của Hội quán Di sản tái kích hoạt (reactivation) các giá trị biểu tượng của linh vật ngựa trong bối cảnh đương đại. Ảnh: HQDS

Nhà thiết kế Trần Thanh Tùng, Hội quán Di sản, cho biết, tạo hình ngựa được đặt trên nền tảng ngôn ngữ mỹ thuật dân gian Việt Nam, gần gũi, thân thuộc, tuân thủ quy cách về tính ước lệ, họa tiết sóng nước, hoa sen, vân xoắn, hoa cúc biểu trưng cho An lạc - Cát tường - Thịnh vượng. Đây là hệ hình trang trí gắn liền với mỹ thuật tín ngưỡng, đồ thờ và nổi bật chính là truyền tải chất liệu gốm truyền thống Việt Nam.

Điểm cốt lõi của “Thánh Mã khai đạo” nằm ở sự chuyển dịch từ biểu tượng tĩnh sang thực hành sống. Tác phẩm không chỉ được nhìn, hay bài trí mà được nâng tầm với tính ứng dụng cao, được coi như một pháp khí: thân ngựa chứa trầm, khói trầm tỏa và thoát qua mũi - tái hiện quan niệm cổ xưa và biến thành một linh vật có “hơi thở”. Tòa sen trên lưng ngựa là đài nâng ánh sáng - biểu trưng cho trí tuệ, soi đường và khai mở. Linh vật trở lại đúng vị trí nguyên thủy được hiện diện trong sinh hoạt, điều tiết năng lượng không gian và dẫn dắt tinh thần con người trong đời sống đương đại.

“Thánh Mã khai đạo” được nâng tầm với tính ứng dụng cao, được coi như một pháp khí. Ảnh: HQDS

“Thánh Mã khai đạo” góp phần mở rộng diễn ngôn về mỹ thuật dân gian Việt Nam trong bối cảnh đương đại. Di sản không bị đóng khung trong bảo tàng, mà được tái sinh thông qua công năng, nghi thức đời thường và trải nghiệm cá nhân đến với từng gia đình, từng người, thậm chí là vật phẩm đầy ý nghĩa đến với quốc tế”.

“Thánh Mã khai đạo không còn là đối tượng chiêm ngưỡng, mà trở thành chủ thể vận hành, tiếp tục sứ mệnh dẫn lối - bảo hộ - kết nối con người với chiều sâu văn hóa bản địa, giúp chúng ta mở đường, giữ lửa, và nhắc con người nhớ về bản chất trong sáng của chính mình”, nhà thiết kế Trần Thanh Tùng nói.

Thiên Mã - Viên mãn đại thành

Lấy cảm hứng từ ngựa sắt Thánh Gióng và tinh hoa văn hóa Đông Sơn, “Thiên Mã - Viên mãn đại thành” phiên bản gốm Bát Tràng thể hiện tinh thần bứt phá, bản lĩnh kiên định và khát vọng vươn cao của người Việt trong kỷ nguyên mới.

Được sáng tác bởi nghệ nhân điêu khắc ánh sáng Bùi Văn Tự và chế tác thủ công bởi đội ngũ nghệ nhân Bát Tràng, tác phẩm mang vẻ đẹp rất riêng của gốm truyền thống: trầm tĩnh - sang trọng - giàu chiều sâu văn hóa. Mỗi chi tiết đều kể câu chuyện về đất, lửa và tinh thần tự do bay cao.

“Thiên Mã - Viên mãn đại thành” do nghệ nhân điêu khắc ánh sáng Bùi Văn Tự sáng tác. Ảnh: Phạm Thắng

Thân ngựa được cách điệu mạnh mẽ, khắc họa hoa văn Đông Sơn, đặt trên trống đồng, với đế vuông, mang ý nghĩa trời tròn, đất vuông, biểu trưng cho thiên - địa - nhân. Họa tiết trống đồng Đông Sơn không chỉ là trang trí, mà là lời nhắc về cội nguồn, về sức mạnh văn hóa Việt đã bền bỉ đi qua hàng nghìn năm lịch sử.

Dấu ấn khác biệt là từ triết lý “trời tròn - đất vuông” đến cảm hứng từ quân Mã trên bàn cờ vua, biểu tượng toàn cầu của tư duy chiến lược và tầm nhìn xa; sự linh hoạt trước mọi biến chuyển; bản lĩnh mở lối trong những “nước cờ” quan trọng của cuộc đời và sự nghiệp.

Thiên Mã biểu trưng cho sự thăng hoa, vượt lên trên mọi giới hạn. Ảnh: Phạm Thắng

Nghệ nhân Bùi Văn Tự cho biết, Thiên Mã - Viên mãn đại thành được hình thành từ những truyền thuyết về ngựa sắt của Thánh Gióng, ngựa chín hồng mao của Sơn Tinh, thần Long Đỗ hiển linh hóa thân thành ngựa trắng (Bạch Mã) giúp vua Lý Thái Tổ xây thành Thăng Long… "Tất cả được nghiên cứu, chắt lọc, hòa quyện để tạo nên hình hài Thiên Mã - con ngựa không chỉ chạy trên mặt đất, mà còn bay trên trời, biểu trưng cho sự thăng hoa, vượt lên trên mọi giới hạn".

Chính bởi sự giao thoa hài hòa ấy, Thiên Mã không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, mà còn là cầu nối cảm xúc, tinh thần dân tộc, cất lên thông điệp đón chào Bính Ngọ 2026: Viên mãn đại thành/ Thiên Mã hội ân/ Đồng tâm thuận chỉ/ Minh lộ trùng phùng.

“Thánh Mã khai đạo” được nâng tầm với tính ứng dụng cao, được coi như một pháp khí. Ảnh: HQDS

Hương Linh