Tết về làng gốm Bàu Trúc

Những ngày cuối năm, không khí Tết bắt đầu lan tỏa khắp các miền quê, làng gốm Bàu Trúc (xã Ninh Phước) lại rộn ràng hơn thường lệ. Bên những bếp nung đỏ lửa, nghệ nhân Chăm miệt mài tạo hình các sản phẩm gốm mới, gửi gắm ước vọng bình an, sung túc trong năm Bính Ngọ 2026.

Sản xuất nhiều sản phẩm đón xuân

Về làng gốm Bàu Trúc những ngày cận Tết, ở đâu cũng nghe âm thanh quen thuộc của tiếng chân đạp, trộn đất sét, tiếng nhồi đất, tiếng lửa cháy tí tách từ các lò nung; bắt gặp các nghệ nhân đang vẽ hoa văn cho những sản phẩm gốm. Tại khu tham quan, trưng bày sản phẩm của Hợp tác xã Sản xuất - Thương mại và Dịch vụ gốm Bàu Trúc, bên cạnh các sản phẩm truyền thống, xuất hiện nhiều sản phẩm mới đón xuân Bính Ngọ 2026. Ông Vạn Quan Phú Đoan - Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất - Thương mại và Dịch vụ gốm Bàu Trúc cho biết: “Mỗi năm, các nghệ nhân đều nghiên cứu, sáng tạo thêm nhiều mẫu mã mới để đáp ứng nhu cầu, thị hiếu, song vẫn giữ trọn tinh hoa gốm Chăm truyền thống”.

Khắc hoa văn trên sản phẩm.

Đón Tết Bính Ngọ 2026, hợp tác xã cho ra mắt nhiều dòng sản phẩm mang hình tượng con ngựa - linh vật của năm, với cách thể hiện gần gũi, giàu tính nghệ thuật, kết hợp hài hòa giữa công năng sử dụng và giá trị trang trí. Nổi bật trong bộ sưu tập là các mẫu gốm ngựa vuông dùng làm vật chặn giấy trong phòng làm việc, được trang trí hoa văn thổ cẩm Chăm tinh xảo. Bên cạnh đó là những mẫu ngựa tròn rỗng bên trong để đốt trầm hương. Mỗi con ngựa mang dáng vẻ khác nhau, phản ánh sự sáng tạo của nghệ nhân và tinh thần phóng khoáng của văn hóa Chăm. Nắm bắt xu hướng trang trí không gian sống hiện đại, các nghệ nhân làm gốm Bàu Trúc còn giới thiệu dòng sản phẩm bình gốm mang tên “Bình An”. Đó là những chiếc bình có chiều cao từ 60cm trở lên, được đặt trên các đôn gốm mang ý nghĩa vuông - tròn, tượng trưng cho trời đất hài hòa, âm dương cân bằng. Trên thân bình và đôn là sự kết hợp giữa hoa văn cổ Chămpa và những họa tiết cách điệu mới như đường cong lượn sóng, hình tháp, hình uốn mềm... liên tưởng đến các điệu múa uyển chuyển của những cô gái Chăm trong lễ hội truyền thống. Sản phẩm không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, mà còn gửi gắm ước vọng bình an, hanh thông cho gia chủ trong năm mới. Ngoài ra, nhiều sản phẩm nhỏ gọn, giàu ý nghĩa phong thủy cũng được đưa ra thị trường dịp Tết như: Tượng ếch, mèo ngồi thiền cao khoảng 10 - 15cm, gốm phong thủy thác nước chảy... Những hình tượng quen thuộc trong đời sống được thể hiện bằng chất liệu gốm mộc mạc, mang sắc vàng đỏ, nâu sẫm đặc trưng, tạo cảm giác an yên cho không gian sống.

Tương truyền, gần một nghìn năm trước, Pô Klong Chank - quan cận thần của vua Pô Klong Garai đã truyền dạy cho người dân Bàu Trúc cách làm gốm. Từ đó đến nay, hình ảnh người phụ nữ Chăm cần mẫn bên khối đất sét đã trở thành biểu tượng văn hóa đặc sắc của vùng đất này.

Giá trị thẩm mỹ vượt thời gian

Điều làm nên linh hồn của gốm Bàu Trúc chính là phương pháp thủ công truyền thống. Không bàn xoay, không khuôn đúc, người thợ xoay quanh sản phẩm để tạo hình, không rập khuôn, không sao chép. Vì thế, mỗi sản phẩm đều có nét riêng, mang dấu ấn của người làm ra nó. Nghệ nhân Phú Thị Mỹ Xinh - người đã gắn bó hơn nửa cuộc đời với nghề chia sẻ: “Cùng với phương pháp thủ công truyền thống, nguyên liệu làm gốm của làng cũng rất đặc biệt. Đất sét được lấy từ cánh đồng Hamu Craok - cánh đồng làng Bàu Trúc, trộn với cát vàng mịn từ Sông Quao theo tỷ lệ riêng, rồi phơi, đập, ngâm nước nhiều giờ để đạt độ dẻo cần thiết. Quy trình nung gốm vẫn giữ phương pháp truyền thống là nung bằng củi, rơm, trấu ở nhiệt độ khoảng 500 - 600°C. Vì thế, thành phẩm có màu sắc tự nhiên, không sản phẩm nào giống sản phẩm nào. Chính kỹ thuật thủ công thuần khiết ấy đã tạo nên những sản phẩm gốm mộc mạc nhưng sống động, mang đậm dấu ấn văn hóa Chămpa”.

Đón Tết Bính Ngọ 2026, những sản phẩm gốm mới của làng Bàu Trúc không chỉ là hàng hóa phục vụ thị trường, mà còn là kết tinh của lịch sử, văn hóa và sức sáng tạo bền bỉ của người Chăm. Trong từng dáng gốm, từng hoa văn, là hơi thở của Chămpa xưa hòa cùng nhịp sống hiện đại, tạo nên giá trị thẩm mỹ vượt thời gian, góp phần giữ lửa cho làng nghề truyền thống giữa dòng chảy hội nhập hôm nay.

HOÀNG PHƯƠNG - KHÁNH ĐAN