Tiếp nhận động vật hoang dã ở cơ sở: Trách nhiệm lớn, nhưng thiếu điều kiện chăm sóc, nuôi giữ

 Người dân bàn giao các cá thể rùa cho lực lượng chức năng. Ảnh: UBND phường Kim Long

Địa bàn phường Kim Long, đặc biệt khu vực Hương Thọ (cũ), có nhiều vườn cây, đồi núi và sinh cảnh tự nhiên nên động vật hoang dã thường xuyên xuất hiện trong vườn nhà dân. Phần lớn các cá thể được người dân phát hiện, giao nộp là rùa; ngoài ra còn có khỉ, cu li nhỏ và tê tê.

Từ lúc tiếp nhận đến khi hoàn tất thủ tục bàn giao, cán bộ phường phải trực tiếp trông coi, chăm sóc các cá thể dù không có chuyên môn về cứu hộ động vật hoang dã.

Bà Trần Thị Thanh Hà, chuyên viên Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Kim Long cho biết, nếu là rùa thì còn có thể chăm sóc tạm thời. Nhưng với khỉ, cu li nhỏ hay tê tê thì không biết nên cho chúng ăn gì, chăm sóc ra sao, nuôi giữ thế nào trong khi thời gian lưu giữ thường khoảng ba ngày, có trường hợp còn lâu hơn.

Khó khăn còn đến từ khâu tiếp nhận. Đó là khi người dân báo cần bàn giao động vật hoang dã, cán bộ phường phải nhờ lực lượng kiểm lâm hỗ trợ mới có thể tiếp cận và bắt giữ an toàn. “Như khỉ hay cu li, bản thân tôi cũng không biết bắt như thế nào nếu không có kiểm lâm, người dân giúp sức”, bà Hà chia sẻ.

Chưa kể, quá trình chăm sóc, một cá thể khỉ từng bẻ lồng chạy ra ngoài, rất may chỉ quanh quẩn trong khuôn viên cơ quan nên được bắt lại kịp thời. Mới đây, một con tê tê cũng “ủi” cong song lồng sắt để tìm đường thoát. May mắn chiếc lồng được đặt trong nhà vệ sinh nên con vật không ra ngoài được.

“Rùa hay khỉ còn có thể xử lý, nhưng nếu người dân báo phát hiện trăn, rắn hay con vật lớn hơn thì thực sự rất khó”, bà Hà chia sẻ thêm.

Sau khi tiếp nhận từ người dân, UBND phường phối hợp với lực lượng kiểm lâm đến tiếp nhận, lập biên bản, gửi văn bản đề nghị đơn vị có chức năng tiếp nhận. Chờ có phản hồi, cán bộ mới đưa cá thể đến Khu Bảo tồn thiên nhiên Phong Điền hoặc Trung tâm Cứu hộ, bảo tồn và phát triển sinh vật Vườn Quốc gia Bạch Mã.

Không có phương tiện chuyên dụng, có lần bà Hà phải vận chuyển động vật bằng xe máy đến nơi bàn giao rồi tiếp tục phối hợp với lực lượng chuyên môn đưa các cá thể về khu vực phù hợp để tái thả, vừa không bảo đảm an toàn kỹ thuật, vừa tiềm ẩn rủi ro về dịch bệnh hoặc vi phạm các quy định về vận chuyển động vật rừng.

Theo ông Lê Tuấn Vĩnh, Phó Chủ tịch UBND phường Kim Long, điều khiến địa phương lo nhất là trách nhiệm rất lớn nhưng điều kiện thực hiện lại không phù hợp khi tiếp nhận động vật hoang dã.

“Khi người dân bàn giao cá thể động vật cho chính quyền, từ thời điểm đó đến lúc thả về tự nhiên, địa phương phải chịu trách nhiệm bảo đảm tuyệt đối an toàn cho con vật. Chúng tôi không có cán bộ chuyên môn, cũng không có điều kiện chăm sóc, nuôi giữ đúng kỹ thuật nên rất khó để đáp ứng các yêu cầu này. Đó là chưa kể nếu cá thể bị chết, thất lạc hoặc mất cắp trong thời gian lưu giữ, nhất là đối với các loài nguy cấp, quý, hiếm thì chính quyền cơ sở phải chịu trách nhiệm”, ông Lê Tuấn Vĩnh nói.

Từ thực tế đó, UBND phường Kim Long kiến nghị cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu điều chỉnh quy trình theo hướng giao việc tiếp nhận, chăm sóc và quản lý tạm thời động vật hoang dã cho lực lượng có chuyên môn như kiểm lâm hoặc các trung tâm cứu hộ động vật hoang dã. Chính quyền cấp xã, phường sẽ thực hiện việc xác nhận, lập hồ sơ và phối hợp bàn giao.

“Nếu có trung tâm cứu hộ tiếp nhận ngay sau khi người dân phản ánh thì việc chăm sóc trong thời gian chờ bàn giao sẽ đúng chuyên môn, có điều kiện phù hợp hơn và cũng giảm áp lực cho chính quyền địa phương”, bà Trần Thị Thanh Hà đề xuất.

Việc người dân chủ động giao nộp động vật hoang dã là tín hiệu tích cực, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học. Tuy nhiên, nếu trách nhiệm vẫn đặt chủ yếu lên chính quyền cơ sở, thì mỗi lần tiếp nhận một cá thể động vật hoang dã sẽ vẫn là một lần cán bộ phường phải vừa làm, vừa lo.