Tiếp xúc cử tri vận động bầu cử trực tuyến - Mở rộng không gian tiếp xúc, tăng khả năng tham gia: Thêm một 'cánh cửa dân chủ' trong vận động bầu cử

Từ hội trường làng xã đến “không gian số” của cử tri

Trong nhiều kỳ bầu cử trước, hình ảnh quen thuộc của vận động bầu cử là những hội nghị TXCT được tổ chức trực tiếp tại nhà văn hóa thôn, tổ dân phố hay hội trường xã, phường. Cử tri đến dự, nghe người ứng cử trình bày chương trình hành động, phát biểu ý kiến, gửi gắm tâm tư, nguyện vọng. Hình thức ấy đã và vẫn đang phát huy hiệu quả, nhất là ở những địa bàn dân cư ổn định, quy mô vừa phải.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy không phải lúc nào cử tri cũng có điều kiện tham dự đầy đủ, nhất là trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, quy mô diện tích, dân số tăng lên gấp nhiều lần so với xã, phường trước đây. Việc Luật Bầu cử bổ sung quy định cho phép tổ chức hội nghị TXCT trực tuyến hoặc trực tiếp kết hợp với trực tuyến mở thêm một “cánh cửa” để cử tri tham gia, chứ không thu hẹp hay thay thế quyền tiếp xúc vốn có. Tuy nhiên, như Điều 66 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND quy định: việc TXCT trực tuyến hoặc trực tiếp kết hợp với trực tuyến chỉ được thực hiện khi bảo đảm các điều kiện kỹ thuật, an toàn thông tin mạng, an ninh mạng.

Hội nghị tiếp xúc giữa cử tri với người ứng cử ĐBQH Khóa XVI tỉnh Tuyên Quang được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến. (Trong ảnh: Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Hầu A Lềnh và các đại biểu dự tại điểm cầu Ủy ban MTTQ tỉnh). Ảnh: An Nhiên

Ở hình thức mới này, hội nghị không còn bị giới hạn trong bốn bức tường của hội trường, mà được mở rộng ra không gian số. Nhờ đó, trong một địa bàn, người ứng cử có thể tiếp xúc trực tiếp tại 1 điểm đồng thời sẽ được kết nối trực tuyến tại điểm khác, hội nghị trực tuyến cũng được tính là 1 cuộc TXCT theo hướng dẫn của Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. “Điểm thuận lợi ở đây là cùng một lúc, ứng cử viên chỉ trình bày trực tiếp tại 1 hội trường đồng thời có thể kết nối tới nhiều hội trường khác nếu bảo đảm các điều kiện kỹ thuật, an toàn thông tin. Từ đó, cử tri có thể tham dự tại các điểm cầu từ các khu vực, sẽ không phải đi lại xa xôi vì xã bây giờ rộng hơn trước nhiều, còn đối với TXCT vận động của ứng cử viên đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND tỉnh lại càng thuận tiện. Rất phù hợp”, cử tri Phạm Viết Thắng, phường Trường Vinh, Nghệ An phấn khởi cho biết.

Phạm vi tiếp cận nếu tổ chức trực tuyến, trực tiếp kết hợp trực tuyến được mở rộng, số lượng cử tri có cơ hội lắng nghe và đối thoại với người ứng cử vì thế cũng tăng lên. Quan trọng hơn, sự linh hoạt trong tổ chức giúp vận động bầu cử thích ứng tốt hơn với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Trực tuyến nhưng không được “một chiều”

Điều đáng lưu ý là, dù được tổ chức theo hình thức trực tuyến, trực tiếp kết hợp trực tuyến, nội dung và quy trình hội nghị TXCT vẫn phải tuân thủ đầy đủ các bước theo luật định: từ giới thiệu tiểu sử người ứng cử, trình bày chương trình hành động, đến phần cử tri nêu ý kiến và trao đổi dân chủ, thẳng thắn với người ứng cử. Đây là nguyên tắc quan trọng để bảo đảm hội nghị trực tuyến không bị biến thành buổi “phát biểu qua màn hình”, thiếu tương tác và thiếu chiều sâu.

Thực chất của vận động bầu cử nằm ở đối thoại. Vì vậy, hội nghị TXCT trực tuyến chỉ thực sự có ý nghĩa khi cử tri được tạo điều kiện phát biểu, đặt câu hỏi, gửi kiến nghị và nhận phản hồi trực tiếp từ người ứng cử. Vai trò của người chủ trì hội nghị, thường là đại diện Ban Thường trực Mặt trận Tổ quốc các cấp, vì thế càng trở nên quan trọng: không chỉ điều hành đúng trình tự, mà còn phải khơi gợi thảo luận, phân bổ thời gian hợp lý giữa các điểm cầu, bảo đảm không ai bị “nghe nhiều, nói ít” chỉ vì khoảng cách công nghệ.

Cùng với đó là yêu cầu nghiêm ngặt về điều kiện kỹ thuật, an toàn thông tin và an ninh mạng. Trực tuyến không đồng nghĩa với giản lược; ngược lại, càng phải chuẩn bị kỹ càng hơn, từ đường truyền, thiết bị, nhân sự hỗ trợ đến phương án xử lý sự cố. Khi chính quyền địa phương thực hiện đầy đủ trách nhiệm thông báo rõ ràng về thời gian, nội dung, hình thức và điểm truy cập, cử tri mới có thể tham gia chủ động, thuận lợi và bình đẳng.

Có thể thấy, việc luật hóa hội nghị TXCT trực tuyến là bước tiến phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức bầu cử. Nhưng cũng cần nhấn mạnh rằng, trực tuyến không thay thế trực tiếp, càng không thay thế sự gần dân. Đây là hình thức bổ sung linh hoạt, được áp dụng tùy điều kiện cụ thể, nhằm phục vụ tốt hơn quyền làm chủ của nhân dân. Dù ở hội trường hay trên không gian mạng, điều cử tri mong đợi vẫn không thay đổi: một chương trình hành động khả thi, một thái độ cầu thị và một cam kết trách nhiệm rõ ràng từ người ứng cử. Khi hội nghị TXCT trực tuyến được tổ chức bài bản, dân chủ và thực chất, công nghệ sẽ trở thành cầu nối, chứ không phải rào cản. Và khi đó, mỗi cuộc tiếp xúc - dù trực tiếp hay trực tuyến - đều góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào lá phiếu của mình.

HẠNH PHƯƠNG