'Tiết học Gen Z' mùa 2 của Công an Thủ đô: Lời thức tỉnh từ phía bên kia màn hình

Gần 5000 các học viên ở các cơ sở cai nghiện ma túy của TP Hà Nội đã cùng theo dõi Tiết học Gen Z mùa 2 do CATP Hà Nội tổ chức sáng 21-10

01 · Ở PHÍA BÊN KIA MÀN HÌNH

Những giấc mơ học đường đứt gãy vì “thử một lần”

Về tối, căn phòng làm việc ở Cơ sở cai nghiện ma túy số 1 Hà Nội (thuộc Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an thành phố, xã Yên Bài) chỉ còn tiếng quạt trần. Chiếc ghế gỗ kê sát bàn, quay mặt ra ô cửa sổ chấn song sắt đen sẫm. Người ngồi xuống ghế lần lượt đổi khác. Ô cửa sổ thì vẫn vậy.

15

HỌC VIÊN · 15 TUỔI

Đ.A.T

Đ.A.T ngồi lọt thỏm giữa hai thành ghế. Mười lăm tuổi. Mái tóc buộc thấp sau gáy.

Sáng nay, em ngồi phía dưới nhìn hơn 600 học sinh mặc đồng phục trắng bước xuống từ những chiếc xe buýt hai tầng. Các bạn bằng tuổi em. Các bạn ngồi cạnh bố mẹ, cạnh thầy cô. Em ngồi giữa những người cai nghiện.

“Đáng ra bây giờ em đang được ngồi ở ghế nhà trường, vui đùa cùng các bạn và được bố mẹ đùm bọc”, T. nói nhỏ. “Mà chỉ vì một phút nông nổi, em đã phải gánh chịu hậu quả em không ngờ tới.”

Trong trí nhớ của em, ngôi trường cũ là nơi thầy cô và bạn bè từng thương em, giúp em mỗi khi nhà khó khăn. Hoạt cảnh “Cuộc gọi lúc 0h17’” trên sân khấu sáng nay cũng chẳng xa lạ gì. T. nhận ra ngay câu chuyện của một người bạn ngoài đời. Bạn ấy cũng chỉ vì cãi nhau với gia đình mà tìm đến ma túy.

Tôi hỏi, bước ra khỏi cánh cổng này em muốn làm gì đầu tiên. T. ngập ngừng vài giây. “Nếu mà có thể…”. Em lặp lại cụm từ ấy hai lần rồi mới nói ra điều mình mong. Em muốn xin đi học lại. Lấy tấm bằng. Viết tiếp giấc mơ đang dừng ở tuổi 15.

“

Đáng ra bây giờ em đang được ngồi ở ghế nhà trường, vui đùa cùng các bạn và được bố mẹ đùm bọc.

Đ.A.T, 15 tuổi

25

HỌC VIÊN · 25 TUỔI

N.T.T

Ít phút sau, chiếc ghế gỗ đổi người. N.T.T, 25 tuổi, mặc đồng phục học viên xanh dương.

Hai mươi lăm tuổi. Đúng bằng tuổi “Nam 25 tuổi” trong hoạt cảnh của Tiết học Gen Z mùa 2, chàng trai tiều tụy bước xuống cầu thang trong hoạt cảnh sáng nay để đối diện với chính mình năm 18. Có điều, T. không phải diễn.

Mọi chuyện bắt đầu từ năm nhất đại học. Cậu tân sinh viên khi ấy còn ham chơi. Giống nhân vật Minh trên sân khấu, cậu nghĩ thử một lần cho biết cảm giác. Lần thử ấy lấy mất của T. điểm dừng.

“Bạn bè cùng lớp với em hiện tại làm nhiều ngành nghề khác nhau. Có người làm kinh doanh, có người làm thầy giáo, có người làm bác sĩ”, T. kể với tôi, hai bàn tay đan chặt trên mặt bàn xếp chồng sách vở.

Ngày trước, cả nhóm vẫn hẹn nhau cà phê. Từ khi T. dính vào ma túy tổng hợp, những cuộc gọi thưa dần. Rồi im hẳn.

Anh bảo trên mạng xã hội hiếm ai nói rõ cho người trẻ biết ma túy tổng hợp phá hủy thần kinh nặng nề ra sao. Giá như năm ấy có một người lớn ngồi cạnh, giảng giải cặn kẽ cho anh nghe. Có lẽ anh đã kịp dừng lại.

“

Khi đã sử dụng ma túy thì chúng ta sẽ không có điểm dừng.

N.T.T, 25 tuổi

17

HỌC VIÊN · 17 TUỔI

H.H.A

H.H.A, 17 tuổi, xem chương trình ở sân bóng Phân khu 1 cùng những bạn đồng cảnh ngộ. Lúc mở màn, sân bóng náo nhiệt. Đến khi màn hình chiếu phóng sự về chính các học viên đang lao động, trị liệu trong cơ sở, cả nhóm của A. im phăng phắc. Nhiều người khóc.

Tính đến tối 21/10, A. còn đúng sáu ngày nữa là được về. Hơn năm tháng qua, em học lại mọi thứ, từ bữa ăn, giấc ngủ, nếp sinh hoạt tập thể, đến ý thức trách nhiệm với chính mình.

Chương trình sáng nay nhắc tới bốn điều học viên phải tập, gồm ngủ đúng giờ, làm việc, chịu trách nhiệm và nói thật. A. thú nhận với tôi rằng điều khó nhất là nói thật. Nói thật trong này thì không khó. Cái khó là bước ra ngoài kia, nói với mọi người rằng mình đã bỏ được ma túy, và khiến họ tin. Với em, và với mọi học viên đang cai nghiện, đó là phép thử nặng nề nhất.

“

Việc ra khỏi cơ sở cai nghiện và nói với mọi người rằng chúng em đã từ bỏ được ma túy là điều khó khăn.

H.H.A, 17 tuổi

02 · Ở PHÍA BÊN KIA MÀN HÌNH

Mười giây im lặng của người cha

Chương trình làm cho học trò. Nhưng ở cơ sở cai nghiện, người xem không chỉ có những người trẻ. Có những học viên đã làm cha, làm mẹ, làm ông bà.

48

HỌC VIÊN · 48 TUỔI

V.V.Đ

Tôi hỏi anh V.V.Đ, 48 tuổi, sáng nay nhìn những đứa trẻ mặc đồng phục bước xuống xe buýt, anh nghĩ gì đầu tiên. Anh đáp ngay. Nghĩ đến con.

“Còn gì nữa không anh?”, tôi hỏi tiếp.

Người đàn ông tóc cắt sát, đã điểm bạc, ngồi bất động trước khung cửa sổ sắt. Mười giây trôi qua. Trong phòng chỉ còn tiếng giấy sột soạt và tiếng thở nặng nhọc. Rồi anh cúi đầu, giọng trầm xuống. Lúc ấy anh chỉ nghĩ đến con thôi.

Suốt buổi sáng, anh xem chương trình bằng đôi mắt của một người cha. Các con, các cháu đều biết anh đang ở đâu. Tháng nào chúng cũng lên Yên Bài thăm, dặn bố cố gắng cải tạo tốt để sớm về với gia đình.

Ở điểm cầu Trường THPT Phan Đình Phùng, ca sĩ, nhạc sĩ Dương Trần Nghĩa khuyên cha mẹ hãy làm “đồng phạm” với con, để con dám kể khi mắc lỗi. Anh Đ. ngẫm mãi câu ấy. Nếu sáng nay con anh cũng ngồi trên chuyến xe kia, anh mong con nhìn thấy bố trên màn hình. Và mong con hiểu ma túy tàn phá một đời người như thế nào.

Điều người đàn ông 48 tuổi tiếc nhất là thời gian. Những năm tháng đằng đẵng trong cơ sở cai nghiện. Lẽ ra đó là thời gian dành cho con.

“

Tiếc nhất là thời gian ở trong này. Nó phí, nó mất quá nhiều. Không dành cho con.

V.V.Đ, 48 tuổi

Tiết học Gen Z mùa 2 của CATP Hà Nội mang đến những cảm xúc đặc biệt với những nữ học viên cai nghiện

61

HỌC VIÊN · 61 TUỔI

V.T.L

Ở khu nữ, bà V.T.L, 61 tuổi, ngồi thu mình trên ghế. Tóc bạc quá nửa, buộc gọn sau lưng. Giọng bà nhỏ và khàn, chốc chốc lại đứt quãng vì cơn ho.

Sau cánh cổng này, thứ vây lấy bà là cô đơn, trống vắng. Là nỗi xót xa khi đứa con ở nhà phải gồng gánh thay mẹ. Câu thoại của người mẹ trong hoạt cảnh sáng nay, “có khi cả hai chúng ta đều ở cạnh con mà chẳng ai thật sự bên con”, chạm đúng chỗ đau của bà.

Khi tôi đề nghị bà gửi lời nhắn tới những cô gái trẻ đang được rủ “chơi cho vui”, bà xưng “bà”. Giọng nghẹn lại: Các cháu hãy tránh xa ma túy, đừng thử dù chỉ một lần. Để đời mình không bị giày vò. Để không phải như bà bây giờ, đến tuổi già vẫn ngồi trong cơ sở cai nghiện mà ân hận vì những việc làm thời trẻ.

“

Hãy tránh xa ma túy, đừng thử dù chỉ là một lần, để cuộc sống không bị giày vò và ân hận như bà.

V.T.L, 61 tuổi

43

HỌC VIÊN · 43 TUỔI

P.T.T.N

Chị P.T.T.N, 43 tuổi, xem chương trình cùng chị em cùng tầng. Chị kể với tôi cả phòng lặng đi, rồi bật khóc, khi cô bé 15 tuổi ở cùng đội đứng lên nhận hết lỗi về mình và xin mẹ đừng trách bố.

Cuối chương trình, người phụ nữ 43 tuổi cũng nắn nót viết một lá thư cho chính mình của 5 năm sau. Chị hứa sẽ cải tạo tốt, cai nghiện thành công. Về nhà sống có trách nhiệm với gia đình, bù đắp cho con. Và sống một cuộc đời cho đúng nghĩa.

LÁ THƯ GỬI TƯƠNG LAI

Cai nghiện thành công, trở về sống có trách nhiệm với gia đình, bù đắp cho con.

03 · Ở PHÍA BÊN KIA MÀN HÌNH

Nỗi sợ hai chữ “dị nghị”

Cai được đã khó. Về rồi không quay lại còn khó hơn.

42

HỌC VIÊN · 42 TUỔI

N.D.Đ

Anh N.D.Đ, 42 tuổi, đang ở Cơ sở cai nghiện ma túy số 1 lần thứ ba. Nhìn đám học trò sáng nay, anh nhớ tuổi thơ của mình, cái thuở còn nhiều hoài bão và chưa biết ma túy là gì.

Anh thẳng thắn kể, những lần tái nghiện trước đều bắt đầu ngay ở nhà. Một phút yếu lòng mỗi khi buồn chuyện vợ con. Thêm sự mặc cảm từ gia đình. Thêm lời rủ rê của đám bạn cũ. Vì thế, câu chuyện người phụ nữ tái nghiện vì “một phút buồn phiền” trong chương trình sáng nay như nói hộ anh.

Lần này, anh định học nghề, tìm một công việc ổn định để tự giữ mình. Nhưng điều anh sợ nhất khi về nhà lại không nằm trong tay anh. Đó là hai chữ “dị nghị”. Anh mong gia đình quan tâm, sẻ chia. Mong cộng đồng mở lòng, cho người từng cai nghiện một công việc, để họ không bị đẩy ngược về ngõ cụt.

NỖI SỢ NGÀY TRỞ VỀ

Lần thứ ba vào cơ sở cai nghiện. Điều anh sợ nhất khi trở về là hai chữ “dị nghị”.

Các học viên chăm chú xem Tiết học Gen Z mùa 2 do CATP tổ chức. Với họ câu chuyện mà chương trình kể nó thật với chính hoàn cảnh của mình

45

HỌC VIÊN · 45 TUỔI

T.C.T

Anh T.C.T, 45 tuổi, sắp hoàn thành thời gian cai nghiện. Trong cơ sở, anh được cán bộ tạo điều kiện học nghề hàn. Nhà anh có cửa hàng tạp hóa. Về, anh sẽ phụ giúp việc buôn bán. Còn tay nghề hàn học được trong này là vốn liếng cho cuộc sống sau này.

Xem “Tiết học Gen Z” ngay trước ngày về, tâm thế của anh đã khác hẳn những ngày bỡ ngỡ mới vào. Tôi hỏi anh muốn hứa điều gì với người thân đang đợi ở nhà. Anh T. thoáng cười buồn. Giọng trầm xuống. Trước đây anh đã hứa nhiều rồi. Lần này anh chỉ mong người nhà đợi anh về, để thấy anh thay đổi bằng việc làm, và không quay lại con đường cũ.

LỜI HỨA LẦN NÀY

Không hứa thêm nữa. Chỉ mong người nhà đợi anh về để thấy anh thay đổi bằng việc làm.

04 · Ở PHÍA BÊN KIA MÀN HÌNH

Một tiết học có hai phía người học

Đây là mùa thứ hai Công an TP Hà Nội tổ chức “Tiết học Gen Z”. Mùa 1 mang thông điệp “Tự hào Hà Nội - sống chuẩn an toàn”. Đến mùa 2, chương trình do Ban Chỉ đạo phòng, chống ma túy thành phố triển khai chọn một cách làm khác hẳn. Thay vì giảng về ma túy trong bốn bức tường lớp học, Công an thành phố đưa học sinh và phụ huynh vào tận cơ sở cai nghiện. Điểm cầu ở đó nối trực tiếp với ba trường học và phát trực tuyến tới các trường trên toàn thành phố. Chỉ tính đến hết 30/9, chương trình đã có 6.634 lượt đăng ký tham gia.

Thông điệp ban tổ chức chọn là “Hiểu đúng - Lựa chọn đúng - Sống không ma túy”. Mục đích không phải làm các em sợ hãi. Chương trình muốn trao cho người trẻ một định hướng, và giúp cha mẹ đứng gần con hơn.

PHÍA NÀY

Hàng nghìn học sinh nghe một lời cảnh tỉnh khi mọi thứ còn kịp.

PHÍA BÊN KIA

Gần 5.000 học viên soi lại chính mình, và biết ngoài cánh cổng vẫn có người đang chờ.

Ngồi với tám học viên tối 21/10, tôi nhận ra tiết học ấy có hai phía người học. Phía này là hàng nghìn học sinh, nghe một lời cảnh tỉnh khi mọi thứ còn kịp. Phía kia là gần 5.000 học viên, những người đã đi hết con đường mà chương trình cảnh báo. Với họ, mỗi hoạt cảnh, mỗi câu chuyện trên màn hình là một tấm gương soi lại chính mình. Và là lời nhắc rằng ngoài cánh cổng kia vẫn có người đang chờ.

Ngay trong chương trình, Đại tá Nguyễn Đức Long, Phó Giám đốc Công an thành phố Hà Nội, đã nói với các học viên rằng quá khứ có thể vấp ngã, nhưng tương lai vẫn nằm trong tay mỗi người. Gia đình, xã hội và lực lượng Công an không quay lưng, luôn mở rộng vòng tay để họ làm lại cuộc đời. Ông cũng nhấn mạnh, phòng, chống ma túy không phải trăn trở của riêng một ngành mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Công an thành phố đặt mục tiêu đến hết năm 2026, toàn bộ xã, phường trên địa bàn đạt tiêu chí không ma túy.

Mục tiêu ấy không chỉ nằm ở những chuyên án triệt phá. Nó bắt đầu từ một học trò dám nói “không” trước lời rủ rê. Và từ một người từng nghiện được cộng đồng cho cơ hội làm lại.

Các học viên cai nghiện vẽ chuyến xe gen Z - không ít người trong số họ đã ít nhiều có sự thức tỉnh trong mình...

Cuối buổi trò chuyện, tôi hỏi cả tám học viên cùng một câu, muốn nhắn gì tới các em học sinh trên chuyến xe sáng nay. Tám người, tám độ tuổi, nói cùng một ý.

15 tuổi17 tuổi25 tuổi42 tuổi43 tuổi45 tuổi48 tuổi61 tuổi

LỜI NHẮN CỦA TÁM HỌC VIÊN Tránh xa ma túy.
Đừng thử, dù chỉ một lần.

Học sinh đã nghe câu ấy nhiều lần trên lớp, trên pano. Nhưng khi nó đến từ một cô bé 15 tuổi, từ một người đàn ông vào cai nghiện lần thứ ba, từ một người bà 61 tuổi, nó nặng hơn rất nhiều.

Ở Phân khu 1, H.H.A đang đếm ngược sáu ngày cuối cùng. Rồi em sẽ bước qua cánh cổng sắt, bắt đầu bài tập khó nhất của đời mình. Bài tập nói thật, sống thật ý nghĩa, vì chính mình và những người thân yêu... Đó cũng chính là thông điệp mà Tiết học Gen Z mùa 2 của CATP mang đến phía sau màn hình...