Tiết kiệm 5% trong đấu thầu, lo rủi ro pháp lý trong khoảng trống hướng dẫn

Quảng Trị hỏi, Bộ Tài chính chưa trả lời

Ngày 30/3/2026, Sở Tài chính tỉnh Quảng Trị ban hành công văn số 2230, gửi các sở, ngành, đoàn thể cấp tỉnh và UBND các xã, phường, đặc khu về việc thực hiện giải pháp tiết kiệm 5% khi chỉ định thầu, đấu thầu dự án.

Một phiên đấu giá mỏ khoáng sản ở Quảng Trị - ảnh minh họa.

Trước đó, ngày 14/10/2025, Bộ Tài chính có văn bản số 15929, yêu cầu các địa phương thực hiện giải pháp tiết kiệm 5% trong chỉ định thầu, đấu thầu dự án. Văn bản này của Bộ Tài chính khiến nhiều địa phương lúng túng, vì Luật Đấu thầu không quy định giải pháp tiết kiệm này.

Nhằm có cơ sở áp dụng tiết kiệm 5% trong chỉ định thầu, đấu thầu, ngày 30/12/2025, Sở Tài chính Quảng Trị đã có văn bản gửi Bộ Tài chính, đề nghị hướng dẫn quy trình, cách thức thực hiện và đối tượng áp dụng để đảm bảo phù hợp với quy định pháp luật hiện hành.

Không dừng lại ở đó, mới đây khi Bộ Tài chính lấy ý kiến dự thảo Chỉ thị của Thủ tướng về tăng cường hiệu quả công tác đấu thầu (trong đó có chỉ định thầu -PV), tỉnh Quảng Trị tiếp tục kiến nghị sớm ban hành hướng dẫn cụ thể. Thế nhưng, đến thời điểm này Bộ Tài chính chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể. Trong bối cảnh đó, Quảng Trị buộc phải chọn giải pháp tình thế: Tham khảo các văn bản Bộ Tài chính đã gửi cho một số tỉnh như Thanh Hóa, Sơn La để “nghiên cứu triển khai”.

Mỗi nơi một kiểu ?

Việc một địa phương phải “học theo” cách làm của địa phương khác trong khi chưa có hướng dẫn chính thức đặt ra nhiều vấn đề đáng suy nghĩ.

Theo nội dung văn bản của Sở Tài chính tỉnh Quảng Trị, các đơn vị được yêu cầu: Thông tin cho nhà thầu về chủ trương tiết kiệm 5%; xác định giá gói thầu đúng quy định; khuyến khích nhà thầu tối ưu chi phí, tự nguyện giảm giá; tăng cường quản lý hợp đồng, cắt giảm chi phí không cần thiết.

Nhìn qua, đây là những giải pháp mang tính “khuyến nghị” hơn là quy định mang tính bắt buộc, thiếu các tiêu chí định lượng rõ ràng. Một cán bộ làm công tác đầu tư công tại địa phương (đề nghị không nêu tên) cho rằng: “Không có hướng dẫn cụ thể thì rất khó triển khai đồng bộ. Nếu mỗi nơi hiểu một kiểu thì sẽ dẫn đến rủi ro pháp lý cho cả chủ đầu tư lẫn nhà thầu”.

Điểm đáng chú ý là việc tiết kiệm 5% trong đấu thầu không chỉ đơn thuần là giảm chi phí, mà còn liên quan trực tiếp đến các quy định của Luật Đấu thầu, Luật Ngân sách Nhà nước và hàng loạt văn bản liên quan.

Các địa phương mong muốn, sớm có hướng dẫn cụ thể từ Bộ Tài chính.

Một nhà thầu nêu quan điểm, doanh nghiệp thực hiện theo Luật Đấu thầu, mà trong luật cũng như các văn bản hướng dẫn luật đều không thấy yêu cầu tiết kiệm 5% trong tất cả trường hợp chỉ định thầu. Nếu áp dụng không đúng cách, việc “ép” giảm giá có thể dẫn đến: Nhà thầu giảm chất lượng để bù chi phí; phát sinh tranh chấp hợp đồng; thậm chí là rủi ro pháp lý cho người ký duyệt.

Một chuyên gia trong lĩnh vực đấu thầu nhận định: “Vấn đề không phải là tiết kiệm hay không, mà là tiết kiệm bằng cách nào. Nếu không có hướng dẫn rõ, thì người thực hiện sẽ rất dễ rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan”.

Cần sớm có “luật chơi” rõ ràng

Theo tìm hiểu của phóng viên báo Tiền Phong, liên quan đến chỉ đạo tiết kiệm 5% trong đấu thầu, mỗi địa phương áp dụng một cách khác nhau: Có nơi yêu cầu giảm trực tiếp giá gói thầu; có nơi khuyến khích nhà thầu tự giảm giá khi dự thầu; có nơi lại “lồng ghép” tiết kiệm vào quá trình thương thảo hợp đồng. Tuy nhiên, điểm chung là đều thiếu một khung pháp lý thống nhất từ Trung ương.

Việc Bộ Tài chính gửi các văn bản hướng dẫn riêng lẻ cho từng địa phương (như Thanh Hóa, Sơn La) càng khiến câu chuyện trở nên phân mảnh, thay vì tạo ra một quy chuẩn chung.

Câu chuyện tại Quảng Trị cho thấy một thực tế, trong khi mục tiêu tiết kiệm ngân sách là hoàn toàn cần thiết, thì việc thiếu hướng dẫn cụ thể lại khiến chính sách này trở nên khó thực thi, thậm chí tiềm ẩn rủi ro.

Việc Sở Tài chính tỉnh Quảng Trị phải “thông tin để các đơn vị chủ động thực hiện” cũng cho thấy trách nhiệm đang được “chia nhỏ” xuống các chủ đầu tư, trong khi họ lại là những người cần hướng dẫn rõ ràng nhất.

Khi được hỏi về tính pháp lý cũng như cách thức áp dụng nội dung công văn của Sở Tài chính, ông Lê Hoài Sơn, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Quảng Trị - người ký công văn cho rằng, đang khuyến khích nhiều hơn là bắt buộc. Để thực hiện triệt để tiết kiệm 5% trong chỉ định thầu, đấu thầu thì cần phải có hướng dẫn chính thức từ Bộ Tài chính.

Trao đổi với phóng viên báo Tiền Phong vào đầu tháng 2/2026, lãnh đạo Cục Quản lý đấu thầu, Bộ Tài chính cho biết, sẽ có hướng dẫn thống nhất trên phạm vi toàn quốc, về việc thực hiện tiết kiệm 5% trong đấu thầu, theo chỉ đạo của Chính phủ. Tuy nhiên, đến nay đã qua 2 tháng vẫn chưa có hướng dẫn thống nhất khiến các địa phương rất lúng túng.

Một lãnh đạo địa phương thẳng thắn: “Chúng tôi rất ủng hộ chủ trương tiết kiệm. Nhưng muốn làm đúng thì phải có quy định rõ ràng, nếu không rất khó triển khai”.

Hoàng Nam