Tiết kiệm trong lĩnh vực tư

Tiết kiệm phải gắn với hiệu quả

Từ ngày 1-7, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013. Điểm đáng chú ý là luật mới quy định rõ phạm vi điều chỉnh đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để việc tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ được nhìn nhận là yêu cầu trong khu vực nhà nước mà trở thành một nội dung gắn với hoạt động kinh tế và đời sống xã hội.

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 đã quy định rõ phạm vi điều chỉnh đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân. Ảnh minh hoạ: Thanh Tuấn

Luật sư Phạm Ngọc Thanh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, theo Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025, tiết kiệm được hiểu là quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, bảo đảm đạt được mục tiêu đề ra. Trong khi đó, lãng phí được xác định gắn với việc quản lý, khai thác, sử dụng không hiệu quả, không đạt mục tiêu hoặc thực hiện những hành vi gây lãng phí theo quy định của luật này.

Như vậy, tiết kiệm không đồng nghĩa với cắt giảm bằng mọi giá. Một doanh nghiệp giảm chi phí nhưng làm chất lượng sản phẩm giảm mạnh, mất khách hàng hoặc ảnh hưởng đến an toàn lao động thì chưa thể coi đó là giải pháp tiết kiệm hiệu quả.

Chuyên gia pháp lý đưa ra ví dụ, một cơ sở sản xuất sử dụng máy móc đã quá cũ, thường xuyên hỏng hóc, tiêu hao nhiều điện năng và nguyên liệu. Nếu chỉ tiếp tục sửa chữa nhỏ để tránh khoản đầu tư ban đầu thì trước mắt có thể giảm chi phí, nhưng về lâu dài lại làm tăng chi phí sản xuất, giảm năng suất và phát sinh nhiều tổn thất. Trong trường hợp này, đầu tư đổi mới công nghệ phù hợp có thể là giải pháp tiết kiệm thông qua việc giảm hao phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Luật sư Phạm Ngọc Thanh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng: "Trong thực tế, nhiều khoản lãng phí bắt đầu từ những thói quen rất nhỏ nhưng lặp đi lặp lại trong thời gian dài". Ảnh: Thái An

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân áp dụng nhiều giải pháp nhằm tiết kiệm, chống lãng phí trong sản xuất, kinh doanh.

Trong đó có việc nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tối ưu hóa quy trình sản xuất, tăng năng suất lao động, giảm hao phí; sử dụng sản phẩm tiết kiệm năng lượng, thiết bị sử dụng năng lượng tái tạo và các giải pháp khác mang lại hiệu quả tiết kiệm.

Từ quy định này, mỗi doanh nghiệp có thể bắt đầu từ những việc rất cụ thể như: Kiểm soát định mức nguyên vật liệu; hạn chế sản phẩm lỗi; bảo dưỡng máy móc định kỳ; sử dụng điện, nước hợp lý; số hóa quy trình quản lý; kiểm soát hàng tồn kho; tối ưu vận chuyển và giảm bao bì không cần thiết.

Hộ gia đình, cá nhân cũng là những chủ thể quan trọng

Theo luật sư Phạm Ngọc Thanh, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 cũng hướng đến các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân. Trong thực tế, nhiều khoản lãng phí bắt đầu từ những thói quen rất nhỏ nhưng lặp đi lặp lại trong thời gian dài.

Trong mỗi gia đình, tiền điện, nước, thực phẩm, nhiên liệu, quần áo, đồ gia dụng và nhiều khoản chi tiêu khác đều là nguồn lực cần được sử dụng hợp lý.

Một gia đình có thể tiết kiệm bằng cách sử dụng thiết bị điện đúng nhu cầu, lựa chọn thiết bị có hiệu suất năng lượng phù hợp, hạn chế mua thực phẩm vượt quá nhu cầu, tận dụng những sản phẩm còn giá trị sử dụng và sửa chữa thay vì thay mới khi chưa cần thiết.

Trong tiêu dùng, việc mua một sản phẩm chỉ vì khuyến mại nhưng sau đó không sử dụng cũng là một dạng sử dụng nguồn lực kém hiệu quả. Ngược lại, lựa chọn sản phẩm phù hợp nhu cầu, có độ bền, tiết kiệm năng lượng và có thể tái sử dụng là cách tiêu dùng có trách nhiệm.

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 cũng khuyến khích nhân dân thực hiện nếp sống văn minh, tiết kiệm trong việc cưới, việc tang, lễ hội, văn hóa, thể thao, du lịch và các hoạt động tiêu dùng khác.

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 không chỉ đặt ra các yêu cầu quản lý mà còn khuyến khích sáng kiến và giải pháp tiết kiệm. Tổ chức, cá nhân có giải pháp, sáng kiến mang lại kết quả cụ thể hoặc cung cấp thông tin phát hiện lãng phí đúng sự thật có thể được khen thưởng theo quy định pháp luật.

Đồng thời, hành vi gây lãng phí tùy tính chất, mức độ có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự và phải bồi thường nếu gây thiệt hại theo quy định của pháp luật. Nghị định 266/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1-7, là một trong những văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành luật này.

“Điều quan trọng là mỗi doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân không nên chờ đến khi có thiệt hại mới nghĩ đến chống lãng phí. Cần chủ động nhận diện những khoản chi không cần thiết, những quy trình kém hiệu quả, những tài sản ít được sử dụng và những thói quen tiêu dùng gây hao phí để có biện pháp điều chỉnh", luật sư Phạm Ngọc Thanh chia sẻ.