Tiêu chuẩn hữu cơ: Chuẩn hóa nhận thức, minh bạch thực hành sản xuất

Ông Marco Schluter, Phó Chủ tịch IFOAM - Oganics International trao chứng nhận tiêu chuẩn hữu cơ VOAA là thành viên trong Gia đình tiêu chuẩn IFOAM quốc tế cho VOAA. Ảnh: VOAA

Để làm rõ hơn về bộ tiêu chí chuẩn hữu cơ này, Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA) vừa khai mạc lớp tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ VOAA, nhằm giới thiệu và hướng dẫn áp dụng Tiêu chuẩn cơ sở - TCCS 01:2024/VOAA tới hội viên cùng các tổ chức, cá nhân sản xuất quan tâm đến nông nghiệp hữu cơ.

Thực hiện kế hoạch hoạt động triển khai trong khuôn khổ dự án “Tăng cường năng lực cho Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam” (KVP1052), hợp tác giữa VOAA và Naturland dưới sự tài trợ của SEQUA trong năm 2026, Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA) đã tổ chức chương trình Tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ - TCCS 01:2024/VOAA.

Toàn cảnh lớp tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ VOAA. Ảnh: VOAA

Theo đó, ngày làm việc đầu tiên tập trung vào các nội dung về nông nghiệp hữu cơ thế giới và Việt Nam, khái niệm và nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ, các hệ thống tiêu chuẩn - chứng nhận, cùng phần đi sâu vào các nội dung chi tiết, khác biệt và ý nghĩa của tiêu chuẩn VOAA.

Tham dự lớp tập huấn có TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam; bà Đặng Thị Thúy, Quản lý Dự án KVP, đại diện Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Đức - Naturland tại Việt Nam; cùng các giảng viên chính là bà Từ Thị Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ VOAA, Trưởng Ban Tiêu chuẩn VOAA và ông Bùi Khánh Tùng, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển nông nghiệp hữu cơ (CODAS). Đồng thời, lớp học có sự tham gia của các hội viên của Hiệp hội và các tổ chức, cá nhân sản xuất quan tâm đến nông nghiệp hữu cơ.

Phát biểu khai mạc tại chương trình, TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam chia sẻ: Việc xây dựng tiêu chuẩn cơ sở của Hiệp hội là sự ấp ủ kéo dài nhiều năm, bắt nguồn từ nhu cầu phải có một công cụ thực tiễn để người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp lựa chọn, áp dụng, từ đó minh bạch hóa quá trình sản xuất.

Theo Chủ tịch VOAA, một điểm quan trọng của bộ tiêu chuẩn này là đã được IFOAM Quốc tế công nhận, qua đó tạo thêm lợi thế cho các tổ chức, cá nhân khi lựa chọn áp dụng vào sản xuất và xây dựng niềm tin với thị trường.

TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam phát biểu khai mạc lớp tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ VOAA. Ảnh: VOAA

Cùng chia sẻ tại lễ khai mạc, bà Đặng Thị Thúy, Quản lý Dự án KVP, đại diện Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Đức - Naturland tại Việt Nam gửi lời cảm ơn đến Bộ Phát triển Kinh tế và Hợp tác Liên bang Đức đã hỗ trợ để tổ chức chương trình Tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ. Hoạt động này là một phần trong cấu phần hợp tác giữa Naturland và VOAA với mục đích tăng cường dịch vụ hỗ trợ của Hiệp hội đối với hội viên, giúp Hiệp hội làm lá cờ đầu dẫn dắt ngành nông nghiệp hữu cơ Việt Nam.

Bà Đặng Thị Thúy đánh giá, việc VOAA ban hành bộ tiêu chuẩn riêng là một dấu ấn đáng chú ý, góp phần tăng cường dịch vụ hỗ trợ đối với hội viên và tạo thêm một địa chỉ tin cậy để người tiêu dùng nhận diện sản phẩm trên thị trường. Theo bà Thúy, tiêu chuẩn chỉ thực sự phát huy giá trị khi được lan tỏa tới đúng những người đang trực tiếp sản xuất, kinh doanh và đồng hành với chuỗi hữu cơ.

Theo bà Từ Thị Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ VOAA tập trung làm rõ bản chất của nông nghiệp hữu cơ: Nông nghiệp hữu cơ không thể chỉ được hiểu đơn giản là “không dùng hóa chất”, mà phải được nhìn nhận như một hệ thống sản xuất duy trì sức khỏe của đất, hệ sinh thái và con người. Đồng thời, 4 nguyên tắc Sức khỏe - Sinh thái - Công bằng - Cẩn trọng là nền tảng để xây dựng các tiêu chuẩn hướng dẫn sản xuất hữu cơ; để đạt chứng nhận hữu cơ, cơ sở sản xuất phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn đó trong suốt quá trình sản xuất.

Bà Từ Thị Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ VOAA trình bày các nguyên tắc nền tảng của nông nghiệp hữu cơ tại lớp tập huấn. Ảnh: VOAA

Theo bà Từ Thị Tuyết Nhung, chính bộ tiêu chuẩn là “thước đo” để tạo ra sự minh bạch. Nếu không có tiêu chuẩn, bất cứ ai cũng có thể tự nhận mình làm hữu cơ. Bà Nhung nhấn mạnh, nguyên tắc chung là mục tiêu hướng tới; biện pháp khuyến nghị là những gợi ý thực hành; còn tiêu chuẩn là các yêu cầu cơ bản người sản xuất buộc phải tuân thủ để được cấp chứng nhận.

Ông Bùi Khánh Tùng, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển nông nghiệp hữu cơ (CODAS) nhấn mạnh: Một sự khác biệt rất dễ gây nhầm lẫn trên thị trường hiện nay, sản phẩm “tự nhiên” không đồng nghĩa với sản phẩm “hữu cơ”. Theo ông Tùng, sản phẩm hữu cơ là kết quả của một hệ thống có quản lý, có tiêu chuẩn, có kiểm soát và có hồ sơ truy xuất, chứ không chỉ là sản phẩm được quảng bá bằng những khái niệm chung chung.

Ông Bùi Khánh Tùng, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển nông nghiệp hữu cơ (CODAS) chia sẻ về vai trò của tiêu chuẩn VOAA trong sản xuất và nhận diện sản phẩm hữu cơ. Ảnh: VOAA

Ông Bùi Khánh Tùng cũng cho rằng, một trong những “nút thắt” lớn của thị trường hiện nay là niềm tin của người tiêu dùng, khi quá nhiều khái niệm như “rau sạch”, “rau an toàn”, “VietGAP” và “hữu cơ” đang cùng tồn tại trên thị trường nhưng không phải lúc nào cũng được giải thích minh bạch.

Về mặt định nghĩa, nông nghiệp hữu cơ là hệ thống sản xuất tuân thủ tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ, bảo vệ, duy trì và làm tăng sức khỏe đất đai, môi trường sinh thái và con người thông qua việc loại trừ các đầu vào hóa học tổng hợp. Các giảng viên tại lớp đào tạo cũng đã phân biệt rõ khái niệm sản xuất song song là cùng một cơ sở vừa sản xuất hữu cơ vừa sản xuất thông thường đối với cùng loại sản phẩm mà không thể phân biệt trực quan, trong khi sản phẩm hữu cơ là sản phẩm được sản xuất, sơ chế, chế biến, bao gói phù hợp với các tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ.

Một nội dung được học viên trao đổi sôi nổi là quản lý sâu bệnh. Từ phần thảo luận và hỏi đáp tại lớp, ông Nguyễn Văn Phi (Hợp tác xã nhãn lồng Bảo Tiến) nêu băn khoăn về áp lực sâu bệnh và giới hạn của thuốc sinh học trong thực tế sản xuất.

Trao đổi lại, các giảng viên nhấn mạnh tư duy của sản xuất hữu cơ không phải là “tiêu diệt” sâu bệnh bằng mọi giá, mà là quản lý sâu bệnh thông qua việc xây dựng hệ sinh thái khỏe, đất khỏe, cây khỏe, đa dạng sinh học cao để tăng thiên địch và giảm áp lực dịch hại. Cách tiếp cận này cũng thống nhất với tiêu chuẩn VOAA khi yêu cầu hệ thống sản xuất phải áp dụng đồng bộ các biện pháp sinh học, canh tác và phòng ngừa chủ động trước khi nghĩ tới các đầu vào hỗ trợ.

Các phiên thảo luận thu hút sự tham gia của học viên. Ảnh: VOAA

Một điểm được các giảng viên nhấn mạnh là cách tuyên bố và ghi nhãn sản phẩm. Theo bà Từ Thị Tuyết Nhung, bất cứ nông dân nào cũng có thể áp dụng tiêu chuẩn để tuyên bố thực hành sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ VOAA; khi được công nhận chuyển đổi bằng văn bản thì có thể tuyên bố đang chuyển đổi hữu cơ; chỉ khi quá trình sản xuất được đánh giá tuân thủ đầy đủ tiêu chuẩn thì sản phẩm mới được gọi là hữu cơ và được phép in nhãn tiêu chuẩn.

Nhìn lại toàn bộ ngày làm việc đầu tiên, lớp tập huấn của VOAA không chỉ dừng lại ở việc phổ biến một bộ tiêu chuẩn kỹ thuật, mà đã đặt ra một vấn đề rộng hơn: làm thế nào để minh bạch hóa sản xuất hữu cơ, chuẩn hóa cách gọi tên sản phẩm và củng cố niềm tin thị trường trong bối cảnh người tiêu dùng đang đứng trước quá nhiều khái niệm na ná nhau.

Minh Tuệ/ Báo Tin tức và Dân tộc