Tiêu dùng bền vững: Hoàn thiện chính sách để biến nhận thức thành hành động

Toàn cảnh Diễn đàn chiều 15/10. Ảnh: Anh Nguyễn/Bnews/vnanet.vn

Tiêu dùng bền vững là một yêu cầu tất yếu trên hành trình hướng tới phát triển bền vững, chuyển đổi xanh và hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng "0" của Việt Nam vào năm 2050 (Net Zero). Vì vậy, việc sớm hoàn thiện các chính sách đồng bộ để biến nhận thức tiêu dùng bền vững thành hành động thực chất chính là một trong các giải pháp quan trọng nhất.

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt, nguyên Phó Viện trưởng phụ trách Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VERP), Trưởng nhóm Nghiên cứu vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

*Giá sản phẩm xanh vẫn cao

Tại Diễn đàn tiêu dùng bền vững năm 2026 "Tiêu dùng trách nhiệm-tiết kiệm năng lượng-bảo vệ tương lai" chiều 15/10 tại Hà Nội, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt, nguyên Phó Viện trưởng phụ trách Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VERP), Trưởng nhóm Nghiên cứu vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, để thực hiện cam kết Net Zero và phát triển bền vững, Việt Nam đã có rất nhiều chương trình, chính sách và chiến lược nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh, sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả với doanh nghiệp; đồng thời cũng có những chính sách khuyến khích người dân sử dụng các sản phẩm tiêu dùng, dịch vụ tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường, những sản phẩm trên nền tảng kinh tế tuần hoàn.

Tuy nhiên, "những chính sách kích cầu tiêu dùng bền vững, những chính sách để người dân tin tưởng sử dụng các sản phẩm năng lượng xanh, thân thiện với môi trường vẫn còn hạn chế". Thực tế cho thấy, giá thành của những sản phẩm xanh hiện vẫn cao hơn so với sản phẩm truyền thống nên chưa thực sự khuyến khích được doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào sản xuất xanh và tiêu dùng bền vững, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt chỉ rõ.

Cùng quan điểm này, ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam cho rằng tiêu dùng bền vững phải trở thành lựa chọn thuận tiện, hợp lý và có lợi cho người dân. "Không thể chỉ kêu gọi người tiêu dùng sống xanh trong khi sản phẩm xanh còn đắt, khó tiếp cận hoặc thiếu thông tin đáng tin cậy". Chính sách cần tạo điều kiện để hàng hóa tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường có sức cạnh tranh tốt hơn, để người dân thấy rằng tiêu dùng bền vững không chỉ có lợi cho xã hội mà còn tiết kiệm chi phí, nâng cao chất lượng cuộc sống của chính mình.

Trong khi đó, Tiến sĩ Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội khẳng định người tiêu dùng chỉ có thể đưa ra lựa chọn có trách nhiệm khi được tiếp cận thông tin minh bạch, sản phẩm an toàn, chất lượng và có giá cả phù hợp.

Tiến sĩ Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phát biểu tại Diễn đàn. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

*Hoàn thiện hệ thống chính sách

Theo ông Tạ Đình Thi, để thúc đẩy tiêu dùng bền vững, cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào tuyên truyền, vận động sang cách tiếp cận đồng bộ hơn, trong đó pháp luật, cơ chế thị trường và trách nhiệm xã hội cùng tạo động lực cho sự thay đổi.

Theo đó, giải pháp quan trọng chính là tiếp tục hoàn thiện đồng bộ thể chế, chính sách và nâng cao hiệu lực giám sát. Cụ thể, cần khẩn trương rà soát, sửa đổi và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kỷ nguyên số. Cùng đó là đẩy mạnh chính sách mua sắm công xanh để cơ quan nhà nước đi đầu trong việc lựa chọn các sản phẩm tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục tăng cường hoạt động giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật về môi trường, chuyển đổi năng lượng và bảo vệ người tiêu dùng bảo đảm các quy định pháp luật thực sự đi vào cuộc sống một cách hiệu quả. Đặc biệt là tiến hành giám sát tính trung thực của thông tin sản phẩm và hiệu quả thực tế của chính sách mua sắm công xanh, ông Tạ Đình Thi nhấn mạnh.

Nhìn nhận từ góc độ chính sách trong mối liên hệ giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt cho rằng cần kết nối việc hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất với việc tạo ra cầu tiêu dùng để kích hoạt thị trường sản phẩm xanh, sản phẩm sử dụng năng lượng tái tạo hoặc năng lượng sạch. "Đối với doanh nghiệp, điều quan trọng là phải có một thị trường và cầu đủ lớn để doanh nghiệp sẵn sàng bỏ ra chi phí đầu tư ban đầu nhằm chuyển đổi công nghệ, cũng như chuyển đổi mô hình sản xuất". Vì vậy, các chính sách cần đồng bộ, nhất là trong quá trình sửa các luật hiện nay.

Cũng theo Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt, trong kỳ họp lần này, Quốc hội sẽ sửa Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như rà soát, sửa đổi những luật liên quan đến các chương trình hỗ trợ về thuế, tín dụng cho doanh nghiệp, cũng như những chương trình liên quan đến đấu thầu và tài chính công của Nhà nước.

"Nếu những luật này có thể kết nối với nhau thì hoạt động hỗ trợ đầu tư của Nhà nước, tiêu dùng xanh của Nhà nước, cùng với sự hỗ trợ doanh nghiệp về thuế, phí khi doanh nghiệp tạo ra những sản phẩm, dịch vụ thân thiện với môi trường, tiết kiệm năng lượng hoặc sử dụng năng lượng tái tạo, sẽ giúp kết nối chính sách chuyển dịch năng lượng với nhu cầu của doanh nghiệp trong đổi mới công nghệ, đổi mới hoạt động sản xuất, kinh doanh, hướng tới sản phẩm và dịch vụ tiêu dùng xanh", Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh.

Đề xuất các giải pháp để thúc đẩy tiêu dùng bền vững, ông Nguyễn Đình Thắng, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội khẳng định cần lồng ghép các chính sách ưu đãi thuế, phí, hoặc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi cho các dự án đầu tư vào hạ tầng xanh, công nghệ tiết kiệm năng lượng và năng lượng tái tạo. Cùng đó, cần có cơ chế giám sát tuân thủ các quy định pháp luật về sử dụng năng lượng tiết kiệm, sản xuất và tiêu dùng bền vững cùng với đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền, nâng cao năng lực của doanh nghiệp hướng tới chuyển đổi xanh, bền vững.