Tiêu thụ điện lập kỷ lục, mỗi năm miền Bắc cần thêm một 'thủy điện Hòa Bình'?

Kỷ lục điện bị phá vỡ ngay từ đầu mùa hè

Tại Tọa đàm “Đảm bảo cung ứng điện mùa khô năm 2026” do Báo Xây dựng tổ chức chiều 10/6, ông Nguyễn Anh Tuấn - đại diện Ban Điều hành Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) - cho biết hệ thống điện vừa trải qua hai đợt nắng nóng gay gắt, đặc biệt là giai đoạn từ ngày 23-28/5 với nền nhiệt cao kỷ lục trong nhiều năm.

Đợt nắng nóng này đã liên tiếp phá vỡ các kỷ lục về công suất và sản lượng điện tiêu thụ của cả nước cũng như khu vực miền Bắc.

Theo ông Tuấn, trong 5 tháng đầu năm, tổng sản lượng điện toàn hệ thống đạt 138,9 tỷ kWh, tăng khoảng 8,9% so với cùng kỳ năm 2025 và cao hơn khoảng 2 tỷ kWh so với phương thức vận hành được xây dựng từ cuối năm trước.

Đáng chú ý, ngày 28/5 ghi nhận mức tiêu thụ điện cao nhất từ trước đến nay với sản lượng khoảng 1,2 tỷ kWh/ngày và công suất cực đại toàn hệ thống lên tới gần 58.000 MW, tăng 5,6% so với mức kỷ lục của năm 2025.

Ông Nguyễn Anh Tuấn - đại diện Ban Điều hành NSMO.

Riêng miền Bắc tiêu thụ tới khoảng 630 triệu kWh, chiếm hơn một nửa nhu cầu điện cả nước. Công suất cực đại của khu vực lần đầu tiên chạm ngưỡng 30.000 MW, cao hơn khoảng 6,3% so với năm trước.

"Chỉ riêng mức tăng công suất của miền Bắc trong một năm đã tương đương quy mô một nhà máy thủy điện Hòa Bình. Nói cách khác, mỗi năm miền Bắc cần thêm một nhà máy thủy điện Hòa Bình mới có thể đáp ứng được tốc độ tăng trưởng phụ tải hiện nay", ông Tuấn nhận định.

Theo ông Tuấn, điều đáng lo ngại là nếu như năm 2025 kỷ lục tiêu thụ điện xuất hiện vào tháng 8 thì năm nay, khi mùa hè mới chỉ bắt đầu, các kỷ lục này đã bị phá vỡ ngay từ cuối tháng 5. Đặc biệt, thách thức hiện nay không nằm ở một nhà máy hay một đường dây truyền tải cụ thể mà là áp lực tổng hợp từ nhiều yếu tố: Phụ tải tăng nhanh trong khi nguồn điện mới cần nhiều năm để bổ sung; nguy cơ El Nino quay trở lại khiến nắng nóng kéo dài, thủy điện thiếu nước; cùng với sự mất cân đối nguồn điện giữa các vùng miền khiến miền Bắc phụ thuộc lớn vào hệ thống truyền tải 500 kV Bắc - Nam.

"Trong khi đó, nguồn dự phòng của hệ thống ngày càng thu hẹp do các tổ máy phải vận hành liên tục ở cường độ cao trong mùa nắng nóng. Đây sẽ là thách thức rất lớn đối với công tác bảo đảm cung ứng điện từ nay đến hết năm 2026 và cả năm 2027", ông Tuấn nói.

Huy động nguồn điện giá cao để giữ điện cho nền kinh tế

Ông Bùi Quốc Hùng - Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương - đánh giá, việc nắng nóng đến sớm và kéo dài đã khiến hệ thống điện phải vận hành trong trạng thái căng thẳng hơn dự kiến. Theo ông Hùng, dù các nguồn thủy điện, nhiệt điện than, tua-bin khí, điện gió và năng lượng tái tạo đều được huy động ở mức rất cao, hệ thống vẫn phải sử dụng thêm các nguồn điện có chi phí đắt đỏ như dầu và LNG để đáp ứng nhu cầu phụ tải.

Tuy nhiên, việc duy trì công suất cao liên tục cũng làm gia tăng rủi ro vận hành. Với thủy điện, việc phát điện kéo dài ở mức lớn khiến lượng nước dự trữ suy giảm, ảnh hưởng khả năng dự phòng của hệ thống. Trong khi đó, các tổ máy nhiệt điện than dễ phát sinh sự cố kỹ thuật khi vận hành liên tục ở tải cao.

Ông Bùi Quốc Hùng - Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương.

Để chuẩn bị cho mùa cao điểm, Bộ Công Thương đã tổ chức kiểm tra gần 20 nhà máy điện trên cả nước. Kết quả cho thấy nhiều tổ máy khi phát tối đa công suất đã phát sinh các vướng mắc liên quan đến môi trường, giấy phép hoạt động điện lực hoặc quy định về khai thác, sử dụng nguồn nước.

"Một số nhà máy nhiệt điện lâu năm gặp khó khăn trong việc đáp ứng tiêu chuẩn khí thải khi chạy tải cao. Một số nhà máy thủy điện lại bị giới hạn bởi quy định về sử dụng nguồn nước. Không chỉ các nhà máy điện, hệ thống lưới truyền tải cũng chịu áp lực lớn khi phụ tải tăng đột biến. Nguy cơ quá tải cục bộ trên một số tuyến đường dây và trạm biến áp luôn hiện hữu trong các đợt nắng nóng cực đoan”, ông Hùng cho biết.

Ông Ngô Sơn Hải - Phó Tổng Giám đốc EVN - cho biết, trước những thách thức hiện nay, EVN đang chủ động chuẩn bị nguồn nhiên liệu cho các nhà máy điện từ nhiều tháng trước. Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gia tăng rủi ro đối với chuỗi logistics và vận tải biển quốc tế, EVN đã làm việc với các đối tác cung cấp than nhằm bảo đảm nguồn cung ổn định cho các nhà máy nhiệt điện...

"Trong đợt nắng nóng vừa qua, các nhà máy điện của EVN đều được bảo đảm đủ nhiên liệu. Chúng tôi đã chuẩn bị đầy đủ nguồn than cho các tháng cao điểm tới, bảo đảm không để xảy ra gián đoạn phát điện do thiếu nhiên liệu", ông Hải khẳng định.