Tiêu thụ tăng trưởng 2 chữ số: Thép xây dựng dựa vào 'sân nhà'

Thị trường nội địa trở thành trụ cột tăng trưởng

Theo Báo cáo thị trường nội địa năm 2025 của Bộ Công Thương, hoạt động sản xuất và tiêu thụ thép xây dựng đang vận hành trong một khung khổ quản lý đã có nhiều thay đổi so với giai đoạn trước. Nếu như trước đây, sản xuất và phân phối thép được quản lý theo quy hoạch ngành, thì từ ngày 1/1/2019, khi Luật Quy hoạch số 21/2017/QH14 có hiệu lực, quy hoạch ngành sản phẩm, trong đó có ngành thép đã được bãi bỏ. Thép xây dựng hiện được quản lý theo các quy chuẩn, tiêu chuẩn chung như nhiều mặt hàng công nghiệp khác.

Trong bối cảnh đó, để bảo vệ sản xuất trong nước và thị trường nội địa, Bộ Công Thương đã triển khai đồng bộ các biện pháp phòng vệ thương mại theo quy định của Luật Quản lý ngoại thương. Nhiều quyết định áp dụng và gia hạn biện pháp tự vệ, chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại đối với phôi thép, thép dài, thép cuộn và thép dây nhập khẩu đã được ban hành trong các năm 2016, 2019, 2020 và 2023. Các biện pháp này góp phần hạn chế cạnh tranh không lành mạnh từ thép nhập khẩu, tạo dư địa nhất định cho doanh nghiệp trong nước ổn định sản xuất và tiêu thụ, đặc biệt là ở thị trường nội địa.

Tiêu thụ tăng trưởng 2 chữ số là yếu tố thúc đẩy sản xuất mặt hàng thép trong năm vừa qua. Ảnh minh họa

Về nguồn cung, số liệu của Hiệp hội Thép Việt Nam cho thấy, năng lực sản xuất thép xây dựng trong nước hiện đạt khoảng 14 triệu tấn mỗi năm, đủ đáp ứng 100% nhu cầu tiêu dùng nội địa và một phần cho xuất khẩu. Cả nước có gần 40 doanh nghiệp sản xuất thép xây dựng cùng một số cơ sở sản xuất dân doanh. Thị phần tiêu thụ tập trung chủ yếu ở một số doanh nghiệp lớn, trong đó Hòa Phát chiếm khoảng 35 - 38%, Tổng Công ty Thép Việt Nam 10 - 11%, Việt Đức 5 - 6%, Vinakyoei 4 - 5%, phần còn lại thuộc về các doanh nghiệp khác.

Dự kiến trong năm 2025, sản lượng thép xây dựng đạt xấp xỉ 13 triệu tấn, tăng 10,7% so với năm 2024. Đây được xem là mức tăng khá tích cực trong bối cảnh ngành thép vẫn đang đối mặt với nhiều sức ép từ thị trường bên ngoài. Đáng chú ý, mức tăng trưởng này gắn chặt với sự phục hồi và mở rộng của thị trường nội địa, nơi nhu cầu thép phục vụ xây dựng dân dụng và các dự án công trình tiếp tục gia tăng.

Về tiêu thụ, tổng lượng thép xây dựng tiêu thụ trong năm 2025 dự kiến đạt 13,27 triệu tấn, tăng 11,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, tăng trưởng chủ yếu đến từ thị trường nội địa với mức tăng lên tới 18,1%. Ngược lại, xuất khẩu thép xây dựng giảm mạnh, ước giảm khoảng 23%, do các rào cản thương mại và xu hướng bảo hộ gia tăng tại nhiều thị trường trên thế giới. Thực tế này cho thấy vai trò “bệ đỡ” ngày càng rõ nét của thị trường trong nước đối với ngành thép xây dựng.

Cùng với tiêu thụ tăng, giá bán thép xây dựng trong nước năm 2025 có nhiều đợt điều chỉnh tăng giảm đan xen, song xu hướng chung là giảm. Do Việt Nam vẫn phải nhập khẩu phần lớn nguyên liệu đầu vào như quặng sắt và phế liệu, giá thép trong nước chịu ảnh hưởng đáng kể từ biến động giá nguyên liệu nhập khẩu.

Nhiều yếu tố tác động đến sản xuất và tiêu thụ thời gian tới

Bên cạnh những tín hiệu tích cực từ thị trường nội địa, ngành thép xây dựng vẫn đang đứng trước nhiều yếu tố tác động đan xen, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và tiêu thụ trong thời gian tới.

Tại Báo cáo thị trường nội địa năm 2025, Bộ Công Thương chỉ rõ, trước hết là áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các doanh nghiệp trong nước. Dù nhu cầu nội địa phục hồi, năng lực sản xuất toàn ngành vẫn lớn hơn nhu cầu tiêu thụ thực tế. Nhiều nhà máy chưa thể vận hành hết công suất, buộc doanh nghiệp phải đẩy mạnh tiết giảm chi phí, nâng cao hiệu quả quản trị và điều chỉnh giá bán để giữ thị phần. Cạnh tranh vì thế không chỉ nằm ở sản lượng, mà ngày càng chuyển sang bài toán hiệu quả và khả năng thích ứng.

Thứ hai, xu hướng bảo hộ thương mại và các rào cản thuế quan tại nhiều quốc gia tiếp tục gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu thép. Theo số liệu của Cục Hải quan, lũy kế đến nửa đầu tháng 11/2025, xuất khẩu sắt thép các loại của Việt Nam đạt 8,84 triệu tấn, giảm khoảng 22% so với cùng kỳ năm 2024. Khi cánh cửa xuất khẩu thu hẹp, nhiều doanh nghiệp buộc phải quay lại tập trung vào thị trường nội địa. Tuy nhiên, “sân nhà” cũng không hoàn toàn dễ dàng, bởi sức cầu dù tăng nhưng chưa đủ để hấp thụ hết công suất dư thừa của toàn ngành.

Một yếu tố khác là áp lực cạnh tranh từ thép Trung Quốc. Việc Trung Quốc gia tăng xuất khẩu thép ra thị trường thế giới, trong đó có khu vực Đông Nam Á, tạo thêm sức ép đối với thép Việt Nam cả về giá lẫn thị phần. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp trong nước phải liên tục theo dõi diễn biến thị trường và điều chỉnh chiến lược sản xuất, tiêu thụ cho phù hợp.

Ngoài ra, xu hướng sản xuất xanh và trung hòa carbon đang trở thành yêu cầu tất yếu. Các doanh nghiệp thép Việt Nam không chỉ đối mặt với áp lực chuyển đổi công nghệ để giảm phát thải, mà còn phải chuẩn bị để đáp ứng các cơ chế mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu. CBAM đã được thí điểm từ tháng 10/2023 và sẽ chính thức áp dụng đầy đủ từ năm 2026, tạo ra thách thức không nhỏ đối với các doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu.

Ở góc độ thị trường, hệ thống phân phối thép xây dựng cũng đang có những thay đổi đáng chú ý. Mô hình phân phối truyền thống từ nhà máy đến đại lý cấp 1, cấp 2 rồi tới công trình và người tiêu dùng vẫn là luồng chính. Tuy nhiên, các nhà sản xuất lớn đang có xu hướng mở rộng và đồng thời thắt chặt hệ thống đại lý cấp 1 độc quyền, nhằm đảm bảo đầu ra ổn định, kiểm soát giá bán lẻ và hạn chế đầu cơ. Song song với đó, quá trình số hóa đang dần được áp dụng trong quản lý kho, theo dõi đơn hàng và tối ưu vận chuyển, góp phần nâng cao tính cạnh tranh và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường.

Có thể thấy, năm 2025 mức tăng trưởng 2 chữ số của mặt hàng thép xây dựng chủ yếu dựa vào sức cầu nội địa. Sang năm 2026 với nhiều dự án hạ tầng giao thông, xây dựng lớn tiếp tục được triển khai, kỳ vọng sẽ tạo lực đẩy mạnh mẽ hơn cho mặt hàng này tăng trưởng.

Hải Linh