Tìm giải pháp kéo 1,6 triệu thanh niên '3 không' trở lại thị trường lao động
Trong khi nhiều doanh nghiệp chật vật trong việc tìm kiếm và giữ chân nhân sự phù hợp, Việt Nam lại đang có tới 1,6 triệu thanh niên rơi vào tình trạng "3 không", gồm không việc làm, không học tập và không đào tạo. Tỷ lệ thanh niên "3 không" không chỉ phản ánh những khoảng trống trong quá trình chuyển tiếp từ giáo dục ra thị trường lao động, mà còn là sự lãng phí lớn về nguồn lực cho tăng trưởng...

Lao động trẻ tìm hiểu thông tin việc làm tại Sàn giao dịch việc làm Hà Nội. Ảnh: Thu Hằng.
Theo dữ liệu của Cục Thống kê, quý 3/2026, cả nước ghi nhận khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15 đến 24 tuổi không có việc làm, không tham gia học tập và không tham gia đào tạo (NEET). Điều này phản ánh những khoảng trống trong quá trình chuyển tiếp từ giáo dục sang việc làm, đồng thời cho thấy dư địa lớn để khai thác hiệu quả hơn nguồn nhân lực trẻ của Việt Nam.
Trao đổi với VnEconomy, bà Nguyễn Thu Trang, Giám đốc Thương hiệu Manpower (Manpower Việt Nam) đã phân tích nguyên nhân và đề xuất loạt giải pháp tháo gỡ thực trạng này.
THIẾU LAO ĐỘNG KỸ NĂNG, THỪA THANH NIÊN "3 KHÔNG"
Điều gì dẫn đến nghịch lý doanh nghiệp thiếu lao động có kỹ năng, trong khi khoảng 1,6 triệu thanh niên Việt Nam thuộc nhóm không có việc làm, không tham gia học tập và đào tạo (NEET), thưa bà?
NEET (Not in Education, Employment, or Training) là một khái niệm không mới, và đã sử dụng rộng rãi từ những năm 2000 bởi nhiều tổ chức quốc tế cũng như quốc gia trên toàn cầu như một chỉ số để phản ánh mức độ hấp thụ lao động của nền kinh tế, khả năng tiếp tục tham gia đào tạo, và độ ổn định trong quá trình chuyển tiếp từ học tập sang làm việc.
Tỷ lệ NEET của Việt Nam hiện chiếm 11,2% tổng dân số thanh niên cùng độ tuổi (15-24), tương đương 1,6 triệu người. Đây không phải là con số lớn nếu so sánh với mức trung bình của Đông Nam Á - Thái Bình Dương (16,3%), tuy nhiên là cao nếu so với nhiều thị trường phát triển hơn như Nhật Bản (3,1%), hay Singapore (3,8%).
Dưới góc độ thực tiễn của doanh nghiệp, có một vài lý do chính dẫn đến tình trạng thanh niên “3 không”.
Thứ nhất, thiếu thông tin về nhu cầu kỹ năng của thị trường lao động. Không ít người trẻ, người mới tham gia thị trường lao động không nắm rõ doanh nghiệp thực sự cần kỹ năng nào. Tình trạng này càng trở nên rõ nét trong bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh, đặc biệt dưới tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các yếu tố bất ổn vĩ mô, khiến yêu cầu đối với từng vị trí việc làm liên tục thay đổi.
Thứ hai, khoảng trống cơ hội việc làm đầu tiên. Nhiều nhiệm vụ cơ bản trước đây thường được giao cho thực tập sinh hoặc nhân sự mới vào nghề, nay có thể được thực hiện hiệu quả hơn nhờ AI. Thay vì tuyển người để học việc, doanh nghiệp có xu hướng tìm kiếm ứng viên đã có kinh nghiệm nhất định, và sở hữu bộ kỹ năng rộng hơn.
Kết nối việc làm bền vững không dừng ở việc giúp người lao động tìm được công việc đầu tiên. Đó còn là sự đồng hành lâu dài để họ thích nghi, được trao cơ hội phát triển, theo kịp quá trình chuyển đổi và không bị bỏ lại phía sau.
Bà Nguyễn Thu Trang Giám đốc Thương hiệu Manpower, Manpower Việt Nam

Theo Khảo sát Xu hướng Tuyển dụng của ManpowerGroup 2026, 20% doanh nghiệp tại Việt Nam tham gia khảo sát ghi nhận mức độ tuyển dụng nhân sự mới vào nghề đã giảm so với năm 2025.
Những lý do chính được các doanh nghiệp này đưa ra là do áp lực chi phí, khiến doanh nghiệp cần ứng viên có khả năng bắt nhịp nhanh với công việc.
Lý do nữa là sự gia tăng của tự động hóa, AI, làm giảm số vị trí phù hợp nhân sự mới vào nghề, hay ứng viên trẻ thiếu kinh nghiệm cần thiết. Điều này phần nào hạn chế cơ hội việc làm đầu tiên, khiến người trẻ khó có được cơ hội đầu tiên để tích lũy kinh nghiệm và phát triển nghề nghiệp.
Thứ ba, thiếu sự hỗ trợ xuyên suốt. Nhiều chương trình hiện nay, ở cả khu vực công và doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào đào tạo kỹ năng ban đầu hoặc giới thiệu việc làm, song chưa theo sát người lao động trong giai đoạn hòa nhập và duy trì việc làm. Điều này khiến không ít lao động dù đã được đào tạo và tìm được việc, vẫn gặp khó khăn trong việc thích nghi và gắn bó lâu dài với công việc.
THU HẸP KHOẢNG CÁCH CUNG - CẦU LAO ĐỘNG
Vậy theo bà đâu là những giải pháp căn cơ để sớm cải thiện tỷ lệ thanh niên “3 không”, thu hẹp khoảng cách giữa kỹ năng của lực lượng lao động trẻ và nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp?
Với những nguyên nhân trên, từ góc độ doanh nghiệp, chúng tôi đề xuất 3 nhóm giải pháp chính để sớm cải thiện tỷ lệ thanh niên “3 không”.
Đầu tiên, cần nâng cao chất lượng hướng nghiệp và giáo dục từ sớm. Nên đưa các hoạt động hướng nghiệp trở thành một phần xuyên suốt theo từng cấp học, thay vì chỉ thực hiện ở giai đoạn cuối cấp.
Ví dụ, bậc tiểu học tập trung vào nhận biết nghề nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm, trò chơi, gặp gỡ người làm nghề. Bậc trung học cơ sở giúp học sinh khám phá sở thích, năng lực và làm quen các nhóm ngành. Bậc trung học phổ thông hỗ trợ định hướng cụ thể giữa học đại học, học nghề hoặc đi làm sớm, hoặc trau dồi các kỹ năng cần thiết…

Người lao động tìm kiếm cơ hội việc làm qua thông tin đăng tuyển của doanh nghiệp. Ảnh: Thu Hằng.
Đồng thời, tăng cường các chương trình trải nghiệm nghề nghiệp thực tế hơn, kết nối nhà trường với thị trường lao động, chẳng hạn ngày hội việc làm, workshop kỹ năng, tham quan làng nghề, doanh nghiệp, trải nghiệm một ngày làm việc…
Thứ hai, mở rộng khả năng tiếp cận cơ hội học tập, đào tạo và việc làm cho tất cả các nhóm, áp dụng chiến lược DEIB (đa dạng – công bằng - hòa nhập – gắn kết).
Theo đó, cần ưu tiên tiếp cận và trao cơ hội cho các nhóm yếu thế như thanh niên nông thôn, vùng sâu vùng xa, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật và người có nhu cầu giáo dục đặc biệt. Thu hẹp khoảng cách về cơ hội tiếp cận giữa thành thị và nông thôn, hay hỗ trợ phụ nữ tham gia thị trường lao động thông qua các chính sách về chăm sóc trẻ em, đào tạo nghề linh hoạt và việc làm phù hợp, cũng cần được chú trọng.
Đặc biệt, cần khuyến khích phụ nữ tham gia cả những ngành STEM mà trước giờ vốn có tỷ lệ lao động nữ tham gia rất thấp (nữ giới chỉ chiếm gần 29% lao động STEM chung toàn cầu).
Thứ ba, tăng cường kết nối giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Tập trung vào xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, cơ sở đào tạo nghề và doanh nghiệp để việc đào tạo kỹ năng đáp ứng sát hơn với nhu cầu thực tế.
Cùng với đó, cần tăng cường hệ thống thông tin thị trường lao động để người trẻ ở mọi vùng miền tiếp cận dễ dàng hơn với cơ hội việc làm, xu hướng tuyển dụng. Như vậy, khi người trẻ được trang bị đúng kỹ năng và tiếp cận đúng cơ hội, khoảng cách giữa cung và cầu lao động sẽ dần được thu hẹp.
