Tìm giải pháp tăng tốc phát triển công nghiệp bán dẫn

Dù Việt Nam đã có những bước tiến ban đầu trong phát triển công nghiệp bán dẫn, hình thành đội ngũ kỹ sư thiết kế vi mạch, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp, dự án đầu tư... nhưng năng lực R&D, khả năng phát triển sản phẩm công nghệ, quy mô doanh nghiệp, mức độ tham gia vào các công đoạn giá trị gia tăng cao còn hạn chế.

Vai trò chiến lược trong đổi mới mô hình tăng trưởng

Ngày 17/11 tại Hà Nội, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chủ trì, phối hợp với Viện Công nghệ và Giáo dục Trí tuệ mới tạo sinh (Viện IGNITE) tổ chức hội thảo khoa học "Mô hình chiến lược xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cho công nghiệp bán dẫn Việt Nam".

Quy tụ khoảng 200 đại biểu đến từ các cơ quan quản lý, ban, bộ ngành Trung ương và địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học, tập đoàn công nghệ, quỹ đầu tư cũng như các chuyên gia bán dẫn hàng đầu trong nước và quốc tế (như TS Richard L. Thurston, nguyên Phó Chủ tịch cấp cao kiêm Tổng Cố vấn Pháp lý Tập đoàn TSMC; đại diện Đại học Bang Arizona Hoa Kỳ; GS.TSKH Alexander Drozdov, nguyên Tổng Giám đốc Trung tâm R&D Intel tại Liên bang Nga)..., hội thảo được tổ chức nhằm cụ thể hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; đồng thời góp phần triển khai các định hướng về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam.

Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định yêu cầu từng bước làm chủ công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh của kinh tế. Trong đó, công nghiệp bán dẫn giữ vai trò nền tảng đối với trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán, viễn thông, tự động hóa và nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao.

Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương.

Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương.

Bước vào giai đoạn triển khai các chương trình phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050, vấn đề cốt lõi đặt ra đối với Việt Nam là lựa chọn đúng chiến lược phát triển và phân khúc ưu tiên, xây dựng năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D) trong nước gắn với đào tạo nhân lực chất lượng cao, đầu tư hạ tầng nghiên cứu và huy động hiệu quả nguồn lực quốc tế để tiến sâu vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao như nghiên cứu vật liệu, thiết kế vi mạch, phát triển chip chuyên dụng và đóng gói tiên tiến.

Thực hiện Kế hoạch số 70-KH/BCSCLTW của Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, hội thảo được tổ chức nhằm tổng hợp luận cứ khoa học, kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn trong nước phục vụ trực tiếp công tác tham mưu, hoạch định chính sách phát triển công nghiệp bán dẫn. Đặc biệt, hướng tới chuyển hóa các định hướng chiến lược thành những sáng kiến hợp tác thực chất theo mô hình liên kết “5 nhà” (Nhà nước – Nhà khoa học – Nhà doanh nghiệp – Nhà đầu tư – Nhà giáo dục), thúc đẩy các dự án hạ tầng R&D dùng chung, phòng thí nghiệm sống (Living Lab), chương trình đào tạo nhân lực và cơ chế thu hút đầu tư cụ thể tại Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển mạnh mẽ và cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia ngày càng sâu sắc, công nghiệp bán dẫn đã trở thành một trong những ngành công nghiệp nền tảng, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế, năng lực tự chủ công nghệ, năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia.

Tuy nhiên, dù Việt Nam đã có những bước tiến ban đầu trong phát triển công nghiệp bán dẫn, từng bước hình thành đội ngũ kỹ sư thiết kế vi mạch, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp và những dự án đầu tư trong lĩnh vực này nhưng năng lực R&D, khả năng phát triển sản phẩm công nghệ, quy mô doanh nghiệp trong nước và mức độ tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao vẫn còn những hạn chế. Đây là những thách thức cần được nhận diện đầy đủ để lựa chọn mô hình phát triển phù hợp, tránh đầu tư dàn trải hoặc chỉ tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng thấp.

"Vấn đề quan trọng là phải đánh giá đúng Việt Nam đang ở đâu trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, lợi thế cạnh tranh thực sự là gì, khoảng cách công nghệ so với các quốc gia đi trước ra sao và đâu là những lĩnh vực có thể tạo đột phá. Việc đánh giá không chỉ tập trung vào số lượng doanh nghiệp hay dự án đầu tư mà cần đi sâu vào năng lực nghiên cứu, thiết kế vi mạch, phát triển chip chuyên dụng, công nghệ đóng gói, kiểm thử, nguồn nhân lực, hạ tầng R&D và khả năng thương mại hóa sản phẩm", ông Nguyễn Hoàng Giang nhấn mạnh.

Theo PGS-TS Nguyễn Ái Việt, Viện trưởng Viện Công nghệ và Giáo dục Trí tuệ mới tạo sinh, cần ưu tiên phát triển năng lực R&D thực chất, đầu tư vào con người thay vì chỉ tập trung mua sắm thiết bị; rà soát, công khai và xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm bán dẫn dùng chung, tránh đầu tư trùng lặp. Phải có nhà phát triển hạ tầng đổi mới sáng tạo, để tạo ra một sân chơi để cho mọi người thường xuyên vào đó gặp gỡ các doanh nghiệp khác và chúng ta sẽ có nhiều đề tài khác nhau để kết hợp triển khai.

Tại hội thảo, các chuyên gia cũng nhấn mạnh đến yếu tố cần xác định tầm nhìn chiến lược, lộ trình và lựa chọn những lĩnh vực ưu tiên phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam trong từng giai đoạn.

Có ba câu hỏi chiến lược được đặt ra: Trong 5 năm tới, Việt Nam cần làm gì để hình thành những năng lực R&D cốt lõi và tham gia thực chất vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu? Trong 10 năm tới, cần làm chủ những công nghệ, sản phẩm và phân khúc nào? Và trong 20 năm tới, Việt Nam cần xác lập vị thế như thế nào trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu?

Tìm giải pháp tháo gỡ các thách thức

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh, để tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn và tạo ra bước chuyển dịch chất lượng trong thời gian tới, cần tập trung nguồn lực R&D vào các phân khúc bán dẫn ngách gắn liền với công nghệ chiến lược như chip AI, chip IoT, chip công suất bán dẫn hợp chất phục vụ năng lượng xanh, thiết bị viễn thông 5G, 6G. Đây là những phân khúc mà giá trị gia tăng nằm ở thuật toán tối ưu, kiến trúc thiết kế thông minh và khả năng tùy biến theo bài toán ứng dụng đặc thù của Việt Nam và cũng là thế mạnh của Việt Nam.

Đồng thời, cải cách căn bản cơ chế tài chính khoa học công nghệ theo hướng đặt hàng từ bài toán thực tiễn và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu. Chuyển mạnh từ cơ chế cấp phát giao việc sang cơ chế đặt hàng nhiệm vụ trọng điểm gắn trực tiếp với nhu cầu doanh nghiệp; phát triển nguồn nhân lực R&D chất lượng cao gắn với dự án thực tế.

Thời gian tới Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đưa vào vận hành Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, nhằm cung cấp hệ thống máy chủ hiệu năng cao, mua sắm tập trung bản quyền phần mềm thiết kế EDA để chia sẻ cung cấp với chi phí ưu đãi cho cộng đồng thiết kế chip trong nước và thiết lập hệ thống phòng thí nghiệm đo kiểm tiêu chuẩn quốc tế để cung cấp dịch vụ dùng chung với chi phí ưu đãi cho các viện, trường, doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, trong giai đoạn trước mắt, việc lựa chọn đúng những lĩnh vực có lợi thế, tập trung phát triển nhân lực, hạ tầng nghiên cứu và năng lực thiết kế, phát triển sản phẩm công nghệ là những vấn đề cần được ưu tiên xem xét. Về dài hạn, từng bước nâng cao khả năng tự chủ công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

PGS-TS Nguyễn Ái Việt, Viện trưởng Viện Công nghệ và Giáo dục Trí tuệ mới tạo sinh.

PGS-TS Nguyễn Ái Việt, Viện trưởng Viện Công nghệ và Giáo dục Trí tuệ mới tạo sinh.

Để thực hiện mục tiêu này, cần có sự kết hợp giữa chính sách phát triển công nghiệp, chiến lược khoa học và công nghệ, đào tạo nhân lực, thu hút đầu tư và hợp tác quốc tế. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, việc lựa chọn đúng hướng đi và tập trung đầu tư vào những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao sẽ quyết định hiệu quả của chiến lược phát triển.

Những kinh nghiệm quốc tế về xây dựng hệ sinh thái bán dẫn, tổ chức R&D, phát triển nguồn nhân lực và huy động nguồn lực đầu tư được kỳ vọng góp phần làm rõ mô hình phát triển phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Cùng đó, các chính sách phát triển công nghiệp bán dẫn cần được cụ thể hóa thành những chương trình, nhiệm vụ ưu tiên, xác định rõ chủ thể thực hiện, nguồn lực, lộ trình và tiêu chí đánh giá kết quả. Đây cũng là cơ sở để chuyển từ tư duy xây dựng chiến lược sang tổ chức thực hiện chiến lược, lấy năng lực công nghệ và sản phẩm đầu ra làm thước đo hiệu quả.

Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, việc tập trung đầu tư vào những hạ tầng nghiên cứu có khả năng sử dụng chung được xem là hướng tiếp cận cần nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, tăng cường kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Hoàng Phương

Nguồn Doanh Nghiệp: https://doanhnghiepvn.vn/cong-nghe/tim-giai-phap-tang-toc-phat-trien-cong-nghiep-ban-dan/20261117041544042