Tìm giải pháp thích ứng với hạn hán trong sản xuất nông nghiệp ở Tây Nguyên

Hiện toàn vùng Tây nguyên có hơn 735.000 ha cây trồng cần tưới nằm ngoài phạm vi cấp nước của các công trình thủy lợi, chiếm hơn 76%, chủ yếu là cây cà phê và hồ tiêu.

Ngày 20/11, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai tổ chức tọa đàm “Giải pháp sử dụng hiệu quả nguồn nước, thích ứng hạn hán trong sản xuất cây công nghiệp và cây ăn quả vùng Tây Nguyên”.

Quang cảnh buổi tọa đàm. Ảnh: Hoài Nam - TTXVN

Quang cảnh buổi tọa đàm. Ảnh: Hoài Nam - TTXVN

Theo báo cáo của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, mùa khô 2026–2027 được dự báo có nguy cơ diễn biến bất lợi do tác động của El Nino. Vì vậy, công tác ứng phó cần chuyển từ xử lý khi xảy ra hạn hán sang chủ động phòng ngừa, dự báo sớm và cân đối nguồn nước theo từng tiểu vùng sản xuất.

Thạc sĩ Lê Thị Cẩm Nhung, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) cho biết, ước tính khoảng 105.000-150.000 ha cây trồng ở Tây Nguyên có nguy cơ hạn vừa đến hạn nặng, chủ yếu là cây lâu năm. Phần lớn diện tích cây lâu năm trong vùng nằm ngoài hệ thống thủy lợi, phụ thuộc vào ao, hồ, giếng khoan và nước ngầm. Vì vậy, giải pháp căn bản là sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời áp dụng các biện pháp giữ ẩm đất để nâng cao sức chống chịu của vườn cây trong điều kiện hạn hán.

Theo bà Nhung, tưới tiết kiệm kết hợp các biện pháp kỹ thuật như tủ gốc, duy trì cây che bóng, thảm phủ, bón phân cân đối và chăm sóc hợp lý sẽ giúp hạn chế thất thoát nước, duy trì độ ẩm đất, nâng cao hiệu quả sử dụng nước. Qua đó, góp phần ổn định sinh trưởng và năng suất cây trồng.

Các đại biểu tham quan mô hình cây trồng thích ứng với hạn hán tại xã Bờ Ngoong, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Hoài Nam - TTXVN

Các đại biểu tham quan mô hình cây trồng thích ứng với hạn hán tại xã Bờ Ngoong, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Hoài Nam - TTXVN

Hiện toàn vùng Tây nguyên có hơn 735.000 ha cây trồng cần tưới nằm ngoài phạm vi cấp nước của các công trình thủy lợi, chiếm hơn 76%, chủ yếu là cây cà phê và hồ tiêu. Những diện tích này phụ thuộc nhiều vào nguồn nước tại chỗ, dễ bị ảnh hưởng khi giếng, ao nhỏ và dòng chảy suối suy giảm vào cuối mùa khô.

Riêng đối với tỉnh Gia Lai, có khoảng 114.700 ha cây lâu năm nằm ngoài phạm vi công trình thủy lợi; trong đó, phía Tây tỉnh có mùa khô phổ biến từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, do đó, việc quản lý, sử dụng nguồn nước cần phù hợp với đặc điểm từng địa bàn, nhóm cây trồng và khả năng cung cấp nước.

Từ thực tế sản xuất, ông Huỳnh Ngọc Ánh, xã Ia Hrú cho biết, mực nước ngầm hiện đã xuống thấp, tiềm ẩn nguy cơ thiếu nước trong những năm tới. Gia đình ông đang sử dụng nước giếng khoan và hiện vẫn bảo đảm tưới cho vườn cà phê, sầu riêng.

Tuy nhiên, nếu tình trạng này tiếp diễn, khoảng 2 năm nữa, nguồn nước có thể cạn kiệt. Nhà nước cần có giải pháp quản lý, bảo vệ rừng, đẩy mạnh trồng rừng nhằm tăng khả năng giữ nước, bổ sung nguồn nước ngầm. Đồng thời, cần quan tâm đầu tư xây dựng các hồ chứa để tích trữ nước, phục vụ sản xuất trong mùa khô.

Để ứng phó nguy cơ hạn hán mùa khô 2026–2027, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia xác định cần triển khai đồng bộ các giải pháp sử dụng hiệu quả nguồn nước, giảm thiểu tác động đến sản xuất nông nghiệp. Trọng tâm là tăng cường phối hợp giữa cơ quan khí tượng thủy văn, thủy lợi, trồng trọt và hệ thống khuyến nông để kịp thời cảnh báo nguồn nước, hướng dẫn biện pháp ứng phó phù hợp với từng vùng và loại cây trồng. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm như tưới nhỏ giọt, phun mưa cục bộ; hướng dẫn tưới theo độ ẩm đất và nhu cầu sinh trưởng của cây trồng.

Ngành khuyến nông cũng chú trọng hướng dẫn người dân che phủ đất, bổ sung chất hữu cơ, duy trì thảm phủ, bón phân cân đối để giữ ẩm, hạn chế thất thoát nước. Cùng với đó là khuyến khích thu gom nước mưa, xây dựng ao, bể trữ nước; tổ chức sử dụng chung nguồn nước, tưới luân phiên và kiểm soát khai thác nước dưới đất, ưu tiên bảo đảm nước sinh hoạt.

Các đại biểu tham quan mô hình cây trồng thích ứng với hạn hán tại xã Bờ Ngoong, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Hoài Nam - TTXVN 

Các đại biểu tham quan mô hình cây trồng thích ứng với hạn hán tại xã Bờ Ngoong, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Hoài Nam - TTXVN 

Ông Trần Quốc Hưng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh Dịch vụ nông nghiệp Ia Ring, xã Bờ Ngoong cho biết, người dân chưa có nhiều kinh nghiệm trong quản lý, sử dụng nước tưới. Thông thường, bà con vẫn tưới theo kinh nghiệm, thấy đất khô thì tưới, cây héo thì tăng lượng nước.

Ngành khuyến nông cần tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, giúp người dân nắm rõ nhu cầu nước của từng loại cây trồng, xác định lượng nước và thời điểm tưới phù hợp, vừa tiết kiệm nước, vừa bảo đảm năng suất. Bên cạnh đó, cần hỗ trợ người dân lắp đặt các mô hình tưới tiết kiệm để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước trong sản xuất.

Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cho biết, đối với cây trồng dài ngày ở Tây Nguyên, cần triển khai các giải pháp cụ thể để ứng phó với tình trạng hạn hán; trong đó, chú trọng các biện pháp sinh học như tủ đất, duy trì thảm cỏ, trồng cây che bóng nhằm giữ ẩm cho đất, hạn chế thất thoát nước.

Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã phối hợp với các chuyên gia của Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng bộ quy chuẩn hướng dẫn người dân tưới nước phù hợp với nhu cầu sinh lý của cây trồng trong từng giai đoạn sinh trưởng, phát triển.

“Chúng tôi khuyến cáo người dân cần căn cứ vào khả năng cung cấp của nguồn nước để xây dựng phương án tưới phù hợp với nhu cầu của cây trồng. Ở những thời điểm cây chưa cần thiết phải tưới, cần chủ động cắt giảm lượng nước, tránh lãng phí”, ông Thanh nhấn mạnh.

Tại buổi tọa đàm, việc chủ động tích trữ, điều tiết và sử dụng nước tiết kiệm được xác định là giải pháp trọng tâm giúp Tây Nguyên ứng phó hạn hán, bảo vệ các vùng cây trồng chủ lực.

Hoài Nam/vnanet.vn

Nguồn Bnews: https://bnews.vn/tim-giai-phap-thich-ung-voi-han-han-trong-san-xuat-nong-nghiep-o-tay-nguyen/445138.html