Tìm hiểu nghi lễ Rija Praong và nghệ thuật truyền thống Chăm tại Ngôi nhà chung các dân tộc Việt Nam
Sáng 15/11, tại Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội), đồng bào Chăm tỉnh Khánh Hòa giao lưu, trình diễn nghệ thuật truyền thống, tái hiện những nét đặc sắc trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng, giúp du khách tìm hiểu các nghi thức Rija Praong, trải nghiệm kỹ thuật làm gốm thủ công Bàu Trúc.
Trình diễn nghệ thuật truyền thống dân tộc Chăm. (Ảnh: CTV)
Đây là hoạt động trong khuôn khổ Chương trình giao lưu "Sắc màu văn hóa các dân tộc" hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026.
Điểm nhấn của hoạt động là phần tái hiện các nghi thức và điệu múa tiêu biểu trong lễ hội Rija Praong-nghi lễ có vị trí đặc biệt trong đời sống tín ngưỡng của đồng bào dân tộc Chăm.
Lễ hội Rija Praong thể hiện đạo lý hướng về cội nguồn. (Ảnh: CTV)
Rija Praong là một trong những lễ nghi có quy mô và ý nghĩa đặc biệt trong hệ thống lễ hội Rija của người Chăm, thường được tổ chức trong phạm vi tộc họ với mong cầu tổ tiên, thần linh phù hộ cho các thành viên bình an, mạnh khỏe, vượt qua bệnh tật, tai ương. Nghi lễ còn gắn với việc tôn chức vũ sư (Muk Rija), người thực hành, gìn giữ và trao truyền các nghi thức truyền thống của dòng tộc.
Lễ hội Rija Praong được tổ chức trong phạm vi tộc họ. (Ảnh: CTV)
Rija Praong thể hiện đạo lý hướng về cội nguồn, lòng tri ân tổ tiên và sự gắn kết giữa các thế hệ trong cộng đồng người Chăm. Những giá trị tín ngưỡng đó được lưu giữ qua hệ thống nghi thức, âm nhạc và nghệ thuật múa truyền thống.
Trong không gian diễn xướng, tiếng trống Ginăng rộn ràng, tiếng kèn Saranai réo rắt hòa cùng lời hát nghi lễ của thầy Mâduen và những điệu múa uyển chuyển của vũ sư, tạo nên sắc thái riêng của loại hình nghệ thuật diễn xướng độc đáo.
Nhạc cụ dân tộc Chăm. (Ảnh: CTV)
Theo một số nghệ nhân, nhạc cụ truyền thống của đồng bào Chăm rất phong phú, đa dạng, là thành tố quan trọng tạo nên phần hồn trong các lễ hội, nghi lễ tín ngưỡng và sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Âm nhạc không chỉ phục vụ biểu diễn nghệ thuật mà còn thể hiện những giá trị văn hóa, tâm linh và tín ngưỡng đặc trưng của người Chăm.
Theo quan niệm của người Chăm, kèn Saranai, trống Ginăng và trống Paranưng là 3 nhạc cụ chủ đạo luôn gắn kết trong các nghi lễ, lễ hội truyền thống. Tiếng kèn réo rắt hòa cùng nhịp trống rộn ràng tạo nên âm thanh đặc trưng trong đời sống âm nhạc Chăm, thể hiện bản sắc văn hóa và đời sống tâm linh, tín ngưỡng của cộng đồng.
Hệ thống nhạc cụ truyền thống của người Chăm gồm 3 nhóm chính. Bộ gõ có trống Ginăng, trống Paranưng, trống lớn, trống nhỏ, chiêng, tâm, khế... Bộ hơi gồm kèn Saranai và Asăng (tù và). Bộ dây có đàn Kanhi, đàn ChaMpi...
Không gian diễn xướng nghệ thuật Chăm. (Ảnh: CTV)
Đặc biệt, các nghệ nhân cũng giới thiệu đến công chúng điệu múa Vãi chài, thường được thực hiện vào đêm kết thúc lễ hội. Trong điệu múa, vũ sư khoác mảnh vải trắng hoặc mảnh lưới trên vai, sử dụng mái chèo và thực hiện những động tác mô phỏng hoạt động chèo thuyền, thả lưới, vãi chài. Điệu múa gợi nhắc đời sống lao động gắn với biển cả của người Chăm, thể hiện lòng tưởng nhớ, tri ân những người có công với dân tộc và những người đã hy sinh trên biển.
Bên cạnh nghi lễ Rija Praong, chuỗi hoạt động trình diễn nghệ thuật âm nhạc, múa cổ truyền và nghệ thuật làm gốm Bàu Trúc đã mang đến bức tranh văn hóa Chăm đa sắc màu. Du khách được thưởng thức những tiết mục hòa tấu kèn Saranai, trống Ginăng, trống Paranưng, đàn Kanhi cùng các điệu múa quạt Pa Dền, Pa Tra, Ka Măng, Pa Rai... cùng nhiều ca khúc ngợi ca tình đất, tình người xứ Tháp.
Du khách tìm hiểu đời sống nghệ thuật truyền thống của người Chăm. (Ảnh: CTV)
Tại không gian trình diễn nghệ thuật làm gốm Bàu Trúc trưng bày hơn 200 sản phẩm tiêu biểu của làng nghề với nhiều chủng loại, kiểu dáng và kích thước. Các nghệ nhân thuộc 3 thế hệ cùng trình diễn kỹ thuật làm gốm thủ công. Phần thuyết minh giúp du khách tìm hiểu lịch sử làng nghề và những giá trị được người Chăm gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Nghệ nhân trình diễn kỹ thuật làm gốm. (Ảnh: CTV)
Từ khối đất thô, đôi tay nghệ nhân với những động tác nắn, vuốt, miết nhẹ... sản phẩm gốm dần thành hình. Quan sát từng công đoạn chế tác, du khách hiểu thêm về kỹ thuật tạo hình độc đáo, không sử dụng bàn xoay của người thợ Bàu Trúc.
Du khách chăm chú quan sát kỹ thuật làm gốm Bàu Trúc.
Ngày 29/11/2022, tại kỳ họp lần thứ 17 của Ủy ban liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể diễn ra ở Rabat (Maroc), UNESCO ghi danh “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.
Qua phần trình diễn, các nghệ nhân Chăm tái hiện những nét đặc sắc trong tín ngưỡng, nghệ thuật múa và âm nhạc truyền thống của dân tộc, khẳng định vai trò chủ thể của cộng đồng trong gìn giữ, trao truyền di sản. Hoạt động góp phần tăng cường sự hiểu biết, gắn bó giữa các dân tộc, lan tỏa tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc.
