Gánh rau muống làng Khoai

Truyện ngắn "Gánh rau muống làng Khoai" kể về bà Tình, người phụ nữ nông thôn tảo tần, mộc mạc. Cứ ngỡ con trai ở phố thèm rau muống, bà cẩn thận hái những mớ rau non, bắt chuyến xe buýt sớm nhất mang lên tỉnh. Chuyến đi của bà chất chứa niềm vui giản dị, nỗi mong ngóng được gặp gỡ, quây quần bên con cháu. Thế nhưng đáp lại tình thương, sự chăm lo của bà là sự lạnh nhạt, hờ hững của người thân. Tình huống ấy xảy ra đâu đó trong đời sống, chúng ta có thể đã từng bắt gặp. Hình ảnh bà Tình lặng lẽ quay trở về, bước đi giữa phố trưa, đôi chân trở nên trĩu nặng gợi lên nhiều suy ngẫm. Khoảng cách thế hệ, sự khác biệt trong tư duy, nếp sống đã dẫn đến mối ngăn cách ngày càng lớn giữa cha mẹ và con cái. Để vun đắp tình thân, mỗi người hãy tự tìm cho mình một câu trả lời…

Truyện ngắn của tác giả Phạm Thuận Thành (Bắc Ninh).

Thy Lan (giới thiệu)

Sáng sớm, bà Tình đã trở dậy thắp đèn đi hái rau. Ngọn đèn dầu vàng khè báo hiệu cho người khác biết là có người đang đi phía trước. Ở cái làng Khoai này bây giờ không thiếu người ba, bốn giờ sáng đi tập dưỡng sinh. Lũ con cháu đi làm sớm mắt để trên trán phi xe ầm ầm. Có người bị xe máy nhà hàng thịt đi vội tông ngã gãy cả tay. Thôi thì cẩn thận vẫn hơn. Bà đi ra ruộng, tay cầm đèn báo hiệu "tôi đang đi đây". Bà chả tập dưỡng sinh bởi nửa thôi cuốc ruộng bằng mấy ngày vươn vai lắc mình trên sân hội trường. Mảnh ruộng nửa sào của bà quanh năm có rau xanh. Chỗ này vài gốc bí đỏ, chỗ kia vài đẫn đỗ đũa, chỗ khác mấy gốc bí đao. Rồi hành, tỏi, cà ghém, húng, kinh giới, lá lốt, ngải cứu...

Minh họa: Văn Tĩnh.

Khoảnh đất cấy rau muống rộng nhất. Rau muống làng Khoai ngon nổi tiếng trong vùng. Giống rau thân thẳng, màu trắng nhờ, ngọn nhỏ, lá nhỏ ăn sống thì giòn, ăn chín thì ngọt. Nhà hàng làm rau ghém chẻ tư, thân cây rau dóc như chẻ tre, bốn sợi rau ghém cong xoắn chữ O nhìn đã thấy ngon. Rau luộc chấm tương thằng Thính nhà bà ăn hết một rổ lèn chặt. Những năm còn đói kém, nó ăn rau trừ bữa được. Lớn lên đi bộ đội đóng quân trên chốt thèm rau quá, hễ về nhà là nhắc mẹ luộc thật nhiều rau vào. Thì đấy, rau muống vườn nhà tám gánh. Nhìn nó ăn rau ngon lành mà bà Tình mát lòng, mát dạ.

Đi bộ đội về, thằng Thính vào làm cán bộ nhà nước, lên huyện rồi lên tỉnh. Vợ chồng nó có nhà trên phố rồi. Khổ nỗi không có tấc ruộng tấc vườn trồng rau. Ven đường thừa miếng đất bằng bàn tay cũng dí một hai cây rau vào. Thèm rau phải biết. Con thích ăn rau nên bà thích trồng rau. Trời chưa sáng bà đã dậy đốt đèn đi hái rau cho tươi ngon, còn kịp đi xe buýt chuyến đầu tiên lên tỉnh. Hôm qua bà đã dặn Tuấn xe ôm không cần đón bà nữa. Bà đi xe buýt cơ. Tiện. Lại rẻ. Bà chả thấy vất vả đi lại nữa.

Xe buýt chạy qua ngay đầu làng. Rộng rãi. Không còn cảnh lèn người như những "chuyến xe bão táp". Bà mang hẳn gánh rau đẫy cho con. Bàn chân Giao Chỉ tõe ngón hết cỡ bám chắc vào đất. Ăn vài bữa liền. Rồi bà sẽ lại tiếp tế nữa.

Tên làng là Khoai không biết có phải do trồng nhiều khoai không. Nghe người già kể lại thì trước đây làng đúng là trồng nhiều khoai sọ thật. Nhưng nghề cha ông truyền lại ra tiền ra của lại là nghề làm rau muống. Nhà nào cũng để ra mươi thước ruộng làm rau. Ngày nào cũng hái rau đi chợ. Có năm mưa nhiều được bán đến Tết. Rau muống lành. Cơm tẻ rau muống ăn cả đời không chán. Đến lúc rét đậm, rau cỗi không lên được thì không hái nữa cứ để nguyên ở ruộng giữ gốc. Đến tiết lập xuân giẫy lượt đất mỏng cho đứt gốc cũ, dùng vồ đập nhẹ cho tơi đất, vơ cỏ, phủ trấu cho ấm. Có mưa xuân là mầm mọc lên. Những lứa đầu bán giống cho các làng khác trong vùng đắt bằng mấy lần lứa chính vụ. Bà Tình làm rau từ bé nên thuộc cả nết cây rau. Gánh rau mang lên tỉnh cho con bà hái lúc chớm đến lứa, hao một chút nhưng ngon ngọt hơn rau tới lứa nhiều.

Vừa đặt gánh rau xuống đất chưa kịp thở, bà Tình đã nghe tiếng còi toét toét. May quá. Hái cố mươi mớ nữa chắc nhỡ chuyến. Đợi chuyến sau có nắng rau ôi mất. Gánh của bà phải cỡ năm chục mớ mới vừa vai. Gánh nhẹ quá toòng teng khó đi lắm. Hôm nay chỉ vì sợ nhỡ chuyến mà bà phải thôi non. Non là phải. Vừa kịp.

Thấy bà vẫy xe dừng lại. Người phụ xe nhảy xuống hỏi:

- Bà già định mang rau muống lên tỉnh bán à? Rau ngon quá nhỉ.

- Bác tài giúp tôi với. À, tôi mang rau cho con tôi chứ bán chác gì đâu.

- Bà già ơi, xe buýt chỉ chở khách chứ không chở hàng. Mỗi khách chỉ được mang một túi xách tay thôi. Bà già muốn mang rau thì phải thuê xe tải nhé.

Người phụ xe nhảy ngay lên xe giục đi. Bà Tình sợ nhỡ chuyến vội bám vào cánh cửa khiến lái xe chưa dám đạp số tăng ga. Bà Tình hổn hển:

- Bác tài làm ơn làm phúc cho tôi đi một lần này thôi, lần sau tôi không gánh nữa. Để nhỡ chuyến rau ôi hết mất.

Người phụ xe giải thích:

- Cho bà già mang gánh rau lên xe thì ai nộp tiền phạt cho tôi đây. Bà già thông cảm đi phương tiện khác cho tôi còn chỗ kiếm cơm nhé.

- Thế này vậy, tôi biếu mỗi bác vài mớ rau thì tôi được lên xe chứ? Tôi chỉ giữ lại mươi mớ cầm tay thôi chứ không phải một gánh nữa.

- Bà già mà nhanh trí quá nhỉ. Thôi được, bà già chia rau cho mọi người đi, mau lên nào.

Bà Tình được người phụ xe giúp chia đều mỗi người ba mớ, còn hơn chục mớ bà giữ lại. Không biết đâm khổ. Biết quy định xe buýt thế thì chỉ hái mươi mớ thôi. Ba nghìn một mớ rau chứ ít của đâu. Còn ngần này cả nhà thằng Thính cũng đủ ăn được hai bữa. Càng tươi. Cứ nghĩ đến lúc con trai được ăn rau tươi ngon mà bà Tình thấy phấn chấn hẳn lên.

Nhà Thính ở phố Mới, xe buýt không chạy qua. Phố này khá yên tĩnh. Vợ Thính là Hoài. Việc cơ quan của con, việc học của cháu quay như chong chóng, con cháu rất ít về quê. Bà Tình nhớ thì tự lên thăm. Chốc lát thôi. Bà còn lo con gà, con chó đói ăn, vườn rau, gốc mướp khô héo. Vậy mà mỗi lần bà lên, con dâu dường như không bằng lòng. Bà bế cháu thì nó sợ mất vệ sinh. Mua quà thì bảo cháu thừa mứa bánh kẹo hảo hạng rồi. Thời xưa bà nhai cơm cho thằng Thính ăn no lớn tướng có sao đâu. Vậy mà bà nhai cơm cho cháu thì con dâu hầm hầm chạy tới giằng phắt lấy con. Sau đó, tuy Hoài không dám cấm cửa nhưng giao hẹn bà dăm bữa nửa tháng mới lên chơi chốc lát thôi. Cháu còn phải đi lớp. Bà nghĩ mẹ chồng nàng dâu xưa nay khó hợp nhau nên cứ nhớ là thuê xe ôm lên với cháu. Thằng Thính có dúi tiền bà cũng không nhận. Nội tiền bán rau đã thỏa tiêu rồi. Tiền bán lứa gà to hơn thì bà bỏ ống tiết kiệm.

Từ bến xe buýt đến nhà Thính dễ gần cây số. Bà Tình vừa xuống xe đã có mấy anh xe ôm đến hỏi đi về đâu cháu chở giúp. Bà biết ở phố người ta ăn khéo nói khéo thế thôi chứ làm gì có chuyện có người tốt đến mức chở giúp. Rồi lại bóp hầu bóp cổ cho lè lưỡi ra. Bà cố ngay lưng dõng dạc đáp:

- Cám ơn ba bốn bác. Nhà em gần ngay đây rồi.

Đoạn bà tay ôm rau, tay xách quang gánh đi băng băng. Đi một đoạn đường bà còn nghe tiếng người xe ôm than “Đúng là bà già nhà quê, lên tỉnh mà một đồng không muốn mất”. Bà cười nhẹ thầm cự lại: “Xin lỗi. Có mấy bước chân đi cho khỏe, thừa tiền tôi cũng chả đi xe ôm, xe kéo đâu nhé”.

Đến trước cửa nhà con trai rồi bà Tình mới hoảng. Nhà nào nhà nấy đóng kín cửa. Bà bấm chuông nhà con. Cái nút chuông này bà đã để ý từ lâu. Áp tai vào cửa nghe thấy có tiếng chuông kêu reng reng bên trong. Tiếng kêu nhẹ, âm, tưởng xa xôi lắm. Bấm nhát một. Bấm liên hồi. Cửa vẫn đóng im ỉm. Bà phát hoảng hay chúng nó gặp chuyện bất thường gì chăng. Vội bấm chuông nhà bên cạnh hỏi thăm. Bấm mãi vẫn không thấy cửa mở. Chẳng lẽ cả phố này đều gặp chuyện chẳng lành. Bà liền quay mặt ra phố kêu to tướng lên:

- Bớ người ta, cứu, cứu.

Phía xa có cửa hiệu, từ đó nhô ra hai ba người phụ nữ, thấy bà kêu cứu mà không có ai gây sự hoặc bị va quệt nên lại quay vào coi như vô sự. Bà Tình cứ kêu. Một người đi xe máy ghé vào hỏi:

- Cụ bị mất cướp hay bị làm sao?

- Ông cứu. Con cháu tôi hình như phải cảm trong nhà mà cửa khóa chặt rồi.

- Thế bà ra ngoài từ bao giờ?

- Tôi ở quê mới lên. Bấm chuông mãi không thấy đứa nào ra mở cửa. Bấm chuông nhà hàng xóm hỏi thăm cũng không thấy mở cửa. Ông làm ơn làm phúc mở cửa cứu chúng nó với.

- Cụ bình tĩnh đã. Bây giờ đang giờ làm việc, con cháu cụ đến sở, đến trường cả chứ không ai làm sao đâu. Bà vào chỗ mát đợi tan tầm họ về. Đừng kêu cứu cụ nhé. Hàng phố người ta cười cho đấy.

Bà Tình bán tín bán nghi. Hỏi giờ. Hóa ra mới có hơn chín giờ. Còn lâu mới con cháu mới về.

Người khách đi rồi bà Tình tự cười mình. Chưa chi đã thần hồn nát thần tính kêu toáng lên. Hàng phố lại tưởng mình bị làm sao. Ngại quá. Bà đành kê đòn gánh giữa cửa ngồi đợi. Cái nón dành che mấy mớ rau cho đỡ héo.

Có tiếng quát gằn làm bà Tình giật mình:

- Bà già xê ra để tôi mở cửa nào.

- Nhà Thính về rồi à?

- Ồ, bà lại lên chơi à. Lần sau lên chơi phải báo trước cho bọn con chứ. Để bà ngồi đợi phơi nắng cả buổi ở cửa người ta cười cho à. Ối, đi chơi chứ có phải đi nhổ mạ đâu mà bà mang cả quang gánh thế này.

Bà Tình định kể chuyện mang gánh rau lên phố vất vả thế nào song thấy con dâu lầm bầm vậy lại thôi. Mấy mớ rau đã héo rũ. Bà ngại cứ bê nguyên cả nón cả rau tự mang vào bếp. Rồi xối nước làm ra vẻ rửa cho sạch bụi đường. Rau non gặp nắng đã héo làm sao tươi lại được nữa. Vợ Thính liếc mắt bảo:

- Lần sau bà lên chơi thì cứ lên, đừng mang rau lên làm gì. Trên này con mua ở siêu thị không thiếu thứ gì.

Bà Tình chạnh lòng, hỏi lảng sang chuyện khác:

- Thế lúc nào hai đứa tan lớp?

- Chúng nó học bán trú gần tối mới về. Thôi bà rửa chân tay rồi ra ngồi quạt mát để con nấu cơm.

Vợ Thính dọn cơm ra vẫn chưa thấy chồng về đành gọi điện thoại. Thính bảo hôm nay ăn cơm khách không về. Hoài báo có mẹ ở quê lên, thu xếp về sớm khỏi mẹ tủi. Thính bảo không thể về sớm được, giữ mẹ lại mai hẵng về. Vợ Thính truyền đạt lại nguyên vẹn lời chồng. Bà Tình ậm ừ cho qua. Vậy là chỗ rau muống ngon nhất ruộng bị bỏ đi rồi. Con trai thì ăn cơm khách sạn. Con dâu thì ăn rau sạch siêu thị. Các cháu thì ăn bán trú ở lớp. Bữa cơm chỉ có hai người không hợp nhau ngồi đối diện hỏi còn gì là ngon. Ăn qua quýt cho xong bữa, bà Tình đứng dậy bảo:

- Tôi phải về cho con Mực ăn cơm đây.

Bà lấy cái nón, đôi quang gánh rồi quày quả bước ra. Cô con dâu nói với theo:

- Đang trưa nắng bà về vội làm gì. Nhà con trai chứ có phải nhà hàng sứ đâu mà bà ngại.

Bà đi như chạy ra cửa. Bà nghĩ đến mấy luống rau ở nhà, nhớ con Mực đang đợi dưới mái hiên. Vừa lúc đó có chiếc xe máy to kềnh càng xẹt qua làm bà giật mình suýt ngã. Bà đứng nép vào lề đường, đợi xe máy qua hết mới dám bước tiếp. Đôi chân bỗng trở nên trĩu nặng.