Tìm hướng phát triển thị trường vật liệu tái chế từ chất thải xây dựng

Ảnh minh họa: Thanh Xuân

Quá trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ nhanh chóng cùng làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống kết cấu hạ tầng, mạng lưới giao thông và các khu đô thị lớn đang mang lại diện mạo hiện đại cho Thủ đô. Tuy nhiên, song hành với sự phát triển đó là sức ép ngày càng gia tăng từ các hoạt động cải tạo, chỉnh trang đô thị, giải phóng mặt bằng và phá dỡ công trình cũ.

Khối lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh vì thế không ngừng mở rộng về quy mô, trở thành một bài toán cấp bách đối với công tác quản lý môi trường đô thị. Điều này đặt ra yêu cầu là Hà Nội phải nhanh chóng có những giải pháp căn cơ, đồng bộ và bền vững hơn trong chu kỳ phát triển mới.

MẠNG LƯỚI HẠ TẦNG XỬ LÝ CHẤT THẢI RẮN TẠI HÀ NỘI 

Trên địa bàn TP.Hà Nội đang triển khai nhiều dự án trọng điểm, làm phát sinh khoảng 3.000–3.400 tấn chất thải rắn xây dựng/ngày. Trong đó, 90% chất thải rắn xây dựng là vật liệu vô cơ có khả năng tái chế như: đất, cát, sỏi, gạch, bê tông...

Để đáp ứng yêu cầu xử lý, hiện ở quy mô cấp Thành phố, Hà Nội có 3 vị trí xử lý chất thải rắn xây dựng đang hoạt động với công suất xử lý 1.320 tấn/ngày. Các vị trí gồm 1 điểm chôn lấp tại Nguyên Khê 4,8 ha, công suất 360 tấn/ngày; 2 điểm xử lý, nghiền chất thải rắn xây dựng tại Khu nút giao Pháp Vân – Cầu Giẽ và Phúc Lợi, mỗi điểm có công suất 480 tấn/ngày.

Ngoài những vị trí trên, Hà Nội cũng quy hoạch 9 vị trí, với tổng công suất xử lý đến năm 2030 đạt 8.200 tấn/ngày. Cụ thể là: khu Xuân Sơn, xã Tùng Thiện; khu Nam Sơn, xã Trung Giã; khu Dục Tú, xã Đông Anh; khu Mê Linh, xã Tiến Thắng; khu Chương Dương (X16A); khu Chương Dương (X16B); khu Liên Minh; khu Châu Can; khu Núi Thoong. Đồng thời, Thành phố cũng đang quy hoạch tiếp 2 vị trí tại xã Vật Lại và xã Trung Giã.

Theo đó, Thành phố đang tích cực đôn đốc nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai đầu tư xây dựng tại Dự án Khu X16B Chương Dương 6ha, công suất 700 tấn/ngày; Khu Dục Tú 7,1 ha; công suất 2.000 tấn/ngày; Khu xử lý Mê Linh 4,8 ha; công suất 480 tấn/ngày; Khu Chương Dương (X16A) 19 ha; công suất 3.000 tấn/ngày.

Song song với những địa điểm xử lý quy mô cấp Thành phố, Hà Nội tiếp tục bố trí 30 vị trí tập kết, xử lý chất thải rắn xây dựng ở cấp xã, theo đề xuất của 24 xã, phường.

Từ thực tế triển khai các điểm tập kết, xử lý chất thải rắn xây dựng, có thể thấy Hà Nội đang từng bước mở rộng năng lực tiếp nhận và xử lý loại chất thải này. Tuy nhiên, bên cạnh việc đầu tư cơ sở xử lý, một vấn đề cần quan tâm là phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm tái chế từ chất thải rắn xây dựng. Hiện nay, hoạt động này vẫn gặp nhiều khó khăn do chi phí thu gom, phân loại, vận chuyển, xử lý và kiểm soát chất lượng sản phẩm tái chế còn cao; thị trường đầu ra chưa ổn định, thói quen sử dụng vật liệu truyền thống vẫn phổ biến. Tâm lý e ngại của một bộ phận chủ đầu tư, nhà thầu cũng ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Trong khi đó, Hà Nội lại có nhu cầu lớn về vật liệu phục vụ san nền, giao thông, xây dựng công trình và phát triển hạ tầng kỹ thuật. Đây là dư địa để Thành phố thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm tái chế từ chất thải rắn xây dựng. Vì vậy, việc ban hành chính sách ưu tiên, hỗ trợ và khuyến khích sử dụng sản phẩm tái chế đáp ứng yêu cầu về chất lượng, kỹ thuật và môi trường là cần thiết, góp phần tạo nguồn cầu ổn định. Qua đó, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và từng bước hình thành chuỗi cung ứng vật liệu tái chế.

ĐỀ XUẤT ƯU ĐÃI ĐẦU TƯ, HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN 

Theo Dự thảo Nghị quyết quy định biện pháp hỗ trợ, ưu đãi đối với hoạt động thu gom, vận chuyển, tái chế, tái sử dụng chất thải rắn xây dựng trên địa bàn Thành phố Hà Nội (đang được lấy ý kiến góp ý), thì các tổ chức, cá nhân tham gia lĩnh vực này có thể được hưởng một số chính sách ưu đãi, hỗ trợ, nhằm khuyến khích đầu tư, mở rộng hoạt động tái chế và thúc đẩy sử dụng sản phẩm tái chế.

Cụ thể về biện pháp ưu đãi: Tổ chức, cá nhân khi đầu tư vào các dự án đầu tư xử lý, tái chế chất thải rắn xây dựng trên địa bàn Hà Nội, đáp ứng tiêu chí dự án sử dụng công nghệ cao, tiên tiến trong lĩnh vực xử lý chất thải theo Nghị quyết số 47/2026/NQ-HĐND, Dự thảo đề xuất được hưởng ưu đãi theo khoản 2 Điều 26 Luật Thủ đô;

Tổ chức, cá nhân thu gom, vận chuyển chất thải rắn xây dựng bằng phương tiện đáp ứng đủ điều kiện đến cơ sở tái chế, tái sử dụng hoặc điểm tập kết được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận; Tổ chức, cá nhân khi đầu tư vào các dự án đầu tư xử lý, tái chế chất thải rắn xây dựng trên địa bàn TP.Hà Nội thì được hưởng ưu đãi theo Nghị quyết số 09/2026/NQ-HĐND của HĐND Thành phố quy định mức miễn tiền thuê đất đối với cơ sở thực hiện xã hội hóa trên địa bàn Thành phố;

Riêng tổ chức, cá nhân được Nhà nước cho thuê đất ngắn hạn để vận hành điểm tập kết, xử lý, tái chế tạm thời chất thải rắn xây dựng tại vị trí thuộc danh mục do UBND Thành phố chấp thuận, được miễn tiền thuê đất trong thời gian thuê, với điều kiện vận hành đáp ứng theo quy định và công khai giá dịch vụ tiếp nhận.

Về các biện pháp hỗ trợ: Tổ chức, cá nhân khi đầu tư vào các dự án đầu tư sản xuất sản phẩm có tỷ lệ nguyên liệu từ chất thải rắn xây dựng đạt quy định, được hỗ trợ tối đa 100% chi phí trực tiếp thực hiện thí nghiệm, kiểm định, đánh giá chất lượng sản phẩm tái chế và chi phí chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy theo quy định của pháp luật. Tổng mức hỗ trợ tối đa 100 triệu đồng/sản phẩm.

Vứi chủ đầu tư công trình không sử dụng vốn nhà nước có sử dụng sản phẩm tái chế, Dự thảo đề xuất được hỗ trợ tối đa 100% chi phí trực tiếp thí nghiệm kiểm tra chất lượng vật liệu tái chế và chi phí thi công thử nghiệm tại công trình thực tế để đánh giá khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, chất lượng và hiệu quả sử dụng của sản phẩm tái chế tại công trình thực tế. Tổng mức hỗ trợ tối đa 100 triệu đồng/công trình.