Tìm lời giải nguồn vật liệu xây dựng cho các dự án lớn năm 2026
Theo báo cáo của Sở Xây dựng TPHCM, áp lực lớn nhất hiện nay là đá xây dựng, tiếp đến là cát. Việc nhiều dự án trọng điểm cùng bước vào giai đoạn thi công khiến nhu cầu vật liệu tăng nhanh, trong khi năng lực khai thác và vận chuyển chưa đáp ứng kịp. Sự chênh lệch cung cầu khiến nguồn cung thiếu hụt cục bộ, giá vật liệu có xu hướng tăng và ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công. Đáng lưu ý, chi phí vận chuyển hiện chiếm khoảng 25 đến 30% giá thành, làm gia tăng áp lực cho nhà thầu và công tác giải ngân đầu tư công.
Sở Xây dựng dự báo, trong năm 2026, nguồn đá xây dựng của TPHCM có thể thiếu khoảng 30%. Trường hợp các mỏ được gia hạn thời gian khai thác, nâng công suất và sớm đưa thêm mỏ mới vào hoạt động, khả năng đáp ứng cho các dự án cơ bản vẫn có thể bảo đảm. Tuy nhiên, với cát xây dựng và cát san lấp, nguy cơ thiếu hụt được đánh giá nghiêm trọng hơn, đòi hỏi các giải pháp linh hoạt và mang tính dài hạn.
Làm rõ thêm về nguồn vật liệu, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM Nguyễn Toàn Thắng cho biết, nhu cầu đá xây dựng năm 2026 của Thành phố dự kiến trên 28 triệu m3, trong khi khả năng đáp ứng khoảng 23 triệu m3, dù trữ lượng thực tế còn lớn. Trong quý I/2026, Thành phố sẽ hoàn thành đấu giá 5 mỏ đá và đề xuất cơ chế cấp phép sớm để có thể đưa ngay vào khai thác phục vụ các công trình trọng điểm.
Đối với cát xây dựng, nguồn cung hiện chủ yếu đến từ hoạt động nạo vét sông Đồng Nai và sông Sài Gòn, chiếm khoảng 36%, phần còn lại từ các tỉnh miền Tây và Campuchia. Riêng cát san lấp, TPHCM chỉ tự đáp ứng được khoảng 4%, còn lại phụ thuộc vào nguồn bên ngoài, trong đó Campuchia là nguồn lớn nhưng giá cả biến động và khó kiểm soát. Nhu cầu đất san lấp năm 2026 khoảng 23 triệu m3, hiện mới đáp ứng được khoảng 12 triệu m3, dù nguồn đất trong địa bàn Thành phố vẫn có thể huy động thêm.
Thi công đường Vành đai 3 TPHCM
Về giải pháp điều hành, cần lựa chọn nhà đầu tư chiến lược trực tiếp khai thác mỏ phục vụ các dự án trọng điểm, đồng thời giao Sở Xây dựng công bố giá vật liệu hàng tháng, bám sát giá thực tế tại mỏ và công trình, phối hợp tăng nguồn cung đá. Đồng thời rút gọn tối đa thủ tục hành chính, xác định rõ từng mỏ có thể nâng công suất, kiểm soát chặt hoạt động vận chuyển và xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, làm giá.
Việc bảo đảm đủ vật liệu xây dựng là điều kiện quan trọng để đẩy nhanh tiến độ và giải ngân đầu tư công. Do đó, yêu cầu quản lý chặt khâu phân phối và vận chuyển, nghiên cứu cơ chế giao mỏ trực tiếp cho chủ đầu tư và nhà thầu lớn; giao UBND TPHCM xây dựng kế hoạch cụ thể, tính đúng tính đủ chi phí và chuẩn bị các giải pháp dài hạn nhằm bảo đảm phát triển bền vững trong những năm tiếp theo.
Trước nguy cơ thiếu hụt kéo dài, Sở Xây dựng TPHCM đã đề xuất nhiều nhóm giải pháp đồng bộ. Trọng tâm là đẩy nhanh triển khai Đề án phát triển vật liệu xây dựng TPHCM đến năm 2030, tầm nhìn 2050, xây dựng cơ sở dữ liệu tổng thể về các mỏ vật liệu trong và ngoài địa bàn để chủ động điều phối nguồn cung. Thành phố cũng kiến nghị tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho các mỏ đang tạm ngưng, cho phép nâng công suất khai thác đối với các mỏ đủ điều kiện; tăng cường phối hợp với Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu và các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long để bổ sung nguồn cát, đất san lấp.
Đáng chú ý, Sở Xây dựng đề xuất mở rộng sử dụng vật liệu thay thế như cát biển đã qua sàng rửa, tro xỉ nhiệt điện, đá nghiền; áp dụng các giải pháp thiết kế tiết kiệm vật liệu như cầu cạn, cọc xi măng đất, công nghệ gia cố bùn; tăng cường quản lý giá, kiểm soát đầu cơ, thổi giá vật liệu xây dựng. Theo Sở Xây dựng, nếu các giải pháp trên được triển khai đồng bộ và kịp thời, TPHCM có thể từng bước tháo gỡ "cơn khát" vật liệu xây dựng, bảo đảm tiến độ các dự án trọng điểm, tránh nguy cơ đội vốn và ách tắc đầu tư công trong những năm tới.
