Tìm sinh kế mới cho các hộ nuôi trồng thủy sản trong Khu bảo tồn biển Cô Tô

Đảo Cô Tô lớn nhìn từ trên cao. Ảnh: Đức Hiếu/TTXVN

Tháng 12/2025, UBND tỉnh Quảng Ninh đã quyết định thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần (đặc khu Cô Tô) có tổng diện tích 18.414,92 ha; trong đó có 13.230,5 ha diện tích các phân khu chức năng (phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phân khu phục hồi sinh thái, phân khu dịch vụ - hành chính) và 5.184,42 ha vùng đệm. Tuy nhiên, hiện trong Khu bảo tồn biển này vẫn còn 11 hộ dân đang hoạt động nuôi trồng thủy sản trên tổng diện tích hơn 22,3 ha. Đáng chú ý, các hộ này đều đã được giao đất và mặt nước từ trước khi khu bảo tồn được hình thành. Cụ thể, có 9 hộ nằm hoàn toàn trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và có 2 hộ nằm trong phân khu phục hồi sinh thái. Việc duy trì các hoạt động nuôi trồng này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc sắp xếp lại để không làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái và đa dạng sinh học đặc trưng của vùng biển Cô Tô - Đảo Trần.

Để tháo gỡ vấn đề, UBND đặc khu Cô Tô và Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử đang phối hợp nỗ lực tìm các giải pháp sinh kế cho các hộ nuôi trồng thủy sản nằm trong phạm vi Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần.

Phó Chủ tịch UBND đặc khu Cô Tô Đinh Đức Minh cho rằng, việc chuyển đổi sinh kế không chỉ nhằm bảo vệ tài nguyên biển mà còn là động lực để phát triển kinh tế biển bền vững. Các cơ quan chuyên môn có trách nhiệm rà soát hiện trạng và xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ để sớm ổn định đời sống nhân dân, nâng cao ý thức cộng đồng trong việc gìn giữ môi trường biển.

Để đảm bảo quyền lợi và ổn định đời sống cho người dân, UBND đặc khu Cô Tô đề xuất lộ trình chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng gắn liền với dịch vụ và bảo tồn. Cụ thể như nghiên cứu phương án hỗ trợ kinh phí và kỹ thuật để một số hộ dân chuyển hẳn sang các ngành nghề mới phù hợp hơn; khuyến khích người dân tham gia cung cấp các dịch vụ du lịch, cộng tác trong các hoạt động bảo tồn biển; nghiên cứu xây dựng các sản phẩm du lịch sinh thái như bến cập tàu tham quan, bảo tàng sinh vật biển để tạo thêm cơ hội việc làm cho cộng đồng địa phương.

Trước mắt, chính quyền địa phương sẽ tập trung hướng dẫn người dân thực hiện đúng các quy định về khai thác, nuôi trồng và đánh giá tác động môi trường để hạn chế tối đa ảnh hưởng đến hệ sinh thái.

Nằm ở vị trí chiến lược trên tuyến biển Đông Bắc của Tổ quốc, đặc khu Cô Tô được xác định là trung tâm du lịch sinh thái biển, đảo tầm quốc gia và quốc tế. Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 xác định phát triển Cô Tô theo hướng “xanh - thông minh - bền vững”, kết nối hạ tầng đồng bộ với đất liền và các trung tâm kinh tế trong vùng. Đặc khu Cô Tô đã tận dụng hiệu quả nguồn lực, triển khai đầu tư hạ tầng kỹ thuật, giao thông, y tế, trường học, điện, nước… thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội từ những tiềm năng, thế mạnh, lợi thế. Trong 5 năm 2020-2025, Cô Tô đón khoảng 1,2 triệu lượt du khách, gấp 1,5 lần giai đoạn trước; doanh thu du lịch đạt 3.000 tỷ đồng, tăng 1,8 lần so với giai đoạn 2015-2020.

Việc thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần thể hiện quyết tâm của tỉnh Quảng Ninh trong thực hiện chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học quốc gia, phát triển kinh tế biển xanh ở đặc khu Cô Tô. Qua đó, tạo nền tảng quan trọng để thúc đẩy du lịch sinh thái, nghiên cứu khoa học và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.

Với việc thành lập Khu bảo tồn này, Quảng Ninh sẽ tập trung bảo tồn các hệ sinh thái tự nhiên, đặc thù và quan trọng, như Rạn san hô tại Cô Tô con, Thanh Lân, cụm đảo Hòn Ngựa, đảo Trần, hòn Bắc Bồ Cát; rừng ngập mặn, bãi triều rạn đá và các quần thể thủy sinh vật; bảo vệ, phục hồi và phát triển quần thể của các loài sinh vật biển quý, hiếm, đặc biệt là các loài di cư như vích, đồi mồi, đồi mồi dứa, rùa da, cá heo trắng Trung Quốc, cá heo không vây…; đồng thời gìn giữ cảnh quan thiên nhiên độc đáo của biển Cô Tô - Đảo Trần để phục vụ cho nghiên cứu khoa học, giáo dục và khai thác các giá trị không tiêu hao của các hệ sinh thái biển và cảnh quan đảo cho du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm, du lịch nghỉ dưỡng.

Có 6 nhóm nhiệm vụ, dự án ưu tiên thực hiện nhằm đảm bảo Khu bảo tồn biển hoạt động hiệu quả, phù hợp các mục tiêu bảo tồn và phát triển bền vững, gồm nhóm nhiệm vụ, dự án giao đất, mặt nước, hoàn thiện cơ chế quản lý và phát triển nguồn nhân sự; xây dựng cơ sở vật chất cho khu bảo tồn biển; nhóm nhiệm vụ, dự án phục hồi và bảo vệ các hệ sinh thái biển Cô Tô - Đảo Trần và đa dạng sinh học; tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị Khu bảo tồn biển; đầu tư, phát triển khu du lịch sinh thái và đặc biệt nhóm nhiệm vụ hỗ trợ phát triển sinh kế cộng đồng đang được chính quyền địa phương nỗ lực triển khai.

Theo Quyết định số 389/QĐ-TTg (ngày 9/5/2024) của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh có 3 khu bảo tồn biển, gồm Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần, Khu bảo tồn biển vịnh Bái Tử Long và Khu bảo tồn biển vịnh Hạ Long.

Văn Đức (TTXVN)