Tín dụng tiêu dùng: Làm sao để tăng trưởng hôm nay không trở thành gánh nặng trong tương lai?

Thị phần giảm nhưng chất lượng tài sản, nợ xấu cải thiện

Theo TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng (VNBA), tính đến tháng 8/2026, dư nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống và tín dụng qua phát hành thẻ của toàn hệ thống ngân hàng và tổ chức tín dụng đạt khoảng 4,62 triệu tỷ đồng, tăng 21,75% so với cùng kỳ, chiếm 22,56% tổng dư nợ tín dụng nền kinh tế.

Riêng khối công ty tài chính tiêu dùng có dư nợ cho vay đời sống và tín dụng qua thẻ đạt gần 185 nghìn tỷ đồng, tăng 13,37% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, dư nợ phục vụ nhu cầu đời sống đạt gần 134 nghìn tỷ đồng (tăng hơn 19%), dư nợ tín dụng qua thẻ đạt trên 51 nghìn tỷ đồng.

Ông Lê Xuân Đồng, Giám đốc Điều hành Khối Nghiên cứu thị trường và Tư vấn, FiinGroup Việt Nam, cho biết năm 2025, tín dụng tiêu dùng toàn thị trường tăng 25,7%, trong khi dư nợ của các công ty tài chính đang hoạt động chỉ tăng 13,9%.

Tỷ lệ nợ xấu tại các công ty tài chính có xu hướng giảm (Ảnh minh họa)

Theo dữ liệu FiinGroup, thị phần của khối công ty tài chính trong tổng dư nợ cho vay tiêu dùng của ngân hàng và công ty tài chính giảm từ 7% năm 2021 xuống 4,6% năm 2025. Tuy nhiên, chất lượng tài sản đã cải thiện, với tỷ lệ nợ xấu giảm từ 11,2% năm 2023 xuống 7,2% năm 2025.

Theo ông Đồng, các công ty tài chính vẫn phải giải quyết bài toán chi phí thu hút khách hàng, đầu tư công nghệ, dữ liệu và tuân thủ. FiinGroup nhận định niềm tin vẫn là rào cản khi một bộ phận người tiêu dùng còn đánh đồng công ty tài chính với các hình thức cho vay không được cấp phép.

TS. Đào Minh Tú cho rằng các công ty tài chính tiêu dùng được NHNN cấp phép đóng vai trò như "cánh tay nối dài" của hệ thống ngân hàng, mang dòng vốn chính thức đến người lao động thu nhập trung bình, thấp và công nhân khu công nghiệp - nhóm khó tiếp cận vốn ngân hàng truyền thống. Việc nhận diện đúng tổ chức được Ngân hàng Nhà nước cấp phép là ranh giới quan trọng giúp người dân tránh xa các ứng dụng cho vay không hợp pháp, núp bóng công nghệ.

Mở rộng tiếp cận phải đi kèm trách nhiệm

Về phía các công ty tài chính, nhiều ý kiến đề xuất mở rộng hạn mức cho vay. Ông Lê Đức Hải, Phó Tổng Giám đốc Mcredit kiến nghị Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu điều chỉnh hạn mức cho vay theo hướng dựa trên rủi ro.

Theo ông, mức cho vay tối đa của công ty tài chính trên một khách hàng là 100 triệu đồng (trừ cho vay mua ô tô có bảo đảm) được duy trì từ năm 2017, trong khi thu nhập và giá trị hàng hóa thiết yếu đã tăng. Điều này khiến khách hàng có nhu cầu chính đáng phải vay đồng thời tại nhiều tổ chức, làm tăng rủi ro vay chồng vay.

Do đó, Mcredit đề xuất nâng trần đối với công ty tài chính đáp ứng điều kiện an toàn, đồng thời yêu cầu đánh giá tỷ lệ nghĩa vụ trả nợ trên thu nhập đối với khoản vay vượt mức trần cơ bản; tăng tần suất cập nhật dữ liệu của Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) để nhận diện kịp thời tình trạng vay của khách hàng.

Còn theo TS Đào Minh Tú, việc mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng cần đi cùng minh bạch và trách nhiệm. Về minh bạch, người vay cần biết rõ số tiền thực nhận, lãi suất, các khoản phí, tổng nghĩa vụ phải trả, kỳ hạn thanh toán và hậu quả nếu chậm trả.

Về trách nhiệm, tổ chức cho vay cần thẩm định phù hợp, tư vấn trung thực, bảo vệ dữ liệu khách hàng, thu hồi nợ đúng quy định; người vay cần cung cấp thông tin trung thực, đọc kỹ hợp đồng và thực hiện đúng cam kết.

Ông Nguyễn Đình Đức, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tài chính tiêu dùng, Phó Tổng Giám đốc HD SAISON, cho rằng giá trị của tài chính tiêu dùng không nằm ở việc chạy theo dư nợ hay tốc độ tăng trưởng, mà ở khả năng tạo giá trị thực cho người vay.

Theo ông, tổ chức cho vay có trách nhiệm đánh giá đầy đủ khả năng trả nợ, để nhu cầu giải quyết hôm nay không trở thành gánh nặng vượt khả năng trong tương lai. Đây là bước chuyển từ "mở rộng tiếp cận" sang "mở rộng tiếp cận có trách nhiệm".