Giữa gió lộng đèo Ngang, Hoành Sơn quan vẫn đứng đó như một dấu tích của con đường thiên lý Bắc-Nam suốt nhiều thế kỷ. Từ cửa ải từng giữ vị trí chiến lược dưới triều Nguyễn đến miền ký ức đi vào thơ ca và tâm thức người Việt, dãy Hoành Sơn dường như luôn mang theo nhiều lớp trầm tích lịch sử và văn hóa. Nhưng cũng từ một cuộc hội thảo khoa học vừa diễn ra ở chân đèo Ngang, nhiều nhà nghiên cứu đã cùng nhắc đến một nỗi trăn trở: Giá trị của Hoành Sơn quan đang dần lùi xa khỏi đời sống hôm nay.
Trong lịch sử nhân loại, có những di sản đã bị hủy hoại vẫn có thể phục hồi bằng nỗ lực, tri thức và kỹ năng của hậu thế. Nhưng cũng có những cơ hội nếu bỏ qua, sẽ không bao giờ quay trở lại. Và di tích Hoành Sơn Quan đang đứng trước một thời điểm như vậy.