'Tín nhiệm thuế số': Tương lai mới của dòng vốn kinh tế hộ

Một số người tiêu dùng vẫn ưu tiên tiền mặt. Ảnh: Thùy Dương/Bnews.vnanet.vn

Trong xu thế hiện đại hóa nền tài chính, việc minh bạch hóa dòng tiền qua hệ thống ngân hàng không chỉ là công cụ quản lý của cơ quan chức năng mà cốt lõi là giải pháp tối ưu để bảo vệ an toàn pháp lý cho người dân. Khi các giao dịch được làm sạch và công khai, dòng tiền minh bạch sẽ chính thức trở thành một loại "tài sản tín nhiệm" vô giá. Đây sẽ là cơ sở vàng để các tổ chức tín dụng đánh giá xếp hạng, giúp hộ kinh doanh dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi để bứt phá quy mô điều mà cơ chế thuế khoán và thói quen giao dịch tiền mặt trước đây có thể chưa làm được.

Bước chuyển dịch từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo và phục vụ” của ngành thuế được thể hiện rõ nét nhất qua các hành động phối hợp liên ngành nhằm hỗ trợ kinh tế hộ tiếp cận nguồn vốn một cách thực chất. Ngay sau khi các quy định mới được ban hành, Cục Thuế đã chủ động phối hợp với các Ngân hàng thương mại, Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức trung gian thanh toán nhằm thiết lập một cơ chế phối hợp thu Ngân sách Nhà nước nhanh chóng, thuận tiện, đồng thời ưu tiên tối đa việc hỗ trợ các hộ kinh doanh thích ứng với phương thức quản lý mới.

Trước đó, ngành thuế cũng đã chủ động ký kết và mở rộng hợp tác toàn diện với các ngân hàng lớn như BIDV, VPBank, ACB và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam. Sự hợp tác này đã thay đổi căn bản về chất: Không dừng lại ở việc thu thuế đơn thuần, các ngân hàng đã tích hợp giải pháp hóa đơn điện tử ngay trên nền tảng ngân hàng số. Giải pháp này giúp hộ kinh doanh tự động minh bạch hóa doanh thu qua các công cụ thanh toán hiện đại, tạo lập nên những vùng dữ liệu tài chính sạch.

Điểm sáng lớn nhất của chiến lược này là hướng tới hình thành “Hồ sơ tài chính/tín nhiệm số” cho từng hộ kinh doanh. Bằng việc kết nối liên thông dữ liệu về doanh thu, nghĩa vụ thuế từ cơ quan thuế với dữ liệu dòng tiền giao dịch từ hệ thống ngân hàng, một cơ sở dữ liệu tài chính minh bạch và toàn diện sẽ được thiết lập. Đây chính là cơ sở pháp lý và kỹ thuật quan trọng để các tổ chức tín dụng đánh giá chính xác năng lực tài chính, xếp hạng tín dụng người vay, từ đó mở rộng cánh cửa giải ngân các nguồn vốn vay ưu đãi với thủ tục thông thoáng.

Khách hàng chuyển khoản chợ Bến Thành. Ảnh: Hứa Chung/Bnews.vnanet.vn

Ông Đặng Ngọc Minh, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, ngành thuế đang từng bước xây dựng hệ thống quản lý dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử và giao dịch kinh tế. Theo đó, dữ liệu cần đáp ứng các tiêu chí “đúng – đủ – sạch – sống” và có khả năng liên thông giữa các hệ thống.

Sự chủ động phối hợp liên ngành này chính là bệ phóng để hiện thực hóa Nghị định số 68/2026/NĐ-CP quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh ngày 05/3/2026 của Chính phủ văn bản được cụ thể hóa từ chủ trương tại Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. Đây được coi là bước ngoặt chiến lược nhằm hiện đại hóa nền tài chính và minh bạch hóa công tác quản lý thuế đối với khu vực kinh tế hộ thông qua việc xóa bỏ hoàn toàn hình thức thuế khoán, chuyển sang phương thức kê khai dựa trên số liệu thực tế.

Theo đại diện Cục Thuế, thay đổi này không nhằm tạo thêm gánh nặng cho người nộp thuế, mà nhằm đảm bảo nghĩa vụ thuế được xác định một cách công bằng, sát thực với quy mô kinh doanh thực tế, thực hiện đúng nguyên tắc "thu đúng, thu đủ". Hộ kinh doanh lớn sẽ nộp thuế đúng năng lực, trong khi hộ kinh doanh nhỏ được đảm bảo hưởng đúng các chính sách ưu đãi. Đáng chú ý, việc chuyển từ “thụ động” chờ cơ quan thuế ấn định sang “chủ động” tự kê khai và tự chịu trách nhiệm sẽ góp phần nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật và tính trung thực của các cá nhân kinh doanh. Trên nền tảng dữ liệu thực tế, công tác quản lý thuế sẽ nâng cao được tính công khai, phòng chống tiêu cực hiệu quả.

Về lâu dài, chính sách mới giúp khu vực kinh tế hộ từng bước tiệm cận các chuẩn mực của doanh nghiệp thông qua việc làm quen với công tác kế toán, hóa đơn điện tử và ứng dụng công nghệ. Đây là bước đi quan trọng thúc đẩy chuyển đổi số liên thông giữa các cơ quan nhà nước, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ các đơn vị kinh doanh chân chính.

Dù mang lại nhiều lợi ích lớn, cơ quan thuế nhìn nhận thực tế thị trường vẫn đang có một “độ trễ” nhất định về mặt nhận thức. Một bộ phận hộ kinh doanh vì lo ngại các thủ tục hành chính phức tạp nên vẫn duy trì thói quen ưu tiên sử dụng tiền mặt. Cơ quan quản lý khẳng định đây là giai đoạn chuyển đổi tâm lý tất yếu và hoàn toàn có thể thấu hiểu. Để giải tỏa tâm lý lo ngại, ngành thuế làm rõ rằng việc thanh toán không dùng tiền mặt và minh bạch dòng tiền trước hết là để tối ưu hóa quản lý tài chính, nâng tầm vị thế cho chính hộ kinh doanh chứ không làm phức tạp hóa thủ tục.

Ngành thuế phân biệt rõ ràng chỉ những khoản doanh thu phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh mới bị tính thuế theo quy định. Các giao dịch dân sự, cá nhân không thuộc diện chịu thuế sẽ tuyệt đối không bị đánh thuế. Việc ghi nhận rõ ràng mọi giao dịch qua ngân hàng chính là "lá chắn" an toàn nhất giúp người dân phòng tránh các rủi ro pháp lý hoặc tranh chấp không đáng có.

Đồng quan điểm về góc độ an toàn pháp lý, chuyên gia tài chính - ngân hàng Đinh Trọng Thịnh cho rằng mỗi giao dịch điện tử đều tạo ra một dấu vết dữ liệu trong hệ thống tài chính. Theo chuyên gia Đinh Trọng Thịnh, khi thanh toán qua ngân hàng hoặc các nền tảng điện tử, thông tin giao dịch được ghi nhận đầy đủ về thời gian, số tiền và tài khoản nhận tiền. Dữ liệu này giúp người dùng đối chiếu khi cần thiết, đồng thời hỗ trợ hệ thống tài chính phát hiện rủi ro.

“Trong kinh tế số, dữ liệu giao dịch là lớp bảo vệ cho người tiêu dùng và hệ thống tài chính. Giao dịch qua ngân hàng cho phép hệ thống ghi vết và xử lý rủi ro, điều mà các giao dịch tiền mặt không thể thực hiện”, chuyên gia Đinh Trọng Thịnh nhận định.

Trong giai đoạn chuyển đổi này, cơ quan thuế đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan thông tấn, báo chí để đẩy mạnh tuyên truyền, giúp người dân hiểu đúng và đủ về quyền lợi của mình. Đồng thời, các chương trình đối thoại trực tiếp đang được tổ chức thường xuyên nhằm lắng nghe, tháo gỡ kịp thời các vướng mắc, kết hợp với các ngân hàng cung cấp giải pháp thanh toán tiện lợi, bảo mật cao và tiết kiệm chi phí cho người dân.

Đại diện ngành thuế khẳng định, cơ quan quản lý không lựa chọn phương án hạn chế tiền mặt bằng các biện pháp hành chính khiên cưỡng, mà tập trung tạo ra những giá trị và lợi ích kinh tế thiết thực. Khi “dòng tiền minh bạch” trở thành “tài sản tín nhiệm”, hộ kinh doanh sẽ có đủ lực đòn bẩy tài chính để bứt phá quy mô, điều mà cơ chế thuế khoán và giao dịch tiền mặt trước đây chưa thể làm được.