Tinh gọn đầu mối, nâng cao chất lượng giáo dục

Kỳ 1: Sắp xếp mạng lưới trường học theo yêu cầu mới

Trường Mầm non Vĩnh Chân duy trì ổn định công tác nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ sau sáp nhập.

Từ quy mô tổ chức đến điều kiện học tập, mỗi phương án sắp xếp trường lớp đều tác động trực tiếp đến người học và hoạt động của các cơ sở giáo dục (CSGD). Yêu cầu đặt ra là tinh gọn đầu mối, khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, đồng thời bảo đảm mạng lưới trường học phù hợp với đặc điểm dân cư, giao thông và nhu cầu học tập của từng địa bàn.

Tinh gọn gắn với thực tiễn

Sau sắp xếp, từ 1.861 CSGD công lập toàn tỉnh còn 655, giảm 1.206 cơ sở, tương đương 64,8%; có 1.204 phân hiệu và 701 điểm trường. Những con số cho thấy quy mô tổ chức lại mạng lưới trường học trên địa bàn tỉnh có sự thay đổi lớn. Đằng sau sự điều chỉnh là yêu cầu giảm đầu mối hành chính, là nhiệm vụ tổ chức lại nguồn lực, đổi mới phương thức quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống giáo dục sau hợp nhất. Đối với lĩnh vực giáo dục, hiệu quả sắp xếp được đánh giá qua khả năng vận hành của các trường, việc sử dụng đội ngũ, cơ sở vật chất (CSVC) và mức độ đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Bởi vậy, phương án sắp xếp dựa trên việc rà soát quy mô học sinh, địa bàn tuyển sinh, điều kiện CSVC và khả năng đáp ứng của từng trường.

Tại xã Hương Cần, từ 9 CSGD công lập với 15 địa điểm dạy học, địa phương tổ chức lại thành 3 trường theo cấp học, đồng thời duy trì những điểm trường phù hợp với điều kiện thực tế. Đồng chí Vũ Trọng Đức - Chủ tịch UBND xã cho biết: Việc sắp xếp hướng tới giảm đầu mối quản lý nhưng vẫn giữ các điểm trường cần thiết để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Sau sắp xếp, 3 trường có 3 hiệu trưởng và 9 phó hiệu trưởng.

Cách làm này cho thấy việc hợp nhất cần đi cùng tính toán về khả năng phục vụ người học. Khi nhiều CSGD được tổ chức dưới một đầu mối, công tác điều hành có điều kiện thống nhất hơn; duy trì các điểm trường phù hợp giúp hạn chế xáo trộn trong học tập. Tuy nhiên, mô hình nhiều điểm trường cũng đòi hỏi kế hoạch chuyên môn chung, cơ chế phối hợp rõ ràng và phân công trách nhiệm cụ thể, tránh tình trạng tổ chức đã hợp nhất nhưng hoạt động vẫn rời rạc.

Cũng như Hương Cần, xã Vĩnh Chân tổ chức sắp xếp 9 trường thành 3 trường, gồm mầm non, tiểu học và THCS. Đồng chí Phó Chủ tịch UBND xã Phạm Ngọc Diễm cho biết: Các nội dung liên quan được xã triển khai đồng bộ nhằm bảo đảm điều kiện hoạt động cho các CSGD sau sắp xếp. Cùng với kiện toàn nhân sự quản lý, địa phương rà soát đội ngũ, tài sản, CSVC và tài chính, đồng thời bố trí lại những vị trí dôi dư theo nhu cầu thực tế.

Từ việc sắp xếp ở Hương Cần và Vĩnh Chân cho thấy, tổ chức lại mạng lưới trường học không đơn thuần là thay đổi tên gọi hay cơ cấu tổ chức. Quá trình này liên quan trực tiếp đến nhân sự, tài chính, tài sản, CSVC và phương thức điều hành. Các nội dung cần được xử lý đồng bộ để tránh tình trạng bộ máy mới đã hình thành nhưng nguồn lực vẫn phân tán, tài sản chưa được khai thác hiệu quả hoặc trách nhiệm quản lý chưa rõ ràng.

Có thể thấy, sau sắp xếp, dù đầu mối quản lý giảm đáng kể, việc tổ chức dạy học tại nhiều địa điểm vẫn là thực tế cần tính đến. Hiệu quả mô hình mới không chỉ phụ thuộc vào quy mô trường chính mà còn ở khả năng kết nối, hỗ trợ và kiểm soát chất lượng tại từng điểm trường.

Bảo đảm quyền lợi người học

Nếu tinh gọn đầu mối là mục tiêu về tổ chức, thì bảo đảm quyền lợi học sinh phải là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình thực hiện. Với phụ huynh, hiệu quả sắp xếp không thể chỉ được nhìn nhận qua số trường giảm hay bộ máy quản lý được kiện toàn, mà cần thể hiện ở sự ổn định trong học tập, điều kiện giáo dục và khả năng tiếp cận trường lớp của con em.

Ông Đinh Văn Chiến ở xã Hương Cần chia sẻ: Điều chúng tôi quan tâm nhất là sau khi sắp xếp lại trường lớp, việc học của các con được bảo đảm ổn định, nền nếp. Phụ huynh mong nhà trường có điều kiện tốt hơn về đội ngũ giáo viên, CSVC và chất lượng dạy học; đồng thời, việc bố trí các điểm trường cần phù hợp để các con đi học thuận lợi, cha mẹ yên tâm gửi gắm con em.

Ý kiến của phụ huynh cũng đặt ra yêu cầu đối với từng phương án tổ chức: Mọi thay đổi phải xuất phát từ điều kiện thực tế và hướng tới lợi ích của người học. Việc duy trì hay điều chỉnh điểm trường cần tính đến khoảng cách đi lại, độ tuổi học sinh, điều kiện sinh hoạt của gia đình và khả năng bảo đảm an toàn. Với trẻ mầm non, điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng và sự thuận tiện khi đến lớp có ý nghĩa đặc biệt. Với học sinh phổ thông, yêu cầu quan trọng là duy trì nền nếp, thực hiện đầy đủ chương trình và bảo đảm chất lượng dạy học.

Trường Mầm non Hương Cần hiện tổ chức 47 nhóm, lớp với 923 trẻ tại trường chính và 2 phân hiệu. Tỷ lệ huy động trẻ mẫu giáo đạt 100%, trẻ nhà trẻ đạt 46,1%; hơn 96% trẻ ăn bán trú. Quy mô này đặt ra yêu cầu duy trì điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục ở tất cả các điểm trường. Bên cạnh tổ chức lớp học, nhà trường bảo đảm an toàn, vệ sinh, dinh dưỡng và phối hợp chặt chẽ với phụ huynh.

Ở bậc tiểu học và THCS, quy mô học sinh cũng đòi hỏi sự thống nhất trong quản lý chuyên môn. Trường Tiểu học Hương Cần có 56 lớp, 1.380 học sinh; Trường THCS Hương Cần có 36 lớp, 1.314 học sinh. Với quy mô này, xây dựng kế hoạch giáo dục chung, phân công trách nhiệm rõ ràng và theo dõi chất lượng giữa các điểm trường là những nhiệm vụ quan trọng. Học sinh ở mỗi điểm cần được bảo đảm chương trình, đội ngũ và điều kiện học tập phù hợp.

Tuy nhiên, sắp xếp xong mạng lưới trường học không có nghĩa mọi khó khăn đã được giải quyết. Sau hợp nhất, các trường rà soát nhu cầu giáo viên, CSVC và thiết bị theo quy mô mới. Theo đó, Trường THCS Hương Cần đã hợp đồng thêm 8 giáo viên để đáp ứng yêu cầu giảng dạy. Thực tế này cho thấy giảm đầu mối không đồng nghĩa với giảm nhu cầu nhân lực; điều quan trọng là bố trí đội ngũ phù hợp với cơ cấu môn học, số lớp và yêu cầu thực tế.

Với những địa bàn còn khó khăn, quyền tiếp cận giáo dục càng cần được đặt lên hàng đầu. Việc điều chỉnh điểm trường được cân nhắc giữa hiệu quả quản lý và khả năng đi học của trẻ em, không để khoảng cách địa lý trở thành rào cản. Cùng với đó, ưu tiên khắc phục thiếu hụt phòng học, thiết bị và điều kiện sinh hoạt thiết yếu, nhất là ở các điểm trường xa trung tâm.

Như vậy, tổ chức lại mạng lưới trường học vừa là bài toán về cơ cấu, vừa là quá trình sắp xếp nguồn lực theo nhu cầu thực tế. Khi phương án tổ chức phù hợp với đặc điểm từng địa bàn, hoạt động dạy học được duy trì ổn định và học sinh được hưởng lợi rõ rệt, việc tinh gọn thực sự phát huy ý nghĩa. Đây cũng là tiền đề để giải quyết yêu cầu tiếp theo: Bố trí đội ngũ đúng chuyên môn, đúng vị trí, phát huy năng lực của cán bộ, giáo viên, nhân viên và nâng cao chất lượng giáo dục.

(Còn nữa)